post

Успешен Претприемач – Одлучувачки Фактори – Реалност

Во вчерашниот напис за Успешен Претприемач – Одлучувачки Фактори – Резултати со помош на анкетата која ја спроведовме во изминативе две недели и една дополнителна анализа на истите дојдовме до 15 фактори кои влијаат на успешноста на претприемачот. Тие 15 фактори кои ги идентификувавме наведени по важноста на истите се:

  1. Спремност да превземе акција,
  2. Знаење,
  3. Креативност,
  4. Вештини,
  5. Интелигенција,
  6. Истрајност,
  7. Упорност,
  8. Тимска работа,
  9. Вкалкулирано ризикување,
  10. Самодоверба,
  11. Искуство,
  12. Талент
  13. Чесност,
  14. Врски и
  15. Среќа.

Како што наведов во резултатите од анализата еден од одговорите најмногу ми се допадна, а тоа е ниеден од горенаведените фактори.

Зошто ниеден од 10 фактори во анкетата не е најважен?

Првин сите наведени фактори без спремност да се превземе акција претставуваат потенцијал на еден претприемач. Всушност оваа е онаа бизнис потенцијална енергија складирана во претприемачот која може и треба да биде претворена во кинетичка енергија која ќе врши одредена работа. Повеќе за бизнис потенцијална енергија можете да прочитате во:

Ова беа меѓу првите написи кои ги напишав на претприемач во моментот кога како термин и процес на бизнис потенцијална енергија започнав да го развивам и во моментов ова претставува една алатка која може да му помогне на секој бизнис да ја зголеми сопствената бизнис потенцијална енергија и да ја претвори во продуктивен и профитабилен бизнис. За овој процес во некој од понатамошните написи на претприемач.

Но, ниеден од тие фактори нема да го направи еден претприемач успешен доколку не превземе соодветна акција. На пример, џабе знаењето и креативноста ако не го направите првиот чекор да го започнете Вашиот бизнис.

Познавам многу луѓе кои имаат знаење и креативност, вешти се и интелигентни, истрајни и упорни… Сепак тие луѓе не се претприемачи, работат за друга компанија или пак некоја државна служба. Тие не се претприемачи не заради тоа што немаат знаење или пак не се интелигентни или пак не ги поседуваат останатите карактеристики од факторите за успешност, туку заради тоа што не го направиле првиот чекор, односно не превземале акција да станат претприемачи.

Затоа во оваа хиерархиско пирамидална структура на одлучувачки фактори за успешност (сликата на почетокот) на еден претприемач како прва карактеристика или како темел за успешноста ја ставив способноста за превземање на акција.

Каков би бил профилот на успешен претприемач?

Профилот на еден претприемач – супермен би бил:

Спремен да превземе акција која ја надградува со знаење и креативноста при што ги комбинира вештините и интелигенцијата, а е истраен и упорен, има способност да работи во тимови, превзема ризик, но не луд ризик и има самодоверба и искуство, а притоа е чесен, понекогаш има среќа и има некои врски кои можат да го подбутнат во работата.

Во секој случај сите фактори или карактеристики се важни, бидејќи само ќе ја зголемат бизнис потенцијалната енергија на претприемачот, а со тоа и севкупната бизнис потенцијална енергија.

Во наредниот период ќе продолжиме со разработувањето на сите овие фактори или карактеристики за да еден претприемач биде успешен претприемач.

post

Успешен Претприемач – Одлучувачки Фактори – Резултати

Кои се одлучувачки фактори за да кажеме дека еден претприемач е успешен претприемач? Ова беше една анализа која ја спроведовме во изминативе две недели. Во анализата учествуваа над 100 читатели на претприемач кои одвоија неколку минути од своето драгоцено време. Благодарност до сите кои учествуваа и кои допринесоа во оваа анализа на некој начин.

Овој напис е една анализа на самите резултати и коментар на истите, а секој од овие 10 фактори и сите оние кои беа дополнително наведени од Вашата страна ќе бидат презентирани како посебни наслови.

Резултатите се навистина интересни и откриваат различни размислувања за тоа што го прави еден претприемач да биде успешен претприемач.

Резултати за одлучувачки фактори за да бидете успешен претприемач

Како што можете да забележите на сликата погоре различно е мислењето во однос на одлучувачките фактори за еден претприемач да биде успешен претприемач. Еве како изгледаат истите во проценти:

ФАКТОР ЗА УСПЕХ
% НА ОДГОВОРИ
Знаење
16,50%
Креативност
16,50%
Вештини
13,30%
Интелигенција
12,80%
Истрајност
10,60%
Искуство
10,10%
Воркохоличност
6,90%
Талент
5,00%
Врски
4,60%
Среќа
3,70%



Забалежувате дека знаењето и креативноста убедливо се на прво место. и поради тоа би ги ставил во групата на најважни фактори. Во втората група на важни фактори кои го прават претприемачот успешен претприемач се вештините и интелигенција. Средно важни фактори се истрајност и искуство, додека најмалку важни фактори се воркохоличност, талент, врски и среќа.

Според овие резултати го добиваме следново:

Еден претприемач за да биде успешен претприемач треба да има:

  • Знаење за проблематиката на бизнисот кој ќе го започне,
  • Креативност за да биде уникатен и постојано да го подобрува бизнисот,
  • Вештини за различни бизнис потреби,
  • Интелигенција за да се снаоѓа во секакви ситуации и да ги решава најтешките проблеми,
  • Истрајност за да не се откажува по првиот пораз, бидејќи ќе има многу порази кои не значат и загубена војна,
  • Искуство за да ги применува сите досегашни искуствени состојби кои ги имал.

Значи ова се едни од најважните особини. Истото ова ќе го пронајдете и во секој учебник за претприемаништво и малиот бизнис. Дека не е важно дали е воркохолик или не е веќе пишував во: Дали претприемач воркохолик е успешен претприемач? Талентот може да помогне, но не е неопходен.

Врските ми се малку проблематични бидејќи знам претприемачи кои изградија империја на својот бизнис со помош на одредени врски во Владата во изминативе 15-тина години. Најслатки и најчисти пари за секој бизнис се државните пари, така да некое тендерче, јавна набавка или било што поврзано со трошење на буџетски средства може навистина да му помогне на секој претприемач да изгради успешен бизнис. Но, ОК во учебниците не пишува за можноста една врска да го катапултира претприемачот во светот на успешните.

Среќата претставува психолошки фактор. Некој претприемач може да каже дека нема среќа, некој пак ќе каже дека му се сложиле коцките и едноставно успеал. И навистина има некои „среќлии“ кои едноставно се нашле случајно на вистинско место и во вистинско време. Но, сепак тоа се еден мал процент и не може да се вклучи како некој озбилен фактор за успех.

Дополнителни фактори за успех на претприемачот

Во самиот прашалник како второ прашање имаше можност да се внесат дополнителни фактори за кои сметате дека се значајни еден претприемач да биде успешен претприемач. И навистина некои од размислувањата се креативни и ми се допаќаат. Следниве фактори беа наведени дополнително:

  • Тимска работа. Никој не може ништо да постигне сам па ни претприемачот бидејќи претприемачот не е „супермен“, така да во целост се сложувам дека треба да има карактеристика на тимски играч.
  • Визија, мисија и победнички став. Визијата претставува поглед во иднината и секако дека претставува важен елемент иако мислам дека визијата е комплекс од креативноста, знаењето, интелигенцијата, искуството и знаењето кои пак се елементи кои веќе ги опфативме како најважни. Ќе имам квалитетна визија доколку ги имам наведените карактеристики. Мисија пак е нешто што треба самите да го дефинираме за нашиот бизнис – што ќе правиме во иднина. Но, победнички став е нешто сосема друго. Победнички став е резултат на самодоверба што пак е наведено како една карактеристика подолу.
  • Преземање на ризик. Ова е навистина едно од најотворените прашања: Дали претприемачот превзема ризик? Да, секое започнување на бизнис претставува преземае на ризик. Но, поважно е каков ризик превзема еден успешен претприемач? Најчесто се споменува зборот вкалкулиран ризик како најсоодветен збор за оваа карктеристика на претприемачот. Повеќе за оваа карактеристика во еден од наредните написи кога целосно ќе ги разработиме овие карактеристики.
  • Чесност. Чесноста е важна во секој случај, но понекогаш чесноста, да бидеме реални може да му биде и најголемиот непријател на еден претприемач во сложени услови како што се нашиве.
  • Самодоверба. Навистина самодовербата е еден важен и клучен фактор за секој претприемач. Сметам дека никој не би бил претприемач доколку немал самодоверба дека може, знае и умее да започне и води сопствен бизнис.
  • Упорност. Упорноста едноставно претставува одбивање да се откажете од нешто, односно способност да ги продолжите вашите акции наспроти Вашите лични чувства дека не сте подготвен за тие акции. Чувствата и мотивацијата не произведуваат резултати, туку акција е таа што произведува резултати. Упорноста и истрајноста која претходно ја идентификуваме се значајни фактори за успех на еден претприемач.
  • Спремност да превземе акција. Ова е можеби и најважниот фактор за успешноста на еден претприемач кој намерно го изоставив од предложените 10 фактори. Но, наредниот напис во однос на овие фактори за успех ќе даде целосно обрзложение зошто овој фактор е најважен.
  • Ниедна од горенаведените. Овој предложен фактор ми се допаѓа најповеќе бидејќи навистина мислам дека ниеден од досега изложените фактори (освен спремност да се превземе акција) не се нешто без кое не може да се биде претприемач. Но, и за оваа во утрешниот напис – Теорија наспроти реалност за успешен претприемач.

За крај на овој прв напис од серијалот за профил на успешен претприемач накратко би ги сублимирал сите фактори кои преку оваа анализа ги идентификувавме:

  1. Спремност да превземе акција,
  2. Знаење,
  3. Креативност,
  4. Вештини,
  5. Интелигенција,
  6. Истрајност,
  7. Упорност,
  8. Тимска работа,
  9. Вкалкулирано ризикување,
  10. Самодоверба,
  11. Искуство,
  12. Талент
  13. Чесност,
  14. Врски и
  15. Среќа.

Продолжува: Успешен претприемач – Одлучувачки Фактори – Реалност

post

Претприемач – Како Кршач На Правила

Претприемачите по непишано правило се кршачи на правила. Едноставно не ги сакаат. Едни од најуспешните претприемачи се луѓето кои се добри во оваа кршење на правила.

Претприемнички правила

Некаде пред извесно време прочитав дека понудувачите на франшизата не сакаат да продаваат франшиза на претприемачот. Зошто? Единствено поради тоа што франшизата бара следење на строго дефинирани правила, а вистинските претприемачи едноставно сакаат да работат по сопствени правила кои постојано ги менуваат. И навистина има логика.

Но, сепак постојат различни типови на правила. Како основни јас ги поделив на две групи и тоа:

  • Правила кои мора да се почитуваат.
  • Правила кои не мора да се почитуваат.

Правила кои мора да се почитуваат

Во оваа група спаѓаат сите законски и подзаконски акти кои го регулираат работењето на еден бизнис и еден претприемач, а донесени од страна на законодавниот дом или владата.

Знам дека се многу ограничувачки, но тое е нешто што се мора бидејќи може да не заболи на крајот.

Еден проблем кој го гледам тука е погрешното толкување на овие правила. Малите бизниси немаат доволно ресурси да имаат посебен правен оддел кој ќе го следи сето онаа што се менува и донесува секојдневно, а што има влијание врз работата на бизнисот. Па затоа нормално е секој мал бизнис да најми компанија која ќе ги води сметководствените и правните работи. Ода оваа компанија се очекуваат вистински правни совети.

Но, токму тука се случуваат одредени проблеми бидејќи не е лесно во денешно време да ги следиш сите закони кои постојано се менуваат. Затоа овие компании во голем дел своите совети ги базираат на она што ќе им го кажат соодветните надлежни инспекциски организа за примена на одредено правило кое мора да се почитува. На ваков начин произлегуваат еден куп на правила кои немаат врска со онаа што законодавецот го мислел.

Оваа натаму продолжува да се шири со еден огромен вирозен елемент. Еден кажува на друг, тој на трет и се така натаму додека едно измислено правило направи огрома збрка.

Еве еден пример. Пред некое време во еден малопродажен објект наминува купувач кој вели дека некој друг бизнис го казниле заради тоа и тоа. Претприемачот и вработените во малопродажниот бизнис ги известуваат останатите малопродажни бизниси во околината. Сите се растрчуваат и го пренесуваат гласот еден на друг додека веста не се прошири како вирус низ целиот град. Сите се прилагодија во работата согласно новите рекла-казала правила. Се додека еден ден еден претприемач не побара низ службените весници да види за што се однесува тоа правило. И знаете што, немаше никаква врска околу едно такво правило кое сите започнаа да го применуваат.

Значи пред да започнеш со примена на одредено правило обиди се да бидеш сигурен за истото.

Правила кои не мора да се почитуваат

Освен оние правила кои мора да се почитуваат постојат и правила со кои сме бомбардирани секој ден, а кои навистина понекогаш треба да се игнорираат. Понекогаш навистина мислам дека треба да се почитува онаа изрека дека правилата постојат за да се кршат. Во оваа група на правила се и оние кои ги опишавме во претходниот поднаслов – измислени правила кои мора да се почитуваат. Кои се овие правила:

  • Измислени правила кои мора да се почитуваат. Ова се правилата кои веќе ги спомнавме погоре.
  • Правила кои го кочат развојот на бизнисот. Често пати претприемачот несвесно за да се спаси од анархија усвојува правила кои не би требало да важат за луѓето задолжени да донесуваат нови идеи, да иновираат и да го развиваат бизнисот.
  • Правила кои не овозможуват мислење со сопствена глава. Многу правила едноставно го запираат мозокот да си ја извршува својата главна функција – мислење. Ова се навистина правила кои не се потребни.

Неколку размислувања за овие правила

  1. Правилата ја намалуваат инвентивноста на еден претприемач.
  2. Правилата може да превладеат и еден претприемач да престане да биде претприемач бидејќи ќе започне да се занимава повеќе со правила наместо со идеи и резултати.
  3. Правилата замараат.
  4. Правилата ја одржуваат status-quo состојбата во еден бизнис.
  5. Правилата создаваат навики кои претставуваат пречки за промени и подобрувања во бизнисот.
  6. Правилата ја прават работата еднолична и здодевна.
  7. Правилата го штитат бизнисот од анархија.

Забележувате дека само последното размислување е ОК, додека сите останати прават штета на бизнисот. Она што сакам да го кажам не треба да се дозволи да се работи без никакви правила, но претприемачот треба да биде внимателен во она што ќе биде вистинското правило за неговиот бизнис.

post

Бизнис Копија – Моќта На Имитација

Копирај го ова, копирај го она, копирај, копирај… Над 90% од се што постои на пазарот е копија на нешто друго. Дали имитацијата е профитабилна и ефективна стратегија за постоечките и идните претприемачи? Мислам, да. Една од најголемите грешки што потенцијалните претприемачи никогаш не стануваат претприемачи е бидејќи тие се обидуваат да најдат уникатен производ за уникатна пазарна ниша која воопшто и не постои. Можеби таа пазарна ниша не постои бидејќи воопшто не постои потреба за таквите производи или услуги. Имитацијата е профитабилна и ефективна стратегија доколку се изведе на вистинскиот начин бидејќи претприемачите ќе имаат повеќе користи:

Бизнис копија - Имитација заради успех

  • Влегувате на пазар кој веќе постои,
  • Имате многу помал ризик (оставете го настрана тоа дека претприемачите се превземачи на ризик сеуште постојат и практични и теоретски дилеми околу тоа бидејќи никој не става здрава нога во трн),
  • Имате многу помали трошоци и
  • Имате многу помал претприемнички стрес.

Денес на светскиот пазар постојат толку многу успешни бизниси кои едноставно се изродиле како копија од некоја друга идеја или пак некој друг веќе постоечки бизнис. Имитацијата едноставно претставува правење на нешто што веќе се прави од некој друг. Таа е користење на идеја која веќе постои.

Би дал неколку совети за копирање на друг веќе постоечки бизнис за да креирате сопствен бизнис кој ќе биде супериорен на пазарот.

Не се обидувајте да најдете бизниси кои никогаш не биле пробани претходно

Понекогаш претприемачите се заглавуваат во наоѓање на бизнис идеја која не постои на пазарот. Не дека не е добро да се има една таква идеја, но постои опасност дека таа идеја не поминала досега бидејќи не била барана. Доколку оваа стратегија со уникатна идеја успее има голема веројатност дека бизнисот ќе биде успешен. Но, процентот на успех со оваа стратегија е многу мал, па така да и веројатноста на успешноста на оваа стратегија се намалува. Со оваа стратегија ќе мора да инвестирате време, пари и енергија за да изградите нешто што не гарантира успех на бизнисот. Што ќе се случи доколку не постои интерес на пазарот за таа идеја? Умните претприемачи не превземаат ризик со нешто што не гарантира успех. Не можеме сите да бидеме еден вид на Bill Gates (Microsoft) или пак Larry Page (Google).

Затоа доколку сте претприемач кој штотуку започнува или пак планира да започнува бизнис или пак веќе сте сопственик на мал бизнис не обидувајте се да најдете бизнис кој не бил пробан. Оставете го тоа за големите компании кои имаат доволно ресурси со кои ќе си го покријат својот неуспех во нешто ново. Но, доколку тие успеат во тоа копирајте го нивниот успех во Вашиот бизнис.

Пронајдете го вашиот идол

Секоја личност има сопствен идол кој сака да го копира за да личи на него, да живее како него, да се однесува како него, да работи како него… Мора да најдете успешен претприемач или пак бизнис кој ќе го копирате во Вашиот бизнис. Вашата задача е да најдете некој кој веќе го има искусено успехот кој што вие толку желно го посакувате. Направете листа од можни претприемачи и бизниси која ќе ви служи за наредните чекори од процесот.

Следете ги вашите идоли

Кога ќе ги најдете и изберете Вашите идоли потрошете одредено време на нивно следење. Ова не значи дека треба да одите по нив, односно да ги следите во буквална смисла на зборот. Ова значи прибирање на информации за нивниот успех. При следењето обидете се да одговорите на следниве прашања за Вашите идоли:

  • Што е тоа што тие го прават за нивниот деловен успех?
  • Кој е нивниот чекор по чекор процес кој ги одвел до успехот?
  • Какво е нивното однесување?
  • Како тие го користат маркетингот во нивниот бизнис или пак производ и услуга?

Проучете и научете за се што тие прават за да бидат успешни

Проучете и научете, проучете и научете… Ова е основата за успешно копирање на нечиј друг бизнис. Ќе мора да одговорите на следниве прашања по проучување на успехот на Вашите идоли:

  • Во што се тие подобри од останатите бизниси во истата индустрија?
  • Што тие прават поразлично од другите?
  • Која е нивната супериорна вредност?
  • По што се препознатливи на пазарот?
  • Како го градат нивниот кредибилитет?

Копирајте ги сите успешни фактори во вашиот бизнис

Откако ќе го соберете знаењето за нивната деловна успешност можете да започнете со планирање на имплементацијата на тоа знаење во Вашиот сопствен бизнис. Имплементирајте ги сите фактори кои ги идентификувавте во претходните чекори. Не се обидувајте да испуштите некој фактор кој ви е идентификуван како елемент кој Вашиот идол го прави успешен претприемач. Копирајте се во Вашиот бизнис.

Подобрувајте ги сите фактори

И за крај зборот кој најмногу ми се допаѓа во целиот овој процес, а кој прави да не бидете обични имитатори – подобрување. Досега во процесот веќе изградивте систем и потенцијал за Ваша сопствена бизнис успешност.Но, Вие сакате да бидете број еден на пазарот. А, кој не сака? Затоа не запирајте тука. Подобрувајте ги факторите на успех. Подобрете ги сите фактори и имплементирајте ги новите кои ќе ги откриете за да бидете подобри од бизнисот кој веќе го копирате. Подобрувајте, доколку сакате да бидете препознаени како нешто уникатно на пазарот.

***

Сега што мислите? Дали Вашиот бизнис е фалсификувана копија или пак уникатен бизнис кој претставува подобрена копија на некој друг бизнис? Мислам дека имате оригинален бизнис иако е роден од идеја и успех на други. Процесот е едноставен:

Пронајди + Научи + Копирај + Подобри = Уникатна успешност





post

Како да го Дизајнирате Вашиот Бизнис?

Бизнис дизајнирање е едно од клучните активности кои ќе мора да ги спроведете пред да започнете со бизнисот, а по започнување бизнис редизајнирање е една постојана активност на секој претприемач. Како прво секое започнување на бизнис претставува претприемнички дизајн на еден ентитет – правен ентитет или правно лице. На овој ентитет – Вашиот бизнис со вашето претприемничко дизајнирање му давате живот и доколку се е завршено перфектно бизнисот ќе си го продолжи животот самиот, а на Вас ќе ви носи приход. Ќе си го продолжи патот на животот самиот, но сепак Вие сте тука за негово подобрување – во овој случај редизајнирање од време на време. Ова редизајнирање не значи и целосно ропство во Вашиот бизнис како што претходно пишувавме за претприемачи воркохолици.

Како да го дизајнирате бизнисот?

Зошто е Потребно Редизијанирање на Вашиот Бизнис?

Првин би започнал со потребата од постојано редизајнирање на бизнисот. Претприемачот природа е дизајнер на бизниси. Има бизнис идеја го дизајнира бизнисот и го започнува бизнисот онака како го дизајнирал. На пример, Вие сте претприемач и сте го дизајнирале Вашиот бизнис на следниов начин:

  • Единствен бизнис на светот кој ги обезбедува Вашите потрошувачи со она што тие го сакаат.
  • Единствен бизнис кој го обезбедува тој производ или пак услуга.
  • Потрошувачите немаат друг избор освен Вашиот бизнис.

И оваа е супер, вашиот бизнис ќе си го живее сопствениот живот притоа обезбедувајќи Ви соодветен финансиски надоместок на Вас – Претприемачот. Можете да си помислите, добро време е за пензионирање. Но, реалноста не е таква. Онаму каде што постои пазарот таму се јавува и конкуренција. Немате удобна столица за долго време. Единствениот начин за да ја сочувате таа удобна столица е секогаш да бидете различни од другите. За да бидете различни од другите мора постојано да подобрувате со редизајнирање на бизнисот.

Значи процесот е едноставен првин дизајнирање пред започнување, па потоа постојано редизајнирање. Всушност единствената Ваша задача како претприемач, како вистински претприемач треба да биде подобрување на бизнисот.

Што е Бизнис Дизајн за Еден Претприемач?

Да дизајнирате нешто значи да го испланирате тоа нешто се до реализација на тоа нешто. Како ќе изгледа? Кои ќе бидат функционалностите? Како ќе функционира? Што ќе се постигнува со тоа нешто? Сето ова се прашања кои се разгледуваат при дизајнирање на нешто. Претприемач е личноста која дизајнира бизнис. Понекогаш постои опасност претприемачот да се насочи премногу кон дизајнот на производот и услугата без притоа да го земе во предвид дизајнот на бизнисот. Дизајнот на производот и услугата е во состав на дизајнот на бизнисот, тоа е само подсистем кој е дел од еден поголем систем – Ваш бизнис.

Значи бизнис дизајн е процес во кој ќе ги опфатиме сите аспекти на нашиот иден бизнис. Еве некои прашања на кои ќе треба да се одговори тука:

  1. Што сакаме ние како претприемачи да постигнеме со нашиот бизнис?
  2. Каква ќе биде нашата улога како претприемач во бизнисот?
  3. Како ќе ја изградиме сопствената супериорна вредност?
  4. Кои ќе бидат целните потрошувачи?
  5. Какви односи со потрошувачите ќе градиме?
  6. Каква ќе биде улогата на вработените?
  7. Каков бизнис модел ќе избереме?
  8. Кој ќе се занимава со производство на производ или услига?
  9. Кој ќе се занимава со маркетинг?
  10. Кој ќе се занимава со финансии?
  11. …

Ова се 10 прашања но не и единствени. Различни бизниси имаат различни потреби при дизајнирање па со тоа и различни прашања на кои ќе треба да се даде одговор.

Неколку Совети при Дизајнирање на Бизнисот

Првин гледајте го бизнисот како нешто што ќе треба да задоволи неколку ентитети:

  • Вас како претприемач,
  • Ваши купувачи,
  • Ваши потенцијални купувачи и
  • Ваши вработени.

Тоа се основните 4 ентитети околу кои ќе треба да го дизајнирате Вашиот бизнис. Редоследот како ги наведов не игра улога, бидејќи сметам дека сите се важни.

Замислете само колку различен ќе биде Вашиот бизнис доколку сите овие ентитети имаат причина да сакаат да го видат растот на Вашиот бизнис. Колку е подобар Вашиот бизнис и колку е понезависен од Вас како претприемач ќе имате поголема лична и финансиска слобода да си го живеете животот како што сакате. Колку се позадоволни Вашите купувачи со Вашите прозводи и услуги кои им решиле некаков проблем толку повеќе ќе сакаат да го видат Вашиот подобрен производ или услуга. Освен тоа тие ќе го препорачуваат Вашиот бизнис на потенцијални потрошувачи. Колку е посупериорен Вашиот бизнис се повеќе и повеќе потенцијални купувачи ќе стануваат вистински купувачи. Колку е посилен Вашиот бизнис толку повеќе мотивација ќе се појави кај Вашите вработени за постигнување на повеќе што нормално ќе им обезбеди и поудобен живот со подобра плата.

post

Дали Претприемач Воркохолик е Успешен?

Многу често поставувано прашање е тоа дали успешен претприемач е воркохолик. Се вели ако работиш повеќе ќе заработуваш повеќе и ќе имаш успешен бизнис. Но, дали е тоа точно? Можам слободно да кажам дека овој напис ме испровоцира од една конференција за жени претприемачи која ја гледав на телевизија, а која најверојатно беше по повод на минатогодишната недела на претприемништвото во Република Македонија. Овој напис всушност ми беше во план да оди како дел од анализата на претприемнички фактори за успех која ја спроведуваме во моментов. Но, што е тука е, одиме сега.

Во телевизискиот приказ на таа конференција можеби во едно 40-тина минути колку ја гледав се спомена над 20 пати следнава реченица:

Претприемачот е воркохолик. За да бидете успешен претприемач треба да бидете воркохолик. За да успеете и Вие како претприемач и Вашиот бизнис треба да бидете воркохолик.

Ова се повторуваше постојано од еден универзитетски професор (Европски Универзитет).

На конференцијата имаше и една жена успешен претприемач која пак во спротивност на универзитетскиот професор кажа дека тие не работат на принципот доаѓање на работа во 7:00 или пак 8:00 наутро (бидејќи е спанка) и немаат дефинирано работно време (работат кога имаат работа). Таа како претприемач ги организира своите вработени за да го извлече нивниот максимум.

Па, добро што е сега точно?

Првин, до пред некое време и јас мислев така се додека не започнав да посетувам курсеви и обука надвор од Македонија (нормално преку интернет). Сватив дека живееме во заблуда. Односно, не учат на погрешни чекори. Не учат да бидеме претприемачи кои во развиените земји не ги сметаат за успешни претприемачи.

Две работи се значајни во однос на оваа прашање:

  • Зошто Вие како еден иден претприемач започнувате бизнис?
  • Самиот дизајн на Вашиот иден бизнис.

Прочитајте ги следниве прашања и одговорете ги:

  • Дали започнувате бизнис за да работите повеќе?
  • Дали ја оставате сегашната работа за да работите повеќе и да заработите повеќе?
  • Дали започнувате бизнис за да немате време да поминете со Вашето семејство?
  • Дали цената што ќе ја платите за поголема финансиска сигурност е Вашето сопствено време?

Доколку одговорот на сите овие прашања е НЕ, тогаш Вие нема да бидете претприемач воркохолик туку ќе имате потенцијал на успешен претприемач кој ќе си го живее вистинскиот претприемнички живот.

Како да Бидете Претприемач кој не е Воркохолик?

Како што веќе наведов потребни се два елементи за да не бидете воркохолик.

Првин за да бидете успешен претприемач ќе треба да знаете точно што сакате од Вашиот бизнис. Немојте да се лажете дека не сакате пари, не сакате луксузни одмори и шетање, не сакате скапи автомобили… Доколку кажете дека сакате стабилна работа подобро вработете се за некој друг и не започнувајте со бизнис и претприемничка кариера. Запомнете го следново:

  • Бизнисот треба да работи за Вас, а не Вие да работите за бизнисот. Работите онолку колку што е потребно за да бизнисот функционира како што треба. А, бизнисот треба да работи за Вас да ви го обезбеди животот кој што го сонувате и сакате да го постигнете. Вашиот живот мора да биде дел во дизајнирање на Вашиот бизнис. Ова е и една од најголемите грешки на просечни претприемачи бидејќи не го внесуваат нивниот живот кога го дизајнираат бизнисот кој сакаат да го започнат.
  • Вие како Претприемач го поседувате бизнисот, а не тој Вас. Доколку се направи грешката со невклучување на Вашиот посакуван живот и Вашите соништа во дизајнирање на бизнисот, за бргу време бизнисот ќе започне да ве поседува. Ќе ве поседува доколку немате време за свој сопствен живот кој што го сакате. Да бидеме реални, дали Вие ќе имате живот доколку работите 10, 12 или пак 20 часа дневно. Што значи ова? Значи дека бизнисот ве поседува Вас.

Втората работа која ќе овозможи да не бидете воркохолик е дизајнирање на Вашиот бизнис. Но, при дизајнот потребно е да се вклучи претходниот елемент, односно она што сакате Вашиот бизнис да го прави за Вас. Дизајнирајте го бизнисот едноставно како средство за исполнување на Вашите лични животни цели. Само на ваков начин ќе дизајнирате успешен бизнис, односно бизнис кој ќе Ве исполнува навистина и ќе ви донесе финансиска слобода која не се постигнува на поинаков начин. За моделирање и дизајнирање на бизнисот можете да прочитате во Бизнис модел – нешто што ќе ви помогне.

Потсетете се само на Robert Kyosaki и 4 вида на луѓе во неговиот квадрант на готовински тек и ќе ви стане јасно.

Заклучок:

Успешен претприемач (Rich Schefren го нарекува Founder, а Robert Kyosaki ги нарекува бизнисмени и инвеститори) не се претприемачи кои се воркохолици, тоа се претприемачи кои градат бизнис со инкорпориран систем бизнисот да работи за нив и да работи да ги задоволува постојаните и потенцијалните потрошувачи.

post

Претприемнички Менаџмент – 10 Чекори

Отсекогаш постоела потребата претприемачите да имаат менаџерски активности, а во исто време менаџерите да превземат претприемнички активности. Овој тип на менаџмент, наречен претприемнички менаџмент е потребен и кај малите биниси и кај големите корпорации. Проблемот постои кај големите корпорации каде се јавува потреба од претприемнички дух кој ќе се бори со бирократскиот потенцијал во комапнијата. Кога еден стартап бизнис поминува во наредните фази од животниот циклус на бизнисите, растот на бизнисот е незибежен и поради тоа се јавува потреба од менаџмент.

Претприемачите се поврзани со зборовите како што се ризик, промена, недостаток на време, сонувачи, среќа… Но, сите овие зборови се сосема спротивни од зборот менаџмент.

Патување на еден Претприемач

Да поминеме набргу низ еден пат на еден претприемач:

  • Започнување на бизнис – Претприемач. Во оваа ниво од претприемничкиот пат претприемачот е превземач на ризик, иноватор, сонувач, стимулатор на промени… Тие немаат време за формализација и планирање на секој следен чекор кој како претприемачи треба да го превземат. Единствената работа за која се грижат е успехот на нивната идеја – бизнисот. Тие немаат време да ги менаџират сопствените и активностите на нивните вработени бидејќи се зафатени со желбата да го променат изгледот на светот со нивните идеи.
  • Мал Раст на Бизнисот – Претприемнички Менаџмент. Ова е периодот кога започнувањето или стартап периодот завршува и бизнисот започнува да расте. Во овој момент еден претприемач е сеуште сонувач, превзема ризик, стимулира промени и иновира. Како и да е, во исто време мора да бидне и менаџер. Во овој дел од патот тие имат се повеќе и повеќе вработени и поради тоа се јавува потребата од менаџментот. Но, оваа е ситуација кога еден претприемач може да ги контролира сите бизнис активности. Ова е претприемнички менаџмент.
  • Голем Раст на Бизнисот – Менаџер. Во овој дел од патот растот на бизнисот не може во целост да биде контролиран од претприемачот. Се јавува голема потреба од менаџирање во самиот бизнис. Важноста на иновација не е намалена, но еден претприемач не може да иновира и во исто време да менаџира со целиот бизнис. Оваа ситуација се нарекува претприемничка дилема бидејќи еден претприемач мора да избира помеѓу два различни патишта за неговата улога во бизнисот во иднина.

Кога е Вистинското Време да се Започне со Претприемнички Менаџмент?

Вистинското време за започнување со менаџирањето како надополнување на претприемничкиот дух во бизнисот е кога ќе се појави некој од следниве индикатори:

  • Бизнисот започнува да расте.
  • Бизнисот има повеќе вработени.
  • Се јавува потреба од мотивирање.
  • Се јавува потреба од контролирање.
  • Се јавува потреба од воспоставување на правила и процедури.
  • Се јавува потреба од екипирање.
  • Се јавува потреба од организирање.

Доколку еден или повеќе од овие индикатори се појават тогаш ние како претприемачи мораме веднаш да започнеме да размислуваме за имплементација на менаџментот.

10 Чекори до Претприемнички Менаџмент

10-те чекори кои се потребни за имплементација на претприемнички менаџмент се:

Чекор 1: Откривање на вистинското време за да се започне со менаџментот.

Чекор 2: Започни со делегирање на задачи кои не се значајни за растот на бизнисот.

Чекор 3: Започни да размислуваш како менаџер.

Чекор 4: Изготви правилници.

Чекор 5: Започни со организирање.

Чекор 6: Воспостави систем за контрола.

Чекор 7: Мери ја ефикасноста и ефективноста.

Чекор 8: Стимулирај ја иновацијата не само од тебе туку и од твоите вработени.

Чекор 9: Размислувај за стратегии и планови.

Чекор 10: Фокусирај се на промени и менаџирање во исто време.

post

10 Грешки кои Мора да ги Избегнете во Вашиот Бизнис

Секојдневно правиме грешки. Понекогаш грешките се добредојдени бидејќи од нив ќе извлечеме поука и ќе научиме нешто. Како и да е ова се базира на нашата способност да учиме од грешките. Постојат луѓе, па и претприемачи кои постојано влегуваат од грешка во грешка и тоа истите грешки се повторуваат. Иако општо е познато дека најдоброто учење е од грешките кои ќе ги искусиме. Постојат и грешки кои навистина можат да бидат фатални за нашиот бизнис и за нас како претприемачи. Тие грешки мора да се избегнат. Затоа изготвив една листа за грешки кои можат да бидат фатални за секој бзинис, а лесно можат да се избегнат.

Грешка Број 1: Нашите Ограничувачки Верувања Преовладуваат при Донесување на Одлуки

Понекогаш имаме ограничувачки верувања кои можат да влијаат негативно на процесот на донесување на одлуки. Доколку ги базираме нашите одлуки на тие ограничувачки верувања ќе направиме грешки кои може да имаат фатални последици за нас како претприемачи и за нашиот бизнис.

На претприемач веќе пишувавме за ограничувачки верувања. Ограничувачки верувања се наши лични верувања за нешто што сметаме дека е точно, но понекогаш тоа нешто не е точно. Добар блог напис за ограничувачки верувања може да се прочита на Steve Pavlina Personal Development Blog каде тој наведува:

Повеќе наши ограничувачки верувања се инсталирани во текот на нашето детство, но тоа не е секогаш случај. Моделот е дека Вашиот мозок црпи погрешни претпоставки базирани на еден или повеќе специфични настани. Тој распределува сомнителни значења за тие настани и тие интерпретации Ви ги намалуваат способностите. Како резултат на тоа Вашиот мозок ве блокира во превземање на одредени акции, иако тие акции може да бидат соодветен и интелигентен избор во тој момент.

Процесот на донесување на одлуки мора да биде ослободен од овие типови на верувања и мора да се базира исклучиво на силна анализа на проблемот и избор на оптималното решение.

Грешка Број 2: Не Спроведуваме Истражување на Пазарот

Секој бизнис егзистира на одреден тип на пазар. На пазарот бизнисот не е сам. Таму се потрошувачи, конкуренти и други ентитети кои на некаков начин имаат влијание на бизнис одлуките и бизнис одлуките имаат влијание на нив. Претприемачите мора да спроведуваат маркетинг истражување и тоа не само едно истражување туку постојано. Без истражување на пазарот кој би ни дал прецизни информации од пазарот, постои ризик ограничувачките верувања да преовладеат во процесот на донесување на одлуки (претходната грешка).

Грешка Број 3: Не Користиме Бизнис План

За некои бизниси оваа грешка може да биде фатална, но за некои бизниси кои ја нагласуваат инвенцијата на прво место може да биде губење на време. Во однос на оваа прашање можете да прочитате за опасности во стилот планирај го твојот бизнис план. Како и да е потребата од бизнис план е очигледна за сите типови на бизниси само формата на бизнис планот е различна. Некои бизниси губат значително време на формализација на својот бизнис план и оваа е карактеристика за бизнисите кои сакаат да привлечат свежи финансии за развој на бизнисот. Како и да е, она што е потребно за бизнис развојот иоптимална работа е бизнис план во форма на блупринти кои ќе претставуваат патоказ за успехот на бизнисот. Тоа барем е едноставно.

Грешка Број 4: Не Нудиме Upsale

Upsale претставува одличен начин за зголемување на профитабиноста. Вашиот бизнис веќе прави продажба, но зошто да не направи уште некојапродажба дополнително. Ова е едноставно продажба на уште нешто како надополнување на оние производи или услуги кои веќе се продадени. Секој Upsale ќе го зголеми нашиот профит. Потребно е да се прашаме за едно едноставно прашање: Зошто да ги оставиме парите на масата? Доколку Вашата просечна родажба е 1.000 денари и имаме 200 купувачи и понудиме Upsale производи за 500 денари со стапка на коверзија на Upsale од 10% ќе имаме дополнителен приход од 20.000 денари (20 купувачи по 1.000 денари). Погледнете ги само големите компании како McDonalds или пак Amazon кога купувате книги.

Грешка Број 5: Не се Обидуваме да ја Повториме Продажбата

Понекогаш ние како претприемачи сме особено фокусирани на изнаоѓање на нови потрошувачи и забораваме да ја повториме продажбата со тековните потрошувачи. Трошоци за наоѓање на нови потрошувачи се многу поголеми отколку трошоците за повторување на продажбата со тековните купувачи. Магијата на успешните бизниси е секогаш да имаат повторувачки продажби со тековните купувачи и секогаш да бараат нови купувачи за раст на бизнисот.

Грешка Број 6: Не се Обидуваме да ја Зголемиме Стапката на Конверзија на Нашата Продажна Инка

Ова задача е една од задачите кои мораме да ја имаме во секојдневните наши бизнис активности како претприемачи. За продажната инка можете да прочитате повеќе во следниве написи:

Поголема стапка на конверзија – поголема продажба, а со тоа и поголем профит. Доколку имаме 10% стапка на конверзија зошто да немаме 11, 12 или пак 15%.

Грешка Број 7: Не се Обидуваме Нашата Продажна Инка да Биде Постојано Полна

руга важна работа околу продажната инка е секогаш влезот да биде полн со свежи потенцијални потрошувачи кои може да бидат конвертирани во купувачи. Доколку секогаш пошироката страна на продажната инка ви биде полна секогаш ќе имате купувачи за Вашиот бизнис.

Грешка Број 8: Не Користиме Социјални Медиуми како Дел од Маркетинг Стратегија

Не постојат индивидуалци ниту бизниси кои не се присутни на одреден тип на социјални медиуми. Социјалните медиуми имаат огромен птенцијал за бизнисите и ќе имаат уште поголем во иднината. Поради тоа наша грешка ќе биде доколку се обидуваме да избегаме од оваа нова реалност и не започнеме да ја градиме нашата присутност во најважните социјални мрежи за нашиот бизнис.

Грешка Број 9: Сакаме да Избегаме од Технологијата

Технологијата е нешто што не може да се следи едноставно поради промените кои се појавуват во секоја секунда. Како и да е, технологијата е нешто што може да го подобри секој аспект на бизнисот и животот на претприемачот, иако бизнисот не е во некоја технолошка индустрија. Една од грешките на претприемачите е избегнување на новата технологија поради страв од промени.

Грешка Број 10: Не го Подобруваме Нашиот Бизнис на Секојдневна Основа

Можностите за подобрување се бесконечни. Во секој аспект на бизнис работењето може да се најде нешто што може да се изведе подобро. Избегнување на подобрувањата може да го запре развојот на бизнисот. Ова грешка исто така може да биде поради страв од промените.

post

Три Типа на Претприемачи

Теоријата многу често се занимава со типови на претприемачи при што се вршат различни истражувања за да се најде еден модел на успешност во претприемништвото. Оваа е многу тешко! Не постои идеален претприемач! Бизнисот во голем дел се базира на знаењето и снаодливоста на претприемачот, но не и само од него. Не е добро да ги препишуваме теориите од високоразвиени земји бидејќи воопшто не се применливи кај нас (барем во голем дел).

Овој напис е инспирација од статусот на профилот на Facebook на мојата братучетка на кој пишуваше „Паметните луѓе зборуваат за идеи, Просечните за сегашноста, а Примитивните за други луѓе…“ Па според ова општа реченица би ги поделил претприемачите на:

  • Паметни претприемачи
  • Просечни претприемачи
  • Примитивни претприемачи

Паметни претприемачи

Во овој поднаслов ќе се обидам да ги извлечам некои од карактеристиките на паметни претприемачи.

  • Високообразовани луѓе со огромно знаење кое не го оставаат по завршување на факултетот туку постојано го надополнуваат. Оваа знаење ги прави навистина уникатни во бизнисот кој го водат.
  • Секогаш полни со идеи кои се разликуваат од идеите на просечните и примитивните претприемачи. Врз основа на овие нови идеи нивниот бизнис е уникатен на пазарот на кој работат.
  • Имаат висока способност за проценка и реално расудување на работите околу нив. Проценка и расудување е навистина потребно за одлично водење на бизнисот. Многу одлуки се базираат на квалитетни проценки.
  • Не се затворени и не мислат дека знаат се и секогаш. Тие имаат знаење но не за се! Но, затоа што имаат знаење знаат и да побараат совет и помош кога почувствуваат дека не се сигурни во нешто.
  • Ги интегрираат идеите од сопствени вработени во подобрување на бизнисот. Секоја добра идеја е можност за подобрување на бизнисот кој го води еден чекор напрад. Затоа овие претприемачи не патат од комплекси затоа што нивниот вработен ќе им даде добра идеја.
  • Ја следат со едното око конкуренцијата но не се опседнати со нив. Да, опседнатост е претерана работа. Опседнатите претприемаи не спаѓаат во оваа група. Но, од друга страна внимателно следат што се случува во околината на поле на конкурентноста.

Просечни Претприемачи

Оваа е втората група на претприемачи која се чини и дека е најбројна. Ова се претприемачи кои немаат високо знаење но и не бараат помош. Идеите им се просечна страна бидејќи се базираат на копирање и едноставно само копирање без некое подобрување.

Би го претставил овој претприемач со еден пример. Претприемачот има пари за започнување на бизнис (од родители или пак има работено нешто во странство и заработено солидна сума на пари за започнување на сопствен бизнис). Треба да одлучат за едно прашање – ШТО? Е тука доаѓа првиот проблем на нивната просечност што ќе ги следи до крајот на животниот век на бизнисот (вообичаено од една до три години). Во овој момент се јавува таканаречена претприемничка блокада.

Претприемничка блокада е кога претприемачот доаѓа во фаза на безидејност. Неговиот мозок не може да обработи доволно идеи или пак да најде решенија за проблеми кои во секој бизнис постојат.

Тој претприемач во овој момент на започнување на бизнисот ги гледа трендовите и бара начин како најлесно да започне бизнис. И нормално најлесно е да се копира она што постои. Најверојатно некој бутик бидејќи слушнал дека маржата е голема. Или пак некоја бакалница бидејќи комшиите секој ден ќе купуваат леб. Но, овој претприемач не прави инвентивна копија на бизнисот туку целосна копија на нешто постоечко што веќе го има на секој чекор.

Постојат две можности: да успеат или пак да што е почесто во вакви ситуации да не успеат. За да успеат мора да излезат од сопствената просечност преку проширување на сопственото знаење и одблокирање на претприеманичката блокада. Сепак, секојдневно гледам дека огромен број на претприемачи ги затвораат сопствените бизниси и бараат начини пак да се вратат да работат за друг.

Примитивни Претприемачи

Третиот тип на претприемачи според мое лично убедување се „примитивните“ претприемачи. Ова се претприемачи кои навистина не знаат што прават во претприемништвото. Тоа се загубени души кои не можат да го најдат сопствениот пат. Основната карактеристика им е што повеќе се занимаваат со другите бизниси наместо со развојот на сопствениот. Можете да ги видите ваквите претприемачи насекаде околу Вас. Тие најчесто ги оговараат паметните претприемачи поради тоа што во секој случај им завидуваат.

Се занимаваат со туѓите проблеми наместо со своите. Најтрагично е што мислат дека имаат знаење, а се без знаење. Оваа е една од најголемите болести која не предизвикува лична болка, но на бизнисот што го водат и тоа каква болка му предизвикува. Не прифаќаат добронамерни совети од своите блиски, а ниту од своите вработени. Што е потрагично не ни бараат помош иако длабоко заглавуваат.

Тие се кратковиди, подалеку од сопствениот нос не можат да погледнат а камоли за утрешноста. Планирање и истражување на пазарот за нив не постои.

Но, постои една опасност што тие се шират како вирус и можат да бидат заразни особено за просечните претприемачи да влезат во оваа група. Вирусите се лечат со витамини, а витамините за овој вирус се знаење и постојано проширување на знаење.

Слика од mikebaird
post

Моја Кариера – Портал за Спој на Професионалци и Бизниси

Повторно во понеделник еден портал на кој налетав пред извесно време и ми изгледаше интересен. Моја кариера е интернет портал кој е развиен во рамките на Проектот за конкуретност во Македонија, финансиран од Американската агенција за меѓународен развој (УСАИД) и спроведуван од Корпорацијата КАРАНА. Полека, но сигурно и Македонија почна да се движи во насока на искористување на потенцијалот на интернетот.

Отсекогаш постоела една голема дупка помеѓу високообразовните институции, компаниите и студентите кои се сеуште во таа институција или се веќе дипломирани. Од друга страна конкуренцијата си го направи своето. Секој универзитет сака да се пофали колкав е процентот на студенти кои излегле од таа институција и веќе имаат работа. Студентите веќе не се или пак не треба да бидат препуштени сами на себе.

Овој портал е едноставно место каде може да се спојат три различни ентитети:

  • Студенти или веќе дипломирани висококвалификувани луѓе кои бараат вработување.
  • Компании или бизниси кои се заинтересирани да дојдат до висококвалификувана работна сила.
  • Образовни институции кои можат да ги поврзат сопствените студенти со компаниите.

Накратко за она што е наведено на самиот портал Моја кариера:

Студенти или сите оние кои бараат вработување можат:

  • Да се регистрираат на порталот и да генерираат свој профил со тоа што ќе ја постават сопствената кратка биографија, пропратно писмо и други референтни материјали,
  • Да пребаруваат можности за вработување и/или практикантска работа,
  • Да го најдат вработувањето/практикантската работа за која сонуваат,
  • Да стапат во интеракција со иден работодавач во реално време преку форуми и виртуелни простории за разговор,
  • Да учествуваат на саемот за Е-кариера,
  • Да ја развиваат сопствената кариера преку употреба на материјали за обука кои се достапни онлајн,
  • Да разговараат со сопствениот ментор за кариера и да побараат препорака во однос на сопствениот професионален развој, и тоа да го направат онлајн,
  • Да следат онлајн настани за кои се заинтересирани,
  • Да реализираат практикантска работа и да станат дел од една успешна приказна на проектот.

Компании или бизниси кои се заинтересирани да дојдат до висококвалификувана работна сила можат:

  • Да се регистрираат на порталот и да креираат профил на компанијата,
  • Да постават места за вработување/практикантска работа,
  • Да пребаруваат квалификувани кандидати кои одговараат на нивните критериуми,
  • Да пребаруваат профили на кандидати за кои се заинтересирани,
  • Да ги најдат најдобрите кандидати кои одговараат на отворените работни места/практикантска работа,
  • Да стапат во интеракција онлајн со идните вработени преку форуми и виртуелни простории за разговор,
  • Да учествуваат на Е-кариера саем и да ја промовираат сопствената компанија на овој виртуелен настан,
  • Да разговараат со најталентираните на едно место,
  • Да го презентираат профилот на сопствената компанија преку објавување на презентации, видео материјали и слики,
  • Да следат и поставуваат настани и објави;
  • Да станат модел за успешност кој другите ќе го следат.

Образовните институции можат:

  • Да се регистрираат и да креираат профил на универзитет,
  • Да ја зголемат препознатливоста со тоа што ќе станат дел од овој напреден портал,
  • Да следат и примаат онлајн настани кои се од интерес за нив и нивните студенти,
  • Да следат и поставуваат настани и објави за сопствената институција,
  • Да бидат водечка образовна институција и да ги поврзат сопствените студенти со корпорации од висок ранг.