post

Интересот на компаниите за меѓународно работење

Меѓународни компании Една компанија станува меѓународна, кога ќе се појави големо побарување на нејзините производи или услуги во странство или кога нејзините менаџери можат да најдат пазар, каде ќе ги пласираат производи, услуги или финансии или од каде ќе црпат природни богатства на некоја земја.

Во меѓународното работење не учествуваат само транснационални компании туку и помали и средни компании. Со излегување на меѓународниот пазар, компанијата покажува дека располага со одредени респективни потенцијали. Излезот на меѓународниот пазар е потполно различен за компаниите кои доаѓаат од развиените земји и за компаниите кои доаѓаат од неразвиените земји. Тие трансакции вклучуваат трансфер на производи, услуги, технологии, менаџерски знаења и капитал во други земји.

Постојат “хибридни” компании кои се формирани од страна на големи лабараториски и истражувачки центри, најчесто лоцирани во развиените земји. Тие истражувачки и лабараториски центри можат да бидат создадени и финансирани од страна на транснационални компании или од страна на државата. Тие се во состојба веднаш да настапат на меѓународниот пазар, бидејќи нивните ментори ги обезбедуват сите потребни ресурси. Тоа се експлозивни пазари со огромни профити, каде нема простор за чекање, туку мора веднаш да се дејствува. Ние сметаме дека големите истражувачки центри, каде се применуваат најсовремените научни достигнувања и кои располагат со огромни човечки и финансиски потенцијали, претставуваат еден од главните столбови за уште поголем економски развој на развиените држави.

Од истражувањата точно се гледа што недостасува на некој пазар и се напаѓа директно тој сегмент, што е најчест случај со новите технологии. Вака формираните компании не проаѓаат низ природен процес на созревање, туку од старт во нив се вклучуваат експерти, кои ги обезбедуваат сите потребни услови за нивното функционирање, обезбедувајќи: производ, технологија, финансии, искусен кадар од иста или слична области и компанијата веднаш стартува со полн капацитет.

Другите компании, при отпочнување со работа главно се ориентирани кон задоволување на потребите на домашниот пазар. Освојувањето на меѓународниот пазар во почеток на работење на компанијата најчесто е во доменот на стратешките определби, како дополнителен извор за заработка, набавка на суровини, енергенси или постигнување на одредени стратешки и политички цели. Определбата за работење на домашниот пазар е поради тоа што домашниот пазар се познава подобро, се нема доволно искуство, самодоверба, финансии, развиена технологија, кадри и слично, за да се нападне меѓународниот пазар.

Компаниите најчесто се определуваат за неколку начин на дејствување:

  1. Компании кои се концентрирани главно на домашниот пазар, а своите вишоци ги пласираат на меѓународниот пазар.
  2. Компании кои подеднакво се концентрирани и на домашниот и на меѓународниот пазар.
  3. Компании кои се концентрирани исклучиво на работење на меѓународниот пазар.

Причини поради кои компаниите го префрлуваат своето работење на меѓународниот пазар се:

  • намалената продажба на домашниот пазар,
  • огромните залихи,
  • преголемите и со тоа неискористените капацитети,
  • развој на новата технологија,
  • продолжување на животот на производот (бидејќи може домашниот пазар да биде заситен со одредениот производ, а тој ист производ да биде сеуште баран на странскиот пазар),
  • да се намали или избегне конкуренцијата (ова важи во одредени случаи кога се работи за развиените држави, бидејќи конкуренцијата во странство е многу поизразена во однос на конкуренцијата во домашните услови),
  • да се биде побрз од конкуренцијата,
  • да се искористат добрите меѓународни договори,
  • да се искористи добриот маркетинг потенцијал,
  • да се добие евтин транспорт, суровини, енергенси…

Домашните компании повеќе не можат да се сочуваат и изолираат од меѓународното влијание и секоја економија, која сака да има позитивни ефекти, мора да биде концентрирана на работење и во домашни и во меѓународни услови. Компаниите внимателно влегуваат во меѓународното работење. Најчесто почнуваат со извоз или со увоз на производите, услугите или финансиите, но со прибирање на ресурсите и искуството, работењето се подобрува и проширува и на други сегменти.

post

Економска состојба во одредени земји и региони

Оружје Меѓународниот бизнис се разликува поради тоа што земјите се разликуваат. Тешко е да се направи обид да се анализира состојбата во поголем број на држави или региони, па поради тоа, ќе се обидеме да ја анализираме економската состојба, на највлијателните економски региони и држави, според наше мислење.

По распадот на биполарниот свет, САД станаа доминантен субјект во меѓународните односи.

САД е држава со најголем извоз и увоз во светот, потоа следат ЕУ и Јапонија. Па наспроти пропагирањето на развојот на глобалното стопанство, во стварноста функционираат три стопански блока или таканаречена економска тријада. Развојот на САД се должи на квалитетниот менаџмент, развојот на Германија се должи на квалитетната технологија, додека развојот на Јапонија се должи на развојот на вкупната култура на општеството.

Благодарејќи на првата светска војна, од должник САД се претвори во најголем светски кредитор. Втората светска војна уште повеќе ја забрза индустријализацијата на САД, што доведе до уште поголем стопански развој. Стопанството беше главно наменето за производство на воена опрема, за задоволување на своите потреби, како и за задоволување на потребите на сојузниците: Англија, Франција, СССР.

По војната следуваше спроведување на Маршаловиот план за обнова на Европа, кој послужи и за преструктуирање на воената во мирновременска индустрија, но истовремено и Европа во тој период стана голем пазар за Американска стока. Тоа придонесе, во САД да дојде до развој на силна индустриска гранка, а тоа е производство на оружје и воена опрема.

Тргувањето со оружје и предизвикувањето на воени судири, се исто голем фактор за развој на САД, бидејќи при воени услови нивните производи сé уште повеќе барани и ретко се поставуваат услови при купувањето, бидејќи во случај на криза по секоја цена се настојува да се дојде до определениот производ (оружје, храна), со кои обилува САД. Военоиндустрискиот сектор креира побарувања и во други сектори. Влијанијата на военоиндустрискиот комплекс на ставовите на САД се огромни, бидејќи се во игра огромни парични средства. За военоиндустрискиот комплекс многу е битно кој ќе биде претседател на САД, бидејќи тој има моќ на одлучување по прашање на купување на воена опрема, како и за отпочнување на воените судири кои се од есенцијално значење за тој индустриски сектор.

Најголемите вложувања во истражувањето и развојот на новите технологии се во военоиндустрискиот комплекс, а голем број од откриените решенија се користат и за мирновременски стопански потреби. Голем број на компании, со дел од капацитетите работат за воени потреби, а со друг дел работат и за цивилни потреби. Периодот на студена војна одговараше за уште поголем развој на воената индустрија на САД, за пласирање на свои производи, како одговор на опасноста која се закануваше од СССР.

Со завршувањето на студената војна интересот за вооружување се намали, па со програмата на НАТО, Партнерство за мир и со примањето на нови членки, се настојува да се отвори нов пазар за оружје. Индустрискиот индекс Dow Jones, кој ја одсликува состојбата во Американското стопанство, анализирајќи ги 30-те најголеми Американски компании, 1999 год. забележа раст од 11000%, па за десетина години САД остварија три пати поголем развој, отколку за своите 200 години постоење. Во тој период годишниот раст на Dow Jones бил око 1000%, а за првпат да се постигне тој процент, требаше да поминат околу 100 години.

Факторите кои придонесуваат за стопанскиот растеж во САД се:

  1. Технолошки фактори.
  2. Факторите на глобализацијата.
  3. Политичките фактори.

Технологијата и знаењето е моментно најзначаен фактор за развој на секое стопанство. САД се најголема технолошка сила на светот. Политичкото доминирање на САД се остварува и преку форсирање на политички кандидати низ целиот свет, кои се лојални на целите и интересите на Америка и на транснационалните компании. САД со најголемите трговски партнери најчесто развива сојузнички однос. Се смета дека приливот на средствата од глобализацијата ќе биде уште еден замаец за развој на Американското стопанство. Пазарот на САД е огромен, па доколку компаните кои се надвор од САД имаат претензии да станат светски играчи, тие мора да имаат свои филијали во САД.

САД често користи економски санкции против определени држави и до сега под удар на санкции се нашле 42% од светската популација.

ЕУ е голем економски чинител во светот, заедничките политики меѓу државите членки се доста усогласени, но непотполното единство, сеуште пречи да се постигнат подобри резултати. ЕУ се повеќе се спротивставува на интересите на САД и тргува со земји од Јужна Америка и Карибите, на што САД гледаат како на наплив во нејзината интересна зона. Канада која е сојузник на САД, покажува и Европски претензии, поради големиот број на емигранти од Европа, особено од Франција. Различните јазици и култури ја ограничуваат ефикасноста во работењето на ЕУ.

Економската моќ на Германија, како главен двигател на Европската економија, се базира на индустриската моќ, каде што големо внимание се обрнува кон производството. Германските компании се помали во однос на Јапонските и компаниите кои се во САД. Германските производи се познати и признати во целиот свет, а околу 50 % производи кои се произведуваат во Германија и Јапонија се извезуваат.

Одличниот образовен систем во Јапонија е еден од клучните фактори за успех на Јапонската економија. Јапонија во периодот од 1965-1985 год. го зголеми индустриското производство 2 пати, а едвај ја зголеми потрошувачката на суровини и енергии. Со години во Јапонија се забележуваат трендови на патриотско купување, што овозможува остарување на високи суфицити во трговијата. Многу е тешко една земја да развива одредена индустриска гранка, а за тоа да нема сопствени суровински ресурси. Тоа во светски рамки го прави Јапонија, која иако е сиромашна со ресурси, успева да развие силна индустрија.

За остварување на тој потфат, потребно е да се ангажира целата нација и секој сектор од работењето. Не е доволно доколку се обезбедат евтини суровина, а транспортот остане скап. Но доколку и тоа се среди, а производот биде лош или е применета несоодветна технологија или слабо обучени и мотивирани работници или доколку биде слаб маркетингот, производот ќе остане непродаден. Значи потребно е да функционираат голем број на сегменти во едно општество, за да може се да се реализира стопанскиот развој.

Руските потенцијали се состојат во изобилство на енергенси, како и поседување на висок воен асортиман, како и развиени вселенски програми. Но, и новоиндустријализираните земји како: Јужна Кореја, Бразил, Мексико, Тајван, значително ја зголемија конкурнцијата на меѓународните пазари, земајќи дел од профитот на развиените индустриски земји.

post

Што ги чека компаниите и земјите на светскиот пазар?

Разноликост За да се разбере светската економска состојба, мора да се познава состојбата која владее во меѓународната економија и да се анализираат одредени податоци, бидејќи различни држави располагаат со различни богаства и ресурси.

Некои држави поседуваат природни и енергетски ресурси, други имаат исклучително висок човечки потенцијал, третите поседуваат техничка супериорност и слично. Постојат земји кои имаат природни богатства и се развиени технолошки, пример САД, Канада, потоа земји кои се богати и технолошки развиени, а не поседуваат големо природно богатство како Јапонија, Германија, потоа земји кои имаат големо природно богаство, а се со помал степен на индустриски развој, како Јужна Африка, Бразил и сиромашни земји како Индија, Пакистан.

Некогаш главна вредност на државата претставувала големината на земјата, потоа станало важно со колкав капитал располага државата, додека сега главна вредност со која располага државата претставува технологијата и знаењето. Знаењето и во иднина ќе биде главен фактор за развојот на една држава.

Во светот постојат повеќе од 180 земји, точен број не може да се утврди, бидејќи одредени мали држави се признати, најчесто само од своите сојузници или ментори. На ниво на земјината топка годишно се раѓаат околу 160.000.000 деца, а умираат околу 60.000.000 луѓе, што значи дека годишниот прилив на жители е околу 100.000.000 луѓе. (Овие податоци се променливи) На овој фактор мора да се смета, бидејќи демографските движења предизвикуваат голем број на случувања низ целиот свет.

Сите овие луѓе зборуваат на различни јазици.

Иако постојат повеќе јазици сепак во светот доминира англискиот јазик, а со оглед на неговата широка респространетост, сега е можно во сите земји да се користи при бизнис преговарања и договарања. Еден од значајните фактори за маѓународната економија претставува религијата и нејзиното учење.

Во христијанството, особено кај протестантите, верските учења се движат во насока на тоа дека е должност на луѓето да работат и да штедат. Овие учења претставуваат плодна почва за развој на бизнисите.

Религииските односи во Индија главно се насочени кон духовниот развој на поединецот, па создавањето на богатство за овие луѓе претставува второстепена задача. Бидејќи Индија е држава со голем број на жители, со изразени социјални проблеми, помладата генерација се почесто ги става економските прашања пред религииските.

Будизмот главно е распространет во Јапонија, каде што се промовира Конфучискиот начин на размислување, што подразбира лојалност на вработените кон компанијата, лојалност на подредените кон претпоставените, но и лојалност на претпоставените кон вработените. Овие ставови придонеле за големиот развој на Јапонското општество и Јапонската економија.

Луѓето од Исламската вероисповед не се против бизнис, бидејќи и самиот пророк Мухамед бил трговец. Нивното верско учење се спротивставува на нефер заработки, што се гледа во забраната за наплата на камати. Поради тоа во одредени исламски банки е забрането сметање на каматите. Бидејќи создавањето на профитот е дозволено, банките се снаоѓаат на тој начин што влегуваат во заеднички бизнис со заинтересираните компании и за сметка на успешно реализираниот бизнис земаат свој дел, кој е еквивалентен на висината на каматите, но не е директно назначен како камата.

Големината на пазарите претставува фактор кој треба да се истражува. Одредени пазари се големи (Кинески, Индиски) но населението е во просек сиромашно, па поради големата бројност, компанијата може да ги задоволи своите пазарни очекувања. Постојат и пазари кои се богати (Швајцарија) но мали, па компанијата треба да истражува дали во тие услови може да ги задоволи своите очекувања. На компанијата и е најдобро кога работи на големи и богати пазари, како пазарите на САД и ЕУ, но таму конкуренцијата е голема и немилосрдна, се работи за можен конфликт со предаторски и грабливи компании, подржани од страна на нивните државни апарати.

post

За глобални компании треба и глобален избор на земји за соработка

Меѓународни компании Компаниите треба да градат производни капацитети во странство кога нивото на побарување на производите во странство ќе постигне поголем обем. Кога компанијата ќе одлучи да излезе со работа на меѓународниот пазар, тогаш пред нејзе се поставува прашањето во која земја да се лоцира, а тоа зависи од тоа каков производ има или со каква услуга располага компанијата.

Предностите кои ги нуди една земја можат да бидат природни (располагање со одредени минерални богатства или задоволување на производство на одредени производи, кои бараат одредени климатски или земјишни услови) и стекнати фактори, преку обука и образвание (знање, вештина, култура, работни навики, смисол за организирање, стручен и образовен кадар). Овие предности во комбинација со развиениот техничко-технолошки потенцијал ја зголемуваат ефективноста во работењето.

Некогаш компаниите одат во развиените држави за да се доближат до богатите пазари, да се доближат до конкурентите и слично. Некогаш одат во неразвиените земји за да ги пласираат своите производи или услуги, за да ги искористат суровините, коридорите, за да ги остварат стратешките интереси и слично. Некогаш се оди во регионален центар кој нуди одредени поволности во работењето, лесна дистрибуција и слично, од каде може понатаму производите лесно да се дистрибуираат во други држави. Пример, доколку се одбере Скопје како регионален центар, може да се добие поволна локација за работење во Бунарџик, а производите или услугите лесно можат да се дистрибуират во Србија, Косово, Црна Гора, Албанија, Бугарија и Грција. Голем број на домашни политичари, повеќе пати ги потенцираа придобивките кои би ги имале странските компании доколку би отпочнале со работа во Бунарџик, но дали поради светската економска криза или поради други неисполнети услови, овој проект не заживеа онака како што се планираше. Би требало да се реализираат дополнителни истражувања, со кои би се лоцирале проблемите и со нивно отстранување би се отвориле повеќе фабрики, што би придонело за подобра економска состојба во земјата.

Во голем број на амбасади постојат економски претставници, кои ги анализираат економските движења во интерес на сопствената држава и вршат пропагирање на сопствените интереси. Пред да се отпочне со работењето, потребно е да се приберат статистички податоци за релевантни параметри од една држава. За таа цел можат да се користат сопствените истражувања или да се комбинираат извештаи пласирани од Обединетите Нации, ММФ, Светска банка за обнова и развој, како и други јавно публикувани извештаи. Со развојот на интернетот, прибирањето на овие податоци станува едноставно.

Изборот на локацијата може да се направи заради остварување на следниве цели:

  1. Доближување на компанијата кон суровинскиот извор.
  2. Доближување на компанијата кон пазарот.
  3. Доближување на компанијата кон работната сила.
  4. Доближување на компанијата кон транспортните и комуникациските патишта.
  5. Доближување на компанијата кон изворите на енергија.
  6. Сместување на компанијата во поволни климатски услови.
  7. Доближување во соседството со слични компании.
  8. Доближување до стратешките позиции.
  9. Можност да се обезбедат ефтини финансиски средства или одредени стимулации, кои ги нуди земјата домаќин.

Неекономски фактори за избор на одредена локација можат да бидат:

  • одбраната на земјата,
  • заштитата на здравјето на населението,
  • заштитата и унапредувањето на животната средина и слично.

При изборот на земјите каде ќе работи компанијата, најчесто се гледа дали постојат:

  1. Политичка, етничка и верска стабилност.
  2. Поволни законски можности за инвестирање.
  3. Поволни даноци и царини.
  4. Штрајкови и немири. Немирите можат да бидат изразени преку демонстрации, тероризам, насилни конфликти, па можат да ги загрозат интересите на компанијата.
  5. Административни бариери, односно дали е мала корумпираноста на државните службеници. Има мислења дека и корупцијата може да биде корисна за одредени затворени економии, бидејќи корумпираните чиновници ја забрзуваат секоја потребна процедура, но на долг рок корупцијата е штетна за секоја држава во светот.
  6. Субвенционирани државни компании, бидејќи е тешко во тој случај да им се конкурира.
  7. Репратијации на капиталот (можност да се повлечат вложените средства и нивно изнесување од државата).
  8. Обврски за реинвестирање.
  9. Лимитирани висини на данокот (тој мора да биде помал отколку што е во земјата од каде доаѓа компанијата или доколку не е, тогаш на компанијата треба да и се понудат други бенефиции ако постои интерес за работење).

Предноста на “првиот играч”, односно на компанијата која прва ќе влезе на еден пазар е голема. Но, постои опасност доколку стопанството во земјата домаќин е неподготвено или доколку има неотстранети законски пречки, компанијата која влегла прва на определениот пазар, се соочува со можност да доживее неуспех. Но, доколку успее во работењето, тогаш е во состојба да ги затвори вратите за влез на другите конкуренти на тој пазар.

Заради потенцијаните ризици и зголемените трошоци се формираат таканаречени пионерски цени кои се значително поголеми, за да се амортизираат штетните, како и можните негативни акции со кои компанијата може да се соочи во новата средина. Овие цени со тек на времето се намалуваат, за да не се случи да станат повик на конкуренцијата, за да влезе на пазар.

Оние компании кои се подготвуваат да навлезат на определен пазар по пионерската компанија, најчесто наидуваат на расчистени патишта, а постои и искуство од компанијата која прва влегла, па следната компанија ќе знае кои се потребните чекори, што треба да се превземат.

Компаниите кои задоцниле со влегување на нов пазар најчесто нема што да бараат, бидејќи главно се е зафатено, но секако дака ни тогаш не е се загубено и дека постојат компании, што и во такви услови успеваат во работењето. При влегување на странскиот пазар мора да бидат претходно обезбедени ресурси во доволен обем, за да можат да се реализираат плановите. Но проблем може да настане кога и земјата домаќин, за да се заштити од доминацијата на странците, во клучните индустриски сектори, може да го забрани или ограничи нивниот влез во тие сектори.

post

5 Видови на компании во однос на меѓународен настап

Компании во меѓународни услови Сметаме дека во современата економија егзистираат пет видови на компании: домашни, меѓународни, мултинационални, глобални и транснационални.

  • Домашни компании се компании базирани во домашна економија со домашна стратегија и етноцентрична ориентација.
  • Меѓународни компании се насочени на меѓународниот пазар при што моделот им е координирана федерација и имаат етноцентрична ориентација. Основната цел им е да го прошират пазарот на кој учествуваат.
  • Мулти-национална компанија претставува еден вид на мулти домашни компании со модел на децентрализирана федерација и полицентрична ориентација. Насочена е кон повеќе национални пазари.
  • Глобални компании имаат глобална стратегија со една домашна централа и мешана ореинтација.
  • Транс-национални компании се глобални компании со модел на интегрирана мрежа и геоцентрична ориентација.

Домашната компанија работи во домашни услови со домашни вработени, постои можност и тука да биде вработен некој експерт или емигрант од странство, но тоа е главно незначителна бројка. Преку домашните компании се настојува да се намалат ценовните удари, следени со покачување на цените на клучните енергенси (нафта, гас, јаглен), кои можат негативно или разурнувачки да влијаат на стопанството на една држава. Силната конкуренција на домашниот пазар, може да биде дополнителен имунолошки систем на компанијата во меѓународната борба.

Со понатамошниот развој, компанијата добива меѓународен карактер. Оваа компанија има способности да користи ресурси во матичната земја, за да обезбеди експанзија на меѓународниот пазар. На деловните единици во странство им се дава одредена слобода во одлучувањето. Стратегииската цел на овие компании е да го прошират пазарот со истиот или делумно изменет производ или услуга.

Со понатамошниот развој се создава мултинационална компанија, која покажува способност за задоволување на пазарните потреби во различни држави. Степенот на децентрализација е голем.

Глобалните компании се карактеризираат со глобално производство. Стратегијата е глобална и секој пазар се анализира како сопствен.

Врв во искористувањето на глобалните економски придобивки, претставуваат транснационалните компании (ТНК). Тие во своето работење користат најдобра технологија, најдобри истражувачки центри, најдобри човечки потенцијали, најевтини суровини и енергенси, при што пласират квалитетни и евтини производи, услуги или капитал на секој светски пазар, остварувајки при тоа голем профит.

post

Надминување на кризи во фазата лудување

Фаза лудување Фазата лудување од животни циклуси на бизниси носи нови предизвици, но и нови многу големи опасности за бизнисот. Високата самодоверба за досегашниот успех и чувството на стабилност како и отворање на вратите за повеќе кредитни линии го тераат претприемачот да почне да лудува.

Но, тоа лудување може да биде негативно за бизнисот. Може да не се почувствуваат веднаш негативните ефекти, што е уште пострашно, но истите да бидат вкоренети во самиот бизнис и да го дестабилизираат во иден период.

Како да се надминат овие кризи во овој период од развојот на бизнисот?

Целта е бизнисот да се однесе во наредната фаза – озбилност која во исто време претставува и фаза во која бизнисот ги забележува најдобрите резултати. Основните совети за надминување на оваа фаза би биле:

  • Задржување на посветеноста на тековниот бизнис. Сеуште бизнисот не стои цврсто на сопствените нозе, сеуште е потребна посветеност и внимание токму на тој бизнис. Затоа сеуште не е време за други потфати.
  • Постоење на свесноста дека лесно може да се вратат во претходната фаза. Претприемачот мора да биде свесен дека лесно можат болестите во тековната фаза да го вратат бизнисот во некоја од претходните фази или уште полошо до целосна пропаст на истиот.
  • Воздржување од претерано трошење на финансиите во непотребни инвестиции. Иако финансиите изгледаат доста стабилни, сепак развојот на самиот бизнис не е до тој степен за да може да се трошат надвор од развојните активности на бизнисот.
  • Следење на финансиите. Недостаток на финансии ќе значи и крај за бизнисот или неговиот развој. Мора многу “паметно” да се одигра во оваа фаза кога станува збор за финансиите.
  • Следење на надворешните влијанија. Надворешноста секогаш влијаела и ќе влијае на еден бизнис, особено во оваа фаза таа надворешност ќе има голема моќ да влијае врз бизнисот. Мора да се следат случувањата како бизнисот соодветно би реагирал и би се прилагодил на истите.
  • Следење на внатрешните притисоци. Освен надворешните притисоци, ќе има и внатрешни притисоци од страна на самиот бизнис. Повеќе промени ќе бараат повеќе прилагодувања, мачни ситуации за вработените, контрола на финансиите, планирања, мерење…
  • ПРОМЕНИ, ПРОМЕНИ И САМО ПРОМЕНИ.
  • МЕНАЏМЕНТ, МЕНАЏМЕНТ И САМО МЕНАЏМЕНТ.

 

post

Создавање на големи компании

Маркетинг Земјите покрај море или покрај пловните реки секогаш повеќе се ориентирани на надворешна трговија. Доколку се направи историски преглед, лесно ќе се утврди дека покрај големите реки настанале голем број на цивилизаци, во кои се развивала економска размена на добрата.

Исто влијание има и климата, која условува различна концентрација на населението. Особено е погодна студената клима за бизнис, бидејќи се развива заедничко дејствување на луѓето, додека кај планинските земји се развива главно изолационизам. Со развојот на државите, се создава потреба да се развиваат компании, кои би можеле да се носат со светската конкуренција и да обезбедат добра економска состојба во земјата.

Кординираното дејствување на повеќе субјекти од една држава на меѓународниот пазар дава поголеми резултати, а доколку и државата помогне успесите се неизбежни. За да го забрза развојот на компанијата, државата воведува стимулации како што се: даночно олеснување, извозни премии, доделување на евтини кредити и слично. Државата често воведува скриени субвенции за своите компании, за да не се создаде отпор кон тие компании, па другите држави да воведат антидампинг мерки.

Поради ограничените ресурси, државата треба да форсира индустрија која носи најголем профит. Во развиените земји, истражувачките центри им препорачуваат на владите, кон кои индустрии да се насочи влијанието и со симулирање да овозможат развивање на интересите на компаниите кон развој на овие индустрии, бидејќи не е исто доколку се развива индустријата на чипови или дрвната индустрија. Профитите се енормно различни.

Во таа смисла, за нас е важна една посебна “позиција” а тоа е сопственичката структура на компаниите. Таа може да биде државна, приватна или мешовита при што дел од компанијата е државна, а дел приватна. Секаде, па и во развиените земји, потребно е државата да ги контролира важните индустриски сектори, за да не се случи приватната компанија, задоволувајки го личниот интерес, да ги зголеми цените и да го наруши социјалниот мир.

За разлика од општествените компании, кај приватните компании постои “газда” во куќата и таквите компании полесно се справуваат со сите предизвици на современото работење. Сметаме дека со терминот “постоење на газда во куќа” може во значителна мерка да се објасни успехот на приватните компании, во однос на државните, бидејќи ова правило е запазено, како во развиените, така и во сиромашните земји.

Во голем број на државни компании, во целиот свет е воочено лошо работење и лоши деловни резултати поради доделените монополски позиции. Државната сопственост добива помалку внимание отколу приватната сопственост. Во државните компании вработените имаат мал поттик да ги намалуват трошоците, да вршат истражувања и други мерки, бидејќи со монополот се заштитени нивните интереси. Во секоја компанијата мора да се води сметки за краткорочните но и за остварување на долгорочните цели.

Краткорочно гледано, за менаџерскиот успех не е важно купување на определена машина или праќање на вработените на специјализација, бидејќи со тоа ќе ги намали финансиските средства кои можат да ги поделат како дивиденда на акционарите, со што би се прикажале као успешни менаџери. Долгорочното успешно работење овозможува вложување во луѓе, технологија, опрема, енергетика, освојување на нови пазари и слично, со што на долги стази се подобрува работењето на компанијата.

Кај социјалистичките држави (за што имавме искуство), сопствеништвото на компаниите беше во државни раце. Но, потребно е да се нагласи дека економскиот напредок доведува до развој на демократијата. Тоталитарните држави, ограничувајќи ја човековата слобода, го ограничуват развојот и се штетни за своите граѓани. Доколку нема економска слобода, нема и слободно изјаснување, бидејќи луѓето се плашат од репресивните мерки кои може да ги преземе владата со отпуштања од работа, апсење и слични методи на казнување.

Доколку две компании се конкуренти, тогаш се следат во голем број на акции. Пример: доколку едната компанија влезе на одреден пазар, тогаш и компанијата конкурент веднаш влегува на тој пазар, за да ги спречи преголемото одвојување и можните позитивни финансиски или други ефекти врз првата компанија, која би можела понатаму стекнатите ресурси, знаења и искуства да ги употреби против својот конкурент. Транснационалните компании по правило имаат многу мал број на конкуренти, но без оглед и да имаат само еден рамноправен конкурент, тие меѓусебно се следат во голем број на активности, за едната да не заостане зад другата и да не биде поразена или уништена. Доколку на пазарот дејствуваат само двајца конкуренти, тогаш е можно да постои премолчен договор за ред прашања кои се од заеднички инерес, по систем “не ме допирај, не те допирам”. Секојдневно сме сведоци на примери на такви “тајни договори”, последниот за непреземање на стручни кадри помеѓу Apple и Google.

Доколку едната компанија има приговор на работењето на конкурентската компанија, таа најчесто бара помош од матичната држава. Но, и зад интересите на првата компанија стои нивната матична држава, па така економската борба се префрлува на меѓудржавно ниво.

post

Опкружување на компанијата и потреба од меѓународна соработка

Маркетинг Секоја компанија работи и дејствува во определено опкружување. Опкружувањето најчесто се дели на внатрешно и надворешно.

Она што доаѓа од внатрешноста на компанијата е внатрешно опкружување. Тоа се: вработените, акционерите, технологијата, менаџментот, маркетингот…

Надворешното опкружување може да биде: природно, економско, социокултурно, демографско, политичко, правно, општествено, научно, технолошко и меѓународно опкружување.

Компанијата влијае врз своето опкружување, но и опкружувањето влијае врз компанијата. Од меѓусебната силина ќе зависи големината на меѓусебното влијание. Од опкружувањето доаѓаат можности но и закани. Во интерес на компанијата е можностите да ги искористи, а од заканите да се одбрани.

Околината на компанијата може да биде статичка и динамичка. Многу ретко се случува околината да биде статична. Најчесто, голем број на фактори влијаат врз секоја околина. Голем број на фактори кои дејствуваат од опкружувањето можат да се контролираат, но има и голем број на фактори кои влијаат на работењето на компанијата, а не можаат да се контролираат. Има и голем број на влијателни фактори за кои не се знае во одреден момент на планирањето, а одредени фактори можат и отпосле да се актуелизираат (Пример: одредени законски решенија или одредени акции на конкуренцијата. Компанијата во некои случаи е принудена да се прилагодува на опкружувањето. Доколку се набљудува меѓународното опкружување, мора да се смета на голем број на фактори, бидејќи случувањата во меѓународното опкружување се менуваат многу често, а променливите големини се во огромен број. Тие промени на меѓународните менаџери им создаваат големи обврски во процесот на усогласување на интересите на компанијата со интересите на опкружувањето.

Голем број на земји, меѓународната соработка ја отпочнуваат поради желбата за: постигнување на профит, спротивставување на конкуренцијата, обезбедување на евтини суровини и енергенси, дислоцирање на валканата или старата технологија или поради тоа што се задолжени, па се принудени, преку меѓународната соработка да обезбедат средства за враќање на долгот.

Презадолженоста влијае врз зголемување на напорите, преку извозот да се обезбедат средства за сервисирање на долговите. Доколку државата има слаб извоз, обврските за отплата на странските долгови ја намалуваат паричната ефектива, па доаѓа до загрозување на платниот биланс, а со тоа и до намалување на националниот бруто производ (бруто националниот производ ги мери вкупните вредности на стоките и услугите кои се произведуват годишно), заради што државата дополнително се задолжува за да го покрие тој дефицит. Често задолжувањето во странство не се искористува рационално, за развој на економијата, туку може да се користи за пополнување на буџетскиот дефицит, односно средствата се трошат ненаменски, наместо да се инвестираат. Оваа појава, на развиените земји им отвара уште една можност за заработка преку наплата на камати. Некогаш политичарите мора да се задолжуваат, бидејќи претходната политичка структура не оставила доволно финансиски средства за функционирање на државата, па е неопходно да се изврши додатно задолжување, за да се купи социјален мир.

Секој политичар кој има патриотски чувства, треба да ја гради економската основа на својата држава, на која би можеле нивните синови и внуци да ја градат понатаму својата егзистенција. (Во голем број книги може да се најде пишуван документ дека странските земји и транснационалните компании, најлесно влијаније врз одредена земја постигнуваат преку контролата на локалните политичари. Мислењето на голем број на луѓе е дека политичарите се виновни за лошата економска состојба во државата, но сепак тие во голем број на случаи не успеваат скоро ништа да постигат, за да ги натераат политичарите да делуваат патриотски во рамките на своите можности.)

Наспроти тоа, голем број на политичари, поаѓајки од поговорката “по мене потоп”, одат по лесни пари и се задолжуваат, со што се уништува економската подлога на државата, а на младите луѓе им се уништува перспективата. Кога државата ќе се задолжи во висина, од над 25% од општествениот производ, државата ја губи кредитна способност, па земјата доверител е во состојба да диктира одредени услови во работењето. Со прекумерното задолжување, земјата влегува во должничко ропство и мора да испорачува суровини, производи, да ги почитува политички интереси на земјата доверител и слично ( Со увоз на евтини суровини компаниите стануваат конкурентни на светскиот пазар, па може да дојде и до судир помеѓу компаниите или државите, чии компании се репрезенти на борбата за евтини суровини). Државата која е доведена во таквата состојба, често не е во можност да преземе решителни чекори, кои би воделе кон подобрување на економската состојба во држава.

Во меѓународното работење постои стоковна и нестоковна размена, а недоволното знаење или искуство во меѓународнот бизнис претставува опасна работа (Лошиот или коруптивниот образовен систем во неразвиените земји, овозможува промоции на недоволно способни или недоволно образовани луѓе, кои често поради своето незнаење – да го исклучиме постоењето на лошите намери – склучуваат договори кои се штетни).

Со одбегнување на двојното оданочување на компанијата, може да се влијае врз обемот на економската соработка помеѓу оделни земји. Некои автори сметаат дека третата светска војна ќе биде всушност трговска војна. Познати се случаи на избувнување на воени судири, поради желбата да се остварат економски интереси. Одредени држави економски соработуваат и додека се во меѓусебни воени судири, бидејќи парите не познаваат непријатели, додека одредени држави ги намалуват и воените судири поради економските интереси. (Додека траеше војната во поранешна Југославија, завојуваните страни често наоѓаа производи со кои можеа да тргуваат и не е познат ниеден случај на настанување проблем помеѓу трговските партнери, без оглед на тоа што меѓусебно војуваа. Слични примери можат да се најдат и во светот.)

Ние заклучуваме дека економската состојба во една држава длабоко ги засега сите жители, па тие, со сиот свој потенцијал, треба да се насочат кон создавање на добра економска состојба, а со тоа и кон подобар живот.

Девизниот прилив може да се оствари преку: извоз на производи, услуги (интелектуална сопственост, менаџмент), капитал, увоз на евтини суровини, енергенси, уплати кои ги вршат иселениците или вработените надвор од матичната држава, продажба на фабрики, рудници, нафтени наоѓалишта или други капацитети (доколку правилно се искористат, државата може добро да напредува), наплати на воени репарации, прилив од сообраќајно транспортни капацитети, прилив од туризам (спортски, верски, рекреациони, вселенски) и слично.

Можно е во странство да се извршат градежни работи (згради, бункери, мостови, брани) и од тоа да се заработи. Образовниот систем во развиените земји е квалитетен и тој придонесува за создавање на дополнителни приходи за државата, бидејќи голем број на млади и амбициозни луѓе доаѓат во тие земји за едукација и обука и плаќат високи школарини. Но, се создава и дополнителен ефект, при што голем број на амбициозни луѓе остануваат да живеат и работат во овие земји по завршување на школата или специјализацијата. Одлив на мозоците за развиените земји претставува уште еден лост на развојот, а на сиромашните земји уште еден лост за осиромашување. Девизниот прилив, остварен по различни основи, потребно е домаќински да се чува и да се настојува да се искористи за добробит на сите жители.

За да биде економската состојба во определена држава добра, компаниите кои се лоцирани во таа држава треба да работат профитабилно. На профитабилното работење на компаниите влијаат: недостатокот од репроматеријали, големите трошоци за енергија, исполнувањето на еколошките барања, политиката на државните органи, дури и климатските услови. Богатите земји немаат ограничување околу трансферот на фабриките во различните земји, доколку тоа го налага профитот или некој друг интерес.

Компаниите се во состојба да ги лоцираат производните објекти било каде во светот, а потоа да извезуваат во земјите каде постои побарување за тие производи. Богатите и сиромашните земји извезуваат различни видови стоки. Суровините претставуваат 80 % од извозот на неразвиените земји, додека капиталот, технологијата и знаењето ги извезуваат развиените земји. Со извозот на технолошки производи се остваруваат поголеми профити, отколку со извозот на суровини. Овој факт придонесува за зголемување на јазот помеѓу богатите и сиромашните земји.

Технолошкиот прогрес и растечкото производство, овозможуваат напредок на одделни нации и се создава потреба за меѓународно работење. Доколку одредена земја дојде до нови техничко-технолошки решенија, таа може да ги диктира условите во светското работење. Развиените земји не извезуваат високи технолошки достигнувања. (Контрирањето при извозот на суровини или технолошки решенија помеѓу сиромашните и богатите земји, создава уште поголем јаз помеѓу богатите и сиромашните.) Најчесто се извезуваат технологии со одминат рок или репарирани технологии, бидејќи треба да се направи простор компанијата да воведе нова посовршена опрема, а старата им пречи и не им е потребна, па ја извезуваат во неразвиените земји. Но, и доколку е опремата добра, со брзиот напредок на технологијата, по одреден период таа опрема застарува и многу ретко неразвиените земји навремено отпочнуваат со амортизацијата и создавање на финансиски средства за купување на нова технолошка опрема. Опремата најчесто се користи до максимум, а за да се одржи социјален мир се вработуваат преголем број на работници кои ја трошат заработката, па кога опремата ќе престане да функционира најчесто нема пари да се купи нова.

Висока технолошка развиеност, условува и создавање на голема загаденост. Па и високата стапка на загаденост во индустриски развиените земји, може да претставува фактор кој предизвикува создавање потреба за меѓународна соработка.

Поради концентрацијата на голем број на производствени капацитети, загадувањето е големо, па влијателните фактори (политичари, индустријалци, банкари), во развиените земји, инсистираат да се дислоцираат одредени производствени капацитети во неразвиените земји. Најчесто се дислоцира таканаречената валкана или технолошки заостаната технологија, односно технологијата која ја загадува почвата, водата и воздухот или се користи без вградени филтри и други заштити, со што се поевтинува процесот на производството. Државата и граѓаните од развиените земји добиваат почиста околина, спречуваат наплив на емигранти и слично. Компанијата добива евтина работна сила, покомотни еколошки закони, со што го зголемува профитот. Неразвиените земји добиваат за нив нова технологија, нови работни места, мал дел од профитот и висок степен на загадување и искористување на природните богаства. Но, во крајна инстанца се покренува меѓународна соработка.

post

Фази на животни циклуси на бизниси

Секој бизнис има сопствен животен циклус. Исто како и човекот и бизнисите се раѓаат, растат, поминуваат низ еден вид на пубертетски период, стануваат матуранти, зрели, стареат и изумираат. Многу теоретичари се занимаваат со оваа посебна теорија на животен циклус на бизнисите. Претприемачите мора да знаат што ги очекува и да преминуваат спремно од една во друга фаза на животниот циклус. На сликата се претставени 6 фази на животен циклус на бизнисите.

Животни циклуси на бизниси

 

Значи секој бизнис поминува низ следниве животни циклуси:

  • Сонување
  • Започнување
  • Проблематичен период
  • Лудување
  • Озбилност
  • Старост

Да ги разгледаме пооделно сите фази од животниот циклус на бизнисите.

Треба да напоменеме дека секоја фаза на животниот циклус претставува опасност од пропаѓање. Затоа за секоја фаза е потребен посебен вид на акции и одлуки од страна на претприемачот за да може бизнисот да се доведе во фазата озбилност и тоа во највисоката точка на кривата на сликата и да се одржува постојано во таа состојба.

Фаза 1: Сонување

Секој бизнис без разлика од кој тип е има свој животен циклус. И секој бизнис започнува со фаза која ние просто ја нарекуваме СОНУВАЊЕ. Оваа фаза која ние ќе ја опишеме може да се сретне и како стартап фаза, иако стартап претставува повеќе од нашата фаза на сонување. Може да се сретне и како фаза на воведување што е исто што и стартап фаза. Некои почетната фаза ја нарекуваат и фаза на засадување (во стилот да се засади семето). Некои едноставно фазите на животен циклус ги делат како прва фаза, втора фаза итн.

Како посебно би ги издвоил животните циклуси на бизнисите според Исак Адижес кој доста детално ги опишува во неговата книга „Управување со животни циклуси на претпријатијата“ (Managing Corporate Lifecycle – 1999). Во неговите фази на животни циклуси користи поразличен пристап и поразлични имиња (кои се описни) на секоја од фазите. Па така, нашата фаза сонување ја нарекува фаза на удварање. И оваа е фаза кога бизнисот постои само како идеја.

Во оваа фаза од животен циклус бизнисот не постои во вистинска смисла на зборот. Бизнисот постои во главата на претприемачот како идеја.

Ова е една од најспецифичните фази, која во неки случаи може да трае со години, па дури и вечно, односно бизнисот да остане во оваа фаза. Од друга страна во оваа фаза креативноста е најпотребна. Можеби претприемачот ќе треба да донесе одлука да ја остави постоечката работа и да заплива во водите на претприемништвото, па и сопствената егзистенција ќе му зависи од тоа како ја поминува оваа фаза.

За оваа фаза Адижес вели дека претставува фаза на тестирање на идејата со реалноста. Ќе контактира повеќе луѓе при што ќе дискутира за идејата. Ќе има позитивни и инегативни реакции, но мора да се избегнуваат негативците како не би се довела идејата во опасност. Докулку идејата не го помине тестот на реалноста бизнисот може да помине во фазата на флерт според Адижес. Оваа фаза е фаза кога бизнис идејата никогаш не излегува надвор од главата на претприемачот бидејќи тој во фазата на сонување ја изгубил решеноста. Затоа цел ни е да дојдеме до ниво кога ќе ја поминеме оваа фаза и да одиме во наредната фаза наречена започнување. Тогаш бизнисот го поминува тестот на реалноста.

Фаза 2: Започнување

Оваа е фаза кога излегуваме од сонување и ги започнуваме првите вистински чекори за нашиот бизнис. Понекогаш може оваа фаза никогаш да не ја достигнеме и засекогаш да остнеме во фазата сонување што претставува прва замка и опасност за секој нов бизнис.

Откога ја поминеме првата препрека влегувме во една вистинска фаза која бара конкретни акции и чекори. Но, од друга страна оваа фаза не е само фаза во која ние започнуваме со работа. Наредната фаза е проблематичен период што и самото име не води кон нешто проблематично иако на сликата во таа фаза забележуваме зголемување на перформансите на бизнисот. Значи се додека не започне зголемување на перформнсите на бизнисот ние ќе сме во фаза на започнување.

Што е она што се случува во оваа фаза од животниот циклус на бизнисите? На што треба да бидете подготвени? Како побргу да излезете од оваа тешка фаза? Ќе се обидеме накратко да дадеме некои одговори на ваквите прашања.

Прво, оваа е фаза кога се прзема висински ризик. Додека сонувате за започнување на бизнис немате ризик. И токму затоа постои можност вечно да се остане во удобноста на фазата сонување, а со тоа и бизнисот да не започне (односно влета во прерана смрт). Но, во фазата на започнување започнувате да трошите пари за регистрација, локација, опрема, отворање, маркетинг, сметководство… А, во оваа фаза продажбата е многу ниска, па може да се каже и никаква. Токму тука лежи и ризикот. Не се знае дали тие вложени пари ќе се вратат и кога ќе се вратат. Но, одговорот на овие прашања во голем дел ќе зависи и од претходната фаза – сонување. Како сме го осмислиле бизнисот, како сме го испланирале итн.

Во овој момент секој месец ќе треба да плаќате придонеси за плати, плати, даноци, кирија, набавки, маркетинг… А, од друга страна продажбата е мала и не ги покрива трошоците. Во оваа фаза мора да се разбудиме, да прекинеме со сонување. Нови идеи веќе не ни се потребни се додека не се стабилизира бизнисот. Потребни ни се активности со кои ќе доведеме колку што може повеќе потенцијални купувачи во нашата продажна инка и со тоа ќе ја зголемиме продажбата.

Фаза 3: Проблематичен период

Значи досега ги поминавме двете фази: сонување и започнување. Во сонување дојдовме до добра бизнис идеја.

Во фазата започнување го внесовме бизнисот во правниот систем, најдовме локација и започнавме со работата. Во оваа фаза поминавме низ еден тежок период во кој финансиите беа на доста ниско ниво, продажбата слаба, а ние бевме се и претприемач и менеџер и продавач. Сега пристигнавме во фазата 3 од животниот циклус на бизнисите која јас ја нареков „проблематичен период“.

Оваа е фаза кога може да дојде до опаѓање на моралот на претприемачот. Ова е фаза кога ќе се свати тежината на имање и водење на сопствен бизнис. Зошто оваа фаза ја нарековме проблематичен период? Кога бизнисот ќе се започне веќе започнуваат и првите поголеми проблеми, недостаток на финансии (на бизнисите секогаш им недостасуваат и ќе им недостасуваат финансии). Продажбата и приходите сеуште се мали иако се зголемуваат, но и трошоците се во пораст. Овој период мора да се надмине со вистински одлуки и издржливост. Во фазата започнување само сме ги допреле овие првични проблеми, но во фазата проблематичен период започнуваме вистински да ги чувствуваме.

Колку помалку време се наоѓаме во оваа фаза толку е подобро и за бизнис перформансите и за претприемачот воопшто. Во фазата започнување претприемачите работат се во бизнисот, додека во фазата проблематичен период како што продажбата расте, а со тоа и финансиите така и потребата за вработени кои ќе ги зголемат трошоците на бизнисот. Така, повторно недостатокот на финансиите е еден од главните проблеми.

Од друга страна како се зголемуваат членовите на бизнисот (вработените) така се зголемува и потребата од знаење на претприемачот за менаџментот. Луѓето треба да се упрвауваат. Претприемачите денес мака мачат со пронаоѓање на квалитетни вработени, особено продавачи. А во оваа фаза заради недостатокот на финансиите сеуште продажбата е најважниот елемент. Кога на таа продажба и финансии и постојаниот маркетинг ќе го надодадете и менаџментот, претприемачот навистина ќе се почувствува како работите му бегаат од сопствените раце.

Карактеристично за оваа фаза е и тоа што финансиската задолженост уште е голема, а можеби и преголема. Во оваа фаза претприемачот веќе го знае пазарот и потребите на истиот, и затоа реагира со дополнителни набавки на производите и/или услугите кои се бараат од пазарот. Оваа врши дополнителен притисок на финансиите иако се чувтсвува постојаното зголемување на продажбата. Суште е прерано за уживање во благодетите на бизнисот.

Уште една карактеристика или опасност за претприемачот во оваа фаза е претерано трошење на пари за други бизнис проекти. Во многу случаи, кога претприемачот со голем претприемнички дух ќе почувствува дека продажбата расте, ќе вработи луѓе и смета дека веќе не е потребен за бизнисот. Тогаш тој вложува пари од постоечкиот бизнис во други бизнис проекти, но набргу сваќа дека не може да го издржи тој притисок и вообичаено доаѓа до пропаѓање и на постоечкиот бизнис и на новиот бизнис потфат.

Сеуште е рано во оваа фаза да се мисли дека проблемите се надминати. Ова всушност е и започнување на нешто што може да се случи доколку се надмине оваа фаза. Токму и затоа овој период го нарековме проблематичен период од животен циклус на бизнисите.

Поради сето тоа може да кажеме дека оваа фаза претставува навистина една пресвртница за бизнисите. Како посебни карактеристики за оваа фаза од животниот циклус на бизнисите би ги издвоиле следниве:

  • Недостаток на финансии
  • Потреба од продажба
  • Проширување на бизнисот со нововработени
  • Намалување на претприемничкиот концепт и воведување на менаџерскиот концепт во водење на бизнисот
  • Можност за грешки
  • Можност за паѓање на моралот на претприемачот

Фаза 4: Лудување

Ја поминавме фазата сонување, за преку започнување да дојдеме до проблематичен период. Сега доаѓа една фаза каде голем дел од овие проблеми ќе бидат надминати. На пример, продажбата ќе се зголемува со големо ниво, финансиите ќе се зголемуваат, вработените ќе бидат се повеќе уиграни за изведување на работните активности итн.

Па, зошто тогаш име на фазата лудување?

Ако во претходните фази баравме постојано зголемување на самодовербата и посветеноста во работата тука таа самодоверба може да доведе до негативни последици. Во оваа фаза финансиите се стабилизирани, има постојан приход кој е во нагорна линија и претприемачот може да здивне од проблемите во претходната фаза. Но, тоа здивнување може да го ослободи од внатрешните и надврешните притисоци и воопшто да не размислува за понатамошниот развој на бизнисот. Затоа и постои опасноста од лудо однесување на претприемачот од прететрано трошење на тешко стекнатите финансии во непотребни работи и проширувања на бизнисот што во претерани случаи може да го врати во претходната фаза. Затоа овој период за да се надмине бара вистински одлуки и здржливост.

Успехот кој се чувствува во оваа фаза доведува бргу да се заборават потешкотиите од претходната фаза. Па согласно тоа, и лесно можеме да се вратиме во проблемите од претходната фаза. Размислувњето на претприемчот е дека може со бизнисот да ги надокнади сите бесмислени трошоци кои ќе ги направи. И тоа се додека повторно не се јават проблеми со финансиите. Тековниот бизнис не може да ги финансира сите нови бизниси за кои ќе се нафати претприемачот во оваа фаза.

Како посебни карактеристики од оваа фаза би можеле да ги издвоиме:

  • Солидни финансии со постојано зголемување
  • Продажбата постојано расте
  • Претприемачот станува претерано самодоверлив во себе и смета дека што ќе фати ќе позлати
  • Претприемачот започнува да троши премногу пари и да влегува во бизнис зделки кои се надвор од почетниот бизнис и бизнис идеја.
  • Претприемачот, поттикнат од самиот себеси прекинува да го следи бизнис планот иако знае дека до оваа ниво токму тој бизнис план успеал да го донесе
  • Постои опасност финансиски да не можат да се издржат сите нови бизниси во кои влегува претприемачот во овој период, па затоа постоечкиот бизнис ќе започне да се гуши.

Забележувате дека доколку во преходните фази од животниот циклус на бизнисите (сонување, започнување и проблематичен период) најголемата опасност доаѓаѓе од надворешноста на бизнисот, сега најголемата опасност доаѓа од внатрешноста на бизнисот – и тоа од самиот претприемач.

Фаза 5: Озбилност

Доколку се поминавме како што треба стигнуваме до фазата зрелост (озбилност) од фазите на животни циклуси на бизниси. Исто како едно бебе кое поминува низ процес на планирање на неговите родиели, па низ детството, па низ период на пубертет, па матурант за веќе да станува една зрела личност. Сега сме во една фаза каде најголемите проблеми односно детските болести ги надминавме и се тече како подмачкано.

Озбилност затоа што претприемачт веќе е вразумен, знае што значи и вреди неговиот бизнис. Од друга страна приходите и продажбата се на високо ниво, оформен е менаџерскиот и продажниот тим. Но, сепак постојат опасности, а можеме да кажеме и големи опасности.

Зошто големи опасности?

Прво, лесно можеме да се вратиме во една од претходните фази со неколку грешки со скренување од дефинираната визија и целите на компанијата. Оваа фаза бара врамнотежување на две спротивставени работи:

  • Иновација – претприемништво
  • Одржување – администрација

За да се остане во оваа фаза потребно усогласување на овие две активности и да не се дозволи едната да надвладее над другата. Може да постојат две состојби доколку едната надвладее над другата:

  • Доколку претприемништвото премногу надвладее над одржувањето ќе се случи враќање во некоја од претходните фази. Зошто? Во овој момент бизнисот е доволно развиен за да има потреба од премногу претприемнички идеи кои ќе доведат до непотребно трошење на тешко стекнатите финансии и комплетна забуна на вработените или хаос во целиот организациски систем. Во ваква ситуација бизнисот ќе се врати на „поправен испит“ во некоја од претходните фази од животните циклуси, а најчесто во фазата на лудување. Ова е поради фактот што претприемачот сеуште не се излекувал од болеста која го наведува на такво лудо однесување. Но, опасноста да биде уште поголема доколку не се помине „поправниот“ во фазата лудување ќе оди и во претходните фази се додека не се започне со распродажба за да се исплатат доверителите и да се вратат долговите. Кај нас има доста состојби каде некои успешни компании доаѓаат до презадолженост и нормално потоа оној збор што го слушаме 15-тина години наназад – стечај.
  • Доколку одржувањето надвладее премногу над претприемништвото влегуваме во бирократија односно наредната фаза од животниот циклус на бизнисите – старост. Во оваа состојба ефикасноста надвладува со ефективноста, односно важно е работите да се изведуваат на вистински начин, а не е важно кои работи се изведуваат. Се претерува со правила и процедури и целосно уништување на претприемаништвото кое е за спроведување на промени заради одржување во оваа фаза. Премногу бизниси страдаат од оваа болест која неминовно доведува до смрт. Ваквите организации ќе опстанат се додека имаат пари, а кога ќе ги истрошат започнуваат да се задолжуваат. Во ваквите организации вработените зборуваат за старите добри времиња. Кога ќе се истрошат и задолжените пари и нема повеќе можности за враќање бидејќи бизнисот не произведува резултати доаѓаме повторно до оној несакан збор – стечај.

Како една опасност во оваа фаза може да се види и во надворешноста на организацијата. Бизнисите кои се наоѓаат во оваа фаза од животен циклус се лидери на пазарот. Конкуренцијата ги следи сите чекори на бизнисот и секоја грешка ќе се обиде да ја искористи и да ги заменат местата.

Како посебни карактеристики од оваа фаза без опасностите наведени погоре би можеле да ги издвоиме:

  • Одлична финансиска форма
  • Постојан раст на продажба
  • Претприемачот има одличен менаџерски тим
  • Се следат целите на бизнисот
  • Соодветна врамнотеженост на претприемништвото и одржувањето – администрирањето.

Фаза 6: Старост

Како можевме да стигнеме до тука?

Од една одлична бизнис идеја во фазата сонување, преку започнување и проблематичниот период, малку лудувавме но успеавме да стигнеме до врвот – зрелост.

Каде погрешивме? Зошто не останавме во зрелоста? Интересно е тоа што фазата зрелост од животниот циклус на бизнисите претставува граница. Граница во која завршуваат оние класични болести на започнување на бизнисот и граница по која започнува реалната пропаст на бизнисот. Претприемачите кои ќе стигнат во ова фаза често пати се држат за главата и се прашуваат што се случи, како можеле од еден успешен бизнис да дојдат до една ваква пропаст.

Оваа фаза е фаза кога се оди во надолна линија. Бизнисот, претприемачот и менаџментот немаат енергија и сила да се справуваат со конкуренцијата. Приходите и продажбата постојано се намалуваат. Навистина имавме успешен бизнис, избравме одличен менаџмент, воведовме правила и процедури, хиерхија… Се функционираше како што треба.

Во оваа фаза се стигнува заради следниве главни причини:

  • Недостаток на претприемнички дух на бизнисот. Кога сме веќе во оваа фаза претприемништвото е веќе на нула. Немаме влез на нова енергија преку идеи. Не преземаме ризици. Подобро е вака како што си е во моментов отколку да се главиме со непотребни ризици.
  • Преголема администрација. Воведувањето на правила и процедури ни стана интересно. Се можеме да го регулираме со таквите правила. На ваков начин бизнис активностите се насочени на она како се изведуваат работите, а не дали ги изведуваме вистинските работи.
  • Премногу финансиски средства. Во претходната фаза достигнавме ниво на финансии кое досега не сме го имале. Па слободата за трошење на пари во воведување на административни системи и во покривање на слабостите на продажбата доведуваат до намалување на тие залихи.
  • Неможност да се увидат можностите за бизнисот. Кога административнта функција станува главна функција можностите од околината не можат да се увидат и искористат. Но, затоа конкуренцијата ги искористува и ни зема некое делче од пазарот полека но сигурно.
  • Преголема инертност во решавање на проблемите. Кога сме во фазата зрелост мислиме дека веќе нема проблеми. А тие секогаш ќе постојат. Ненавремено откривање доведува до слаба реакција на бизнисот во однос на секој проблем.

Постојат повеќе карактеристики за оваа фаза од животните циклуси на бизнисите, но тука би ги издвоил овие:

  • Постојано намалување на пазарното учество;
  • Постојано намалување на продажбата;
  • Зголемување на бирократијата;
  • Одложување на решавање на проблемите;
  • Намаулување на активностите во истражување и развој;
  • Избегнување на донесување на крупни бизнис одлуки;
  • Страв кај сите вработени;
  • Премногу казнувања;
  • Безидејност;
  • Нарушени меѓучовечки односи…
post

Конзистентност, тоа го бара купувачот

Конзистентност Дали ти се случило да влезеш во некој бизнис без разлика дали е продавница, бакалница, бутик, фризер или било што друго да бидеш презадоволен од начинот на кој те третираат како купувач?

Сигурно имаш такво искуство.

Но, дали ти се случило кога по вторпат отидеш во истиот бизнис полн со очекувања дека ќе го имаш истиот третман како и првиот пат, но третманот е сосема различен? Не е важно дали е тоа поради некоја друга смена, различно расположение на претприемачот или едноставен пропуст или грешка во бизнисот. Третманот не е онаков како што си очекувал.

Можеби ќе се вратиш и третпат, но ќе забележиш сосема поинаков третман и во однос на првиот и во однос на вториот пат.

Сигурно си почувствувал една ваква состојба во некој бизнис. А можеби и во повеќето мали бизниси.

Зошто е тоа така?

Прво и основно е што бизнисот не е дизајниран како што треба! Тој е започнат на случајност од страна на претприемачот и едноставно продолжува да функционира на таа случајност,

Малите бизниси немаат ниту пак градат системи на кои ќе се поткрепи бизнисот. Ќе кажете дека нема потреба, системите ќе ја зголемат бирократијата, а со тоа ќе ја намалат креативноста. Но, тоа е сосема погрешно мислење. Системите се потребни за да го поддржат бизнисот и истовремено да ја поттикнат креативноста онаму каде што е најпотребна. Од друга страна еден воспоставен систем не значи дека е неменлив. Се може да се менува, да се подобрува.

Си видел ли мал бизнис со воспоставени формални стандарди за функционирање? Без разлика дали е тоа стандард за однесување на продажниот тим во бутик или стандардни оперативни процедури во еден сервис за мобилни телефони. Сигурно не, бидејќи тоа е практиката кај малите бизниси и тоа не само кај нас туку и во светски рамки.

Уникатната вредност, препознатливост, суштинските компетенции и суштинската конкурентска предност мора да бидат стандардизирани и поткрепени со цврсто изградени системи. Тоа е реалноста која како еден претприемач мора да ја прифатиш доколку сакаш да успееш. Како може да очекуваш купувачот да те препознае како уникатен доколку не го покажеш тоа и повториш со секој следен контакт со тој купувач.

Да ги оставиме настрана приказните за тоа како да направиш добра презентација или добра реклама или веб сајт или блог… Тебе ти треба нешто во што ќе се докажеш дека си најдобар, поразличен од останатите, подобар… Зборуваме за с’ржта на еден бизнис бидејќи се останато ќе се базира на тоа.