post

Како до побрз премин од фазата сонување во фазата започнување?

Фокус на претприемачот Во животни циклуси на бизнисите зборувавме за фазата сонување, која е опасна фаза во развојот на еден бизнис бидејќи претприемачот може да остане во таа фаза засекогаш. Но, тогаш нема да биде ниту претприемач.

Но, како да го обезбедиме тој премин во наредна фаза?

Досега повеќе пати напоменувавме дека претприемачот мора да биде креативен и аналитичен како и да ги избегнува негативците за да може сигурно да го пренесе бизнисот во наредната фаза. Еве неколку совети кои може да ви помогнат да ја надминете фазата на сонување:

  1. Обидувајте се постојано да ја држите вашата креативност на високо ниво. Прочитајте за 6 совети за креативност за добра бизнис идеја. Користете технологија. Бидете систематичен во однос на вашите идеи како тие лесно би биле достапни за вас, но и спремни за следните чекори во однос на истите.
  2. Имајте колку што можете повеќе идеи. Нека бидат и најглупавите сепак имајте ги на лист хартија или пак во електронска форма на компјутер во вид на база на податоци (MS Word, MS Excel, MS Access, Evernote…)
  3. Префрлети ги подобрите идеи во книга со бизнис идеи која може да биде во писмена форма (тетратка) или пак електронска форма на компјутер (MS Word, MS Excel, MS Access, Evernote…).
  4. Тестирајте ги идеите од книгата во однос на:
    • Вашето знаење за таа бизнис идеја. Дали имате знаење да ја спроведете? Дали имате знаење да водите таков бизнис? Што ви недостасува? Забележувајте ги овие работи во книгата. И да ја отфрлите идејата тоа што ќе го разгледувате можеби ќе има вредност во иднина.
    • Вашата забава. Дали бизнисот ќе ви биде забавен? Дали бизнисот ќе го замени вашето хоби? Секој бизнис кој размислувате да го започнете мора да ви биде забавен инаку нема да ја постигнете целта?
    • Која бизнис идеја ви претставува најголема пасија? Пасија претставува силно позитивно чувство кон нешто, вообичаено нешто што силно го посакуваме или не привлекува. Повеќе за овие 3 тестови прочитајте за прв чекор од бизнис идеја.
    • Тестирајте ја бизнис идејата во однос на потреба или решавање на некој проблем на пазарот.
    • Корисно е во оваа фаза од развојот на бизнисот да се размисли за целниот пазар на кој ќе се насочи тој бизнис.
    • Анализирајте ги вашите бизнис идеи од аспект на пазарот.
    • Подгответе бизнис модел кој ќе одговара на таа бизнис идеја.
    • Тестирајте ги претпоставките опфатени во бизнис моделот директно со купувачите на самиот пазар на кој ќе треба да настапи бизнисот.
  5. За сите претходни тестови и анализи давајте оценки и забележувајте ги во книгата со бизнис идеи.
  6. Бизнис идејата со најголеми оценки, која знаете да ја спроведете, ќе ви биде забавна, имате пасија кон неа и решава големи проблеми на потенцијални потрошувачи кои бараат решение ќе бидете спремни и решителен да ја пренесете во наредната фаза.

Искористете ги овие совети и вашиот бизнис од фаза на сонување ќе може да премине во фаза на започнување.

post

Тајна на успешно започнување на бизнис

Започнување на бизнис Постојат ли тајни за успешно започнување на бизнисот?

Некои сметаат дека започнување на бизнис претставува уметност бидејќи во голем дел се базира на креативноста на претприемачот и препознавање на можностите на пазарот кои истиот тој претприемач ги претвора во успешен бизнис.

Некои пак сметаат дека започнување на бизнис е наука бидејќи најдобро е да се следи оној “претприемнички процес” кој во голем дел се базира на научни сознанија, алатки и техники произлезени од науката и научно базирани чекори за имплементација.

Во секој случај и двете групи се во право. И двете групи на луѓе не грешат во нивното размислување за започнување на бизнис.

Не грешат бидејќи започнување на бизнис истовремено е и уметност и наука. Уметноста е препознатлива во креативноста и препознавање на можностите, додека наука во тестирање, аналитичност и имплементација на зацртаните чекори кон реализација на визијата на претприемачот.

Ќе извлечам 16 искази кои може да се сметаат како тајни за успешно започнување на бизнис.

  1. Претприемачот е секогаш полн со идеи. Тој нема идеи само кога веќе не е претприемач или едноставно мретов.
  2. Претприемачот не брза со имплементација на секоја “луда” идеја што ја има. Тој иако има луди идеи, што се резултат на неговата креативност, но сепак не брза со имплементација на сите тие идеи, туку едноставно го чека вистинскиот момент за соодветната идеја.
  3. Внимателно избира која бизнис идеја ќе ја развива во бизнис. Без да ја преточи идејата во можност и без да биде барем 50% сигурен дека идејата може да се преточи во успешен бизнис преку анализи тој нема да го започне бизнисот.
  4. Внимателно ги тестира хипотезите за избраната бизнис идеја. Секоја бизнис идеја носи повеќе претпоставки. Тие претпоставки се во вид на потребата на пазарот, можните продажби, можните трошоци за реализација, можните трошоци за функционирање на бизнисот… Идејата сеуште не е бизнис се додека не се добијат позитивни резултати од тестирање на тие хипотези.
  5. Дизајнира бизнис модел кој треба да се тестира. Една бизнис идеја може да резултира во повеќе бизнис модели. Кој ќе се имплементира, ќе зависи од тестирањето.
  6. Започнува со развој на купувачи. Уште во фазата на сонување, претприемачот започнува со развој на купувачи. Ги дефинира, анализира, контактира, им продава… А фидбекот го користи во подобрување на идејата.
  7. Ги тестира хипотезите преку директен контакт со купувачи. Тестирање на хипотезите не ги изведува од дома или од канцеларија или пак од производствениот погон. Тестирањата ги изведува преку директен контакт со купувачите.
  8. Го редизајнира бизнис моделот врз основа на тие први контакти со купувачи. Купувачите се слушаат и се имплементира она што е слушнато.
  9. Го гради првиот производ со минимум барани карактеристики. Премногу карактеристики не значи и производ кој ќе се продава. Тој знае дали нешто треба или не.
  10. Продолжува со тестирање со купувачи. Овие тестирања никогаш не завршуваат. Поточно, завршуваат кога веќе нема да постои бизнисот.
  11. Го надградува производот со резултати од тестирање. Секое тестирање резултира со подобар производ/услуга.
  12. Го прилагодува бизнис моделот доколку е потребно. Бизнис моделот не е статичен елемент, тој се менува и треба да се менува.
  13. Ги прилагодува стратешките основи доколку треба. Промените на бизнис моделот ќе предизвикаат и промени во стратешките основи на бизнисот (нормално доколку постојат).
  14. Повторно тестира. Да не заборавиме, ништо не е непроменливо, па ни последното подобрување.
  15. Започнува со бизнисот. Дури сега? Па да, сега веќе има купувачи, има производ/услуга за кои тие купувачи се спремни да платат и има бизнис модел кој ветува бидејќи целосно е во согласност со она што купувачите го сакаат.
  16. Не заборава на купувачите. И повторно потсетување, процесот не завршува, туку едноставно ова е само почеток.
post

Публицитет преку односи со јавноста

Публицитет Публицитетот е еден вид на однос со јавноста кој и овозможува да се изврши промоција на компанијата, менаџментот како и производот/услугата.

Доколку компанија е силна, тогаш таа нема некој преголем интерес за создавање на позитивни врски со јавноста од оние кои ќе и ја обезбедат или одржат силината која веќе ја имаат. Но, доколку позициите на компанијата се нарушат, поради различни причини (судир со политичко раководство, разни обвинувања од страна на конкуренцијата и слично), тогаш доброто мислење на јавноста за компанијата претставува голем капитал, кој компанијата може да го искористи за остварување на своите цели.

Публицитетот е форма на бесплатна реклама (или многу евтина), меѓутоа нејзините цели се комерцијални. Фактот дека промоцијата за компанијата е ефтина, не значи дека со неа не треба ефикасно да се управува, заедно со останатите инструментите на промотивниот микс.

Менаџерот некогаш не може во потполност да ја контролира сликата која неговата компанија ја има во опкружувањето, но може значајно да влијае врз подобрување на таа слика преку примена на публицитетот како и со севкупното подобрување на односите со јавноста.

Еден од начините за ефикасно управување на публицитетот е градење на доверба со водечките менаџери на одделни информативни гласила, како и одржување добри односи со новинарски, радио и ТВ-куќи, односно обезбедување на информации, кои би се пласирале во вистинско време и кои во одреден момент би можеле да бидат атрактивни и вредни за објавување.

Публицитетот е моќен инструмент на промотивниот микс, бидејќи креира кредибилитет на компанијата, на производите/услугите и на менаџментот. На публицитетот по правило му се верува, и вистина е дека добриот или лошиот публицитет, има големо влијание врз имиџот на компанијата, како и врз обемот на продажбата.

Прво е потребно да се дефинираат целите кои треба да се остварат со публицитетот. Во креирањето на кампањата, менаџерите на располагање ги имаат следниве можности: објавување одредени информации за компанијата, за производот или менаџментот (во весници, на телевизија, радио, интернет). Понатаму, препорака е организирање на прес конференција, на која се најавуваат одредени деловни потфати (ова е добро доколку одредени објаснувања не можат да се дадат во кратките информации од весниците). Исто така препорачливо е да се организира прием за видни гости при промоција на нов модел на производот или при отварање на нова технолошка линија, што како големо случување треба добро да се подготви и маркетиншки испрати, со цел видните гости да бидат импресионирани, па тие понатаму во пошироката заедница да шират убави зборови за компанијата и нејзиното работење. Може да биде овозможена посета на компанијата и од други таргетни групи (ученици, студенти, одредени здруженија, и слично), кои ќе ги видат работните простории, магацини, ќе се запознаат со начинот на функционирање на компанијата и ќе се запознат со вработените во компанијата.

Сите овие контакти имаат за цел создавање добра слика за компанијата во јавноста, што за компанијата ќе претставува вреден потенцијален капитал.

post

Како да го користите Evernote во вашиот бизнис?

Еден мал бизнис, и секако еден претпримач можат да го користат Evernote како една централна алатка во бизнисот.

Evernote

Во изминатиот период опфативме неколку наслови за некои идеи за користење на Evernote за целите на бизнисот кои беа резултат на мои лични искуства со алатката. Се поголемото користење ме натераат да се префрлам на платената верзија со што добив поголем простор за месечни белешки, како и индексирање на pdf фајловите кои ги ставам во нотесите. Тие pdf фајлови се резултат на некои делови од книги кои ги скенирам и префрлам во мојот систем на белешки.

Продолжи…

post

[Вежба] Избор на бизнис модел кој ќе го тестираме понатаму

Вежба на претприемач Минатата недела секојдневно работевме на финализацијата на драфт верзијата или поточно верзиите на нашиот бизнис модел како дел од теорија на бизнис идеи која цела година ќе ја развиваме тука на претприемач.

Со претходната вежба која ја правевме тука за оваа теорија ти веќе имаш драфт верзија на твојот бизнис модел пополнет од десната страна со поставување на првата хипотеза (постои проблем) интегрирана во самиот бизнис модел. Сега пред да продолжиме со излегување надвор од канцеларија, таа драфт верзија на бизнис модел треба да ја дополниме, да ја поделиме во повеќе бизнис модели и да избереме еден кој ќе започнеме да го тестираме со потенцијалните купувачи.

Тоа беше теоретското излагање од минатата недела, сега е време на вас да го примените во пракса преку оваа вежба.

Да се потсетиме на постовите кои беа дел од она што го работевме минатата недела:

Чекори кои треба да ги спроведеш во вежбата:

  • Дополни ја драфт верзијата на бизнис моделот во однос на односи со купувачи, канали, приходи, клучни активности, клучни ресурси, клучни партнери и трошоци.
  • Дефинирај ги сите карактеристики кои ќе бидат или можат да бидат имплементирани во решението. Вметни се што мислиш дека треба да има како карактеристика, дури и најлудите или најнеизводливите идеи.
  • Процени ја големината на сегментите и до секој сегмент впиши ја неговата бројка.
  • Врз основа на карактеристиките како и сгементите од основниот еден бизнис модел направи повеќе. Главната поделба треба да ја изведеш врз база на карактеристиките на сегментите, како и карактеристиките на решението за соодветниот сегмент.
  • Процени ги трошоците како и приходите во комбинација со големината на сегментите и претпоставката за можното учество на пазарот за тоа решение.
  • Подели ги бизнис моделите на надежни и ненадежни врз основа на профитабилноста. Оној кој дава профит е надежен, додека оној кој не дава профит е ненадежен.
  • Разгледај ги оние ненадежните и провери дали тие карактеристики се потребни за тој сегмент, а врз основа на исфрлања на некои карактеристики ќе ги промениш  останатите елементи да тој бизнис модел.
  • Провери ја профитабилноста на тие ненадежни редефинирани и редизајнирани бизнис модели. Доколку станува профитабилен нека остане како работен, а сите непрофитабилни заборави ги.
  • Направи вредносна анализа како што е прикажана во постот од минатата недела и избери го најнадежниот бизнис модел на кој ќе продолжиш со работа.

На крајот од оваа недела ќе имаш еден бизнис модел кој следната недела ќе продолжиме да го развиваме и тестираме.

 

post

Теорија на бизнис идеи – Приоритизација на бизнис моделите

Сега веќе имаш повеќе бизнис модели спремни за тестирање. Твојата работа како иден претприемач досега беше да дојдеш до тие бизнис модели преку тестирање на трите основни хипотези и дизајнирање на тие бизнис модели како и имплементација на прилагодувања во истите врз основа на нови претпоставки и знаци кои ги наоѓаш а кои доаѓаат од надвор.

Бизнис моделите кои ги имаш содржат различни хипотези кои треба да се потврдат. Потврдата треба да дојде од потенцијалните купувачи, а не од тебе или твоите можни или идни вработени.

Од друга страна, овие бизнис модели се дефинирани врз основа на различни сегменти и различни потреби за карактеристики на решението, па затоа и не можеш да започнеш со тестирање на сите одеднаш. одлуката да ги тестираш сите само ќе те заглави во една напорна работа и ќе го одложи практичното започнување на самиот бизнис, а со тоа и почетокот на генерирање на приход ќе биде одложено. Не значи дека она што досега си го развил нема да се примени во иднина, но нашата цел е да започнеме со најнадежниот бизнис модел, оној со најголем потенцијал за генерирање на приход за твојот бизнис.

Затоа е потребна приоритизација на бизнис моделите кои досега ги имаш развиено.

Во зависност од бизнисот и сегментите на пазарот може да се користат различни критериуми за рангирање на овие бизнис модели. Тука ќе презентирам една можна приоритизација со едни од најважните критериуми:

  1. Ниво на потреба на решението. Ова веќе го подготвивме вчера и претставува нивото на болка или желба која сегментот ја чувствува за проблемот кој тој бизнис модел го решава. Ова е втората хипотеза од оние основните: се бара решение за проблемот.
  2. Големина на сегментот. Овој критериум исто така го имаме опфатено во бизнис моделот и го подготвивме во постот насловен како теорија на бизнис идеи – финализација на бизнис модел 1. Од друга страна ова претставува третата хипотеза дека постои доволно голема критична маса на купувачи кои имаат потреба од нашето решение.
  3. Цена. Колку можеш да наплатиш? Ова е важно прашање бидејќи како еден претприемач сакаш да наплатиш колку што може повеќе за твојот производ или услуга.
  4. Пристапност до сегментот. Како ќе дојдеш до определениот сегмент? Колку е полесна пристапноста, толку побргу ќе генерираш резултати. Затоа и важноста од овој критериум при приоритизација на развиените бизнис модели.

Овие критерими се наведени по важност, односно најважен е првиот, а најмалку важен е вториот. Заради еден ваков случај најдобро е да се подготви една вредносна анализа на бизнис моделите во однос на секој од критериумите.

Ќе го илустрирам ова преку еден пример. Првин ќе ги дефинирам тежините на секој од критериумите:

  • Ниво на потребно решение ќе има тежина 5
  • Големина на сегментот ќе има тежина 3
  • Цена ќе има тежина 2
  • Пристапност ќе има тежина 1

Ќе користиме оценка од 1 до 10. 10 најдобра, додека еден најслаба.

Во табелата подолу е прикажана оваа анализа и начинот на приоритизација на бизнис моделите.

Вредносна анализа за приоритизација на бизнис модели

Од анализата добиваме дека бизнис моделот 2 е највреден за да продолжиме со тестирање на хипотезите и развој на истиот во наш иден бизнис доколку се докажат хипотезите. Ќе продолжиме со подготовка на тестирањето.

post

Фази на животни циклуси на бизниси

Секој бизнис има сопствен животен циклус. Исто како и човекот и бизнисите се раѓаат, растат, поминуваат низ еден вид на пубертетски период, стануваат матуранти, зрели, стареат и изумираат. Многу теоретичари се занимаваат со оваа посебна теорија на животен циклус на бизнисите. Претприемачите мора да знаат што ги очекува и да преминуваат спремно од една во друга фаза на животниот циклус. На сликата се претставени 6 фази на животен циклус на бизнисите.

Животни циклуси на бизниси

 

Значи секој бизнис поминува низ следниве животни циклуси:

  • Сонување
  • Започнување
  • Проблематичен период
  • Лудување
  • Озбилност
  • Старост

Да ги разгледаме пооделно сите фази од животниот циклус на бизнисите.

Треба да напоменеме дека секоја фаза на животниот циклус претставува опасност од пропаѓање. Затоа за секоја фаза е потребен посебен вид на акции и одлуки од страна на претприемачот за да може бизнисот да се доведе во фазата озбилност и тоа во највисоката точка на кривата на сликата и да се одржува постојано во таа состојба.

Фаза 1: Сонување

Секој бизнис без разлика од кој тип е има свој животен циклус. И секој бизнис започнува со фаза која ние просто ја нарекуваме СОНУВАЊЕ. Оваа фаза која ние ќе ја опишеме може да се сретне и како стартап фаза, иако стартап претставува повеќе од нашата фаза на сонување. Може да се сретне и како фаза на воведување што е исто што и стартап фаза. Некои почетната фаза ја нарекуваат и фаза на засадување (во стилот да се засади семето). Некои едноставно фазите на животен циклус ги делат како прва фаза, втора фаза итн.

Како посебно би ги издвоил животните циклуси на бизнисите според Исак Адижес кој доста детално ги опишува во неговата книга „Управување со животни циклуси на претпријатијата“ (Managing Corporate Lifecycle – 1999). Во неговите фази на животни циклуси користи поразличен пристап и поразлични имиња (кои се описни) на секоја од фазите. Па така, нашата фаза сонување ја нарекува фаза на удварање. И оваа е фаза кога бизнисот постои само како идеја.

Во оваа фаза од животен циклус бизнисот не постои во вистинска смисла на зборот. Бизнисот постои во главата на претприемачот како идеја.

Ова е една од најспецифичните фази, која во неки случаи може да трае со години, па дури и вечно, односно бизнисот да остане во оваа фаза. Од друга страна во оваа фаза креативноста е најпотребна. Можеби претприемачот ќе треба да донесе одлука да ја остави постоечката работа и да заплива во водите на претприемништвото, па и сопствената егзистенција ќе му зависи од тоа како ја поминува оваа фаза.

За оваа фаза Адижес вели дека претставува фаза на тестирање на идејата со реалноста. Ќе контактира повеќе луѓе при што ќе дискутира за идејата. Ќе има позитивни и инегативни реакции, но мора да се избегнуваат негативците како не би се довела идејата во опасност. Докулку идејата не го помине тестот на реалноста бизнисот може да помине во фазата на флерт според Адижес. Оваа фаза е фаза кога бизнис идејата никогаш не излегува надвор од главата на претприемачот бидејќи тој во фазата на сонување ја изгубил решеноста. Затоа цел ни е да дојдеме до ниво кога ќе ја поминеме оваа фаза и да одиме во наредната фаза наречена започнување. Тогаш бизнисот го поминува тестот на реалноста.

Фаза 2: Започнување

Оваа е фаза кога излегуваме од сонување и ги започнуваме првите вистински чекори за нашиот бизнис. Понекогаш може оваа фаза никогаш да не ја достигнеме и засекогаш да остнеме во фазата сонување што претставува прва замка и опасност за секој нов бизнис.

Откога ја поминеме првата препрека влегувме во една вистинска фаза која бара конкретни акции и чекори. Но, од друга страна оваа фаза не е само фаза во која ние започнуваме со работа. Наредната фаза е проблематичен период што и самото име не води кон нешто проблематично иако на сликата во таа фаза забележуваме зголемување на перформансите на бизнисот. Значи се додека не започне зголемување на перформнсите на бизнисот ние ќе сме во фаза на започнување.

Што е она што се случува во оваа фаза од животниот циклус на бизнисите? На што треба да бидете подготвени? Како побргу да излезете од оваа тешка фаза? Ќе се обидеме накратко да дадеме некои одговори на ваквите прашања.

Прво, оваа е фаза кога се прзема висински ризик. Додека сонувате за започнување на бизнис немате ризик. И токму затоа постои можност вечно да се остане во удобноста на фазата сонување, а со тоа и бизнисот да не започне (односно влета во прерана смрт). Но, во фазата на започнување започнувате да трошите пари за регистрација, локација, опрема, отворање, маркетинг, сметководство… А, во оваа фаза продажбата е многу ниска, па може да се каже и никаква. Токму тука лежи и ризикот. Не се знае дали тие вложени пари ќе се вратат и кога ќе се вратат. Но, одговорот на овие прашања во голем дел ќе зависи и од претходната фаза – сонување. Како сме го осмислиле бизнисот, како сме го испланирале итн.

Во овој момент секој месец ќе треба да плаќате придонеси за плати, плати, даноци, кирија, набавки, маркетинг… А, од друга страна продажбата е мала и не ги покрива трошоците. Во оваа фаза мора да се разбудиме, да прекинеме со сонување. Нови идеи веќе не ни се потребни се додека не се стабилизира бизнисот. Потребни ни се активности со кои ќе доведеме колку што може повеќе потенцијални купувачи во нашата продажна инка и со тоа ќе ја зголемиме продажбата.

Фаза 3: Проблематичен период

Значи досега ги поминавме двете фази: сонување и започнување. Во сонување дојдовме до добра бизнис идеја.

Во фазата започнување го внесовме бизнисот во правниот систем, најдовме локација и започнавме со работата. Во оваа фаза поминавме низ еден тежок период во кој финансиите беа на доста ниско ниво, продажбата слаба, а ние бевме се и претприемач и менеџер и продавач. Сега пристигнавме во фазата 3 од животниот циклус на бизнисите која јас ја нареков „проблематичен период“.

Оваа е фаза кога може да дојде до опаѓање на моралот на претприемачот. Ова е фаза кога ќе се свати тежината на имање и водење на сопствен бизнис. Зошто оваа фаза ја нарековме проблематичен период? Кога бизнисот ќе се започне веќе започнуваат и првите поголеми проблеми, недостаток на финансии (на бизнисите секогаш им недостасуваат и ќе им недостасуваат финансии). Продажбата и приходите сеуште се мали иако се зголемуваат, но и трошоците се во пораст. Овој период мора да се надмине со вистински одлуки и издржливост. Во фазата започнување само сме ги допреле овие првични проблеми, но во фазата проблематичен период започнуваме вистински да ги чувствуваме.

Колку помалку време се наоѓаме во оваа фаза толку е подобро и за бизнис перформансите и за претприемачот воопшто. Во фазата започнување претприемачите работат се во бизнисот, додека во фазата проблематичен период како што продажбата расте, а со тоа и финансиите така и потребата за вработени кои ќе ги зголемат трошоците на бизнисот. Така, повторно недостатокот на финансиите е еден од главните проблеми.

Од друга страна како се зголемуваат членовите на бизнисот (вработените) така се зголемува и потребата од знаење на претприемачот за менаџментот. Луѓето треба да се упрвауваат. Претприемачите денес мака мачат со пронаоѓање на квалитетни вработени, особено продавачи. А во оваа фаза заради недостатокот на финансиите сеуште продажбата е најважниот елемент. Кога на таа продажба и финансии и постојаниот маркетинг ќе го надодадете и менаџментот, претприемачот навистина ќе се почувствува како работите му бегаат од сопствените раце.

Карактеристично за оваа фаза е и тоа што финансиската задолженост уште е голема, а можеби и преголема. Во оваа фаза претприемачот веќе го знае пазарот и потребите на истиот, и затоа реагира со дополнителни набавки на производите и/или услугите кои се бараат од пазарот. Оваа врши дополнителен притисок на финансиите иако се чувтсвува постојаното зголемување на продажбата. Суште е прерано за уживање во благодетите на бизнисот.

Уште една карактеристика или опасност за претприемачот во оваа фаза е претерано трошење на пари за други бизнис проекти. Во многу случаи, кога претприемачот со голем претприемнички дух ќе почувствува дека продажбата расте, ќе вработи луѓе и смета дека веќе не е потребен за бизнисот. Тогаш тој вложува пари од постоечкиот бизнис во други бизнис проекти, но набргу сваќа дека не може да го издржи тој притисок и вообичаено доаѓа до пропаѓање и на постоечкиот бизнис и на новиот бизнис потфат.

Сеуште е рано во оваа фаза да се мисли дека проблемите се надминати. Ова всушност е и започнување на нешто што може да се случи доколку се надмине оваа фаза. Токму и затоа овој период го нарековме проблематичен период од животен циклус на бизнисите.

Поради сето тоа може да кажеме дека оваа фаза претставува навистина една пресвртница за бизнисите. Како посебни карактеристики за оваа фаза од животниот циклус на бизнисите би ги издвоиле следниве:

  • Недостаток на финансии
  • Потреба од продажба
  • Проширување на бизнисот со нововработени
  • Намалување на претприемничкиот концепт и воведување на менаџерскиот концепт во водење на бизнисот
  • Можност за грешки
  • Можност за паѓање на моралот на претприемачот

Фаза 4: Лудување

Ја поминавме фазата сонување, за преку започнување да дојдеме до проблематичен период. Сега доаѓа една фаза каде голем дел од овие проблеми ќе бидат надминати. На пример, продажбата ќе се зголемува со големо ниво, финансиите ќе се зголемуваат, вработените ќе бидат се повеќе уиграни за изведување на работните активности итн.

Па, зошто тогаш име на фазата лудување?

Ако во претходните фази баравме постојано зголемување на самодовербата и посветеноста во работата тука таа самодоверба може да доведе до негативни последици. Во оваа фаза финансиите се стабилизирани, има постојан приход кој е во нагорна линија и претприемачот може да здивне од проблемите во претходната фаза. Но, тоа здивнување може да го ослободи од внатрешните и надврешните притисоци и воопшто да не размислува за понатамошниот развој на бизнисот. Затоа и постои опасноста од лудо однесување на претприемачот од прететрано трошење на тешко стекнатите финансии во непотребни работи и проширувања на бизнисот што во претерани случаи може да го врати во претходната фаза. Затоа овој период за да се надмине бара вистински одлуки и здржливост.

Успехот кој се чувствува во оваа фаза доведува бргу да се заборават потешкотиите од претходната фаза. Па согласно тоа, и лесно можеме да се вратиме во проблемите од претходната фаза. Размислувњето на претприемчот е дека може со бизнисот да ги надокнади сите бесмислени трошоци кои ќе ги направи. И тоа се додека повторно не се јават проблеми со финансиите. Тековниот бизнис не може да ги финансира сите нови бизниси за кои ќе се нафати претприемачот во оваа фаза.

Како посебни карактеристики од оваа фаза би можеле да ги издвоиме:

  • Солидни финансии со постојано зголемување
  • Продажбата постојано расте
  • Претприемачот станува претерано самодоверлив во себе и смета дека што ќе фати ќе позлати
  • Претприемачот започнува да троши премногу пари и да влегува во бизнис зделки кои се надвор од почетниот бизнис и бизнис идеја.
  • Претприемачот, поттикнат од самиот себеси прекинува да го следи бизнис планот иако знае дека до оваа ниво токму тој бизнис план успеал да го донесе
  • Постои опасност финансиски да не можат да се издржат сите нови бизниси во кои влегува претприемачот во овој период, па затоа постоечкиот бизнис ќе започне да се гуши.

Забележувате дека доколку во преходните фази од животниот циклус на бизнисите (сонување, започнување и проблематичен период) најголемата опасност доаѓаѓе од надворешноста на бизнисот, сега најголемата опасност доаѓа од внатрешноста на бизнисот – и тоа од самиот претприемач.

Фаза 5: Озбилност

Доколку се поминавме како што треба стигнуваме до фазата зрелост (озбилност) од фазите на животни циклуси на бизниси. Исто како едно бебе кое поминува низ процес на планирање на неговите родиели, па низ детството, па низ период на пубертет, па матурант за веќе да станува една зрела личност. Сега сме во една фаза каде најголемите проблеми односно детските болести ги надминавме и се тече како подмачкано.

Озбилност затоа што претприемачт веќе е вразумен, знае што значи и вреди неговиот бизнис. Од друга страна приходите и продажбата се на високо ниво, оформен е менаџерскиот и продажниот тим. Но, сепак постојат опасности, а можеме да кажеме и големи опасности.

Зошто големи опасности?

Прво, лесно можеме да се вратиме во една од претходните фази со неколку грешки со скренување од дефинираната визија и целите на компанијата. Оваа фаза бара врамнотежување на две спротивставени работи:

  • Иновација – претприемништво
  • Одржување – администрација

За да се остане во оваа фаза потребно усогласување на овие две активности и да не се дозволи едната да надвладее над другата. Може да постојат две состојби доколку едната надвладее над другата:

  • Доколку претприемништвото премногу надвладее над одржувањето ќе се случи враќање во некоја од претходните фази. Зошто? Во овој момент бизнисот е доволно развиен за да има потреба од премногу претприемнички идеи кои ќе доведат до непотребно трошење на тешко стекнатите финансии и комплетна забуна на вработените или хаос во целиот организациски систем. Во ваква ситуација бизнисот ќе се врати на „поправен испит“ во некоја од претходните фази од животните циклуси, а најчесто во фазата на лудување. Ова е поради фактот што претприемачот сеуште не се излекувал од болеста која го наведува на такво лудо однесување. Но, опасноста да биде уште поголема доколку не се помине „поправниот“ во фазата лудување ќе оди и во претходните фази се додека не се започне со распродажба за да се исплатат доверителите и да се вратат долговите. Кај нас има доста состојби каде некои успешни компании доаѓаат до презадолженост и нормално потоа оној збор што го слушаме 15-тина години наназад – стечај.
  • Доколку одржувањето надвладее премногу над претприемништвото влегуваме во бирократија односно наредната фаза од животниот циклус на бизнисите – старост. Во оваа состојба ефикасноста надвладува со ефективноста, односно важно е работите да се изведуваат на вистински начин, а не е важно кои работи се изведуваат. Се претерува со правила и процедури и целосно уништување на претприемаништвото кое е за спроведување на промени заради одржување во оваа фаза. Премногу бизниси страдаат од оваа болест која неминовно доведува до смрт. Ваквите организации ќе опстанат се додека имаат пари, а кога ќе ги истрошат започнуваат да се задолжуваат. Во ваквите организации вработените зборуваат за старите добри времиња. Кога ќе се истрошат и задолжените пари и нема повеќе можности за враќање бидејќи бизнисот не произведува резултати доаѓаме повторно до оној несакан збор – стечај.

Како една опасност во оваа фаза може да се види и во надворешноста на организацијата. Бизнисите кои се наоѓаат во оваа фаза од животен циклус се лидери на пазарот. Конкуренцијата ги следи сите чекори на бизнисот и секоја грешка ќе се обиде да ја искористи и да ги заменат местата.

Како посебни карактеристики од оваа фаза без опасностите наведени погоре би можеле да ги издвоиме:

  • Одлична финансиска форма
  • Постојан раст на продажба
  • Претприемачот има одличен менаџерски тим
  • Се следат целите на бизнисот
  • Соодветна врамнотеженост на претприемништвото и одржувањето – администрирањето.

Фаза 6: Старост

Како можевме да стигнеме до тука?

Од една одлична бизнис идеја во фазата сонување, преку започнување и проблематичниот период, малку лудувавме но успеавме да стигнеме до врвот – зрелост.

Каде погрешивме? Зошто не останавме во зрелоста? Интересно е тоа што фазата зрелост од животниот циклус на бизнисите претставува граница. Граница во која завршуваат оние класични болести на започнување на бизнисот и граница по која започнува реалната пропаст на бизнисот. Претприемачите кои ќе стигнат во ова фаза често пати се држат за главата и се прашуваат што се случи, како можеле од еден успешен бизнис да дојдат до една ваква пропаст.

Оваа фаза е фаза кога се оди во надолна линија. Бизнисот, претприемачот и менаџментот немаат енергија и сила да се справуваат со конкуренцијата. Приходите и продажбата постојано се намалуваат. Навистина имавме успешен бизнис, избравме одличен менаџмент, воведовме правила и процедури, хиерхија… Се функционираше како што треба.

Во оваа фаза се стигнува заради следниве главни причини:

  • Недостаток на претприемнички дух на бизнисот. Кога сме веќе во оваа фаза претприемништвото е веќе на нула. Немаме влез на нова енергија преку идеи. Не преземаме ризици. Подобро е вака како што си е во моментов отколку да се главиме со непотребни ризици.
  • Преголема администрација. Воведувањето на правила и процедури ни стана интересно. Се можеме да го регулираме со таквите правила. На ваков начин бизнис активностите се насочени на она како се изведуваат работите, а не дали ги изведуваме вистинските работи.
  • Премногу финансиски средства. Во претходната фаза достигнавме ниво на финансии кое досега не сме го имале. Па слободата за трошење на пари во воведување на административни системи и во покривање на слабостите на продажбата доведуваат до намалување на тие залихи.
  • Неможност да се увидат можностите за бизнисот. Кога административнта функција станува главна функција можностите од околината не можат да се увидат и искористат. Но, затоа конкуренцијата ги искористува и ни зема некое делче од пазарот полека но сигурно.
  • Преголема инертност во решавање на проблемите. Кога сме во фазата зрелост мислиме дека веќе нема проблеми. А тие секогаш ќе постојат. Ненавремено откривање доведува до слаба реакција на бизнисот во однос на секој проблем.

Постојат повеќе карактеристики за оваа фаза од животните циклуси на бизнисите, но тука би ги издвоил овие:

  • Постојано намалување на пазарното учество;
  • Постојано намалување на продажбата;
  • Зголемување на бирократијата;
  • Одложување на решавање на проблемите;
  • Намаулување на активностите во истражување и развој;
  • Избегнување на донесување на крупни бизнис одлуки;
  • Страв кај сите вработени;
  • Премногу казнувања;
  • Безидејност;
  • Нарушени меѓучовечки односи…
post

Теорија на бизнис идеи – Финализација на бизнис модел – 3

Вчера во теорија на бизнис идеи – финализација на бизнис модел 2 додадовме уште неколку елементи во нашите драфт верзии на бзинис модели кои ги тестираме за да го изградиме бизнисот од соништата.

Тоа беа приходи и трошоци изразени во бројки и профитот кој произлегува од нив. Многу е важно бизнис моделот да биде профитабилен, бидејќи тоа и му е улогата да обезбеди успешен бизнис кој ќе создава профит.

Сега, овие бизнис модели сеуште се драфт верзии и сеуште базирани на наши претпоставки и наши анализи направени внатре во канцеларија. Но, она што е важно, иако серијалов на претприемач трае веќе три месеци со еден месец и повеќе пауза, е дека сето ова што досега го направивме се изведува во неколку дена. Овој серијал не е подготвен претходна година како би се објавил одеднаш туку дел по дел се креира и објавува на претприемач.

Да сублимираме пред оваа дополнителна финализација:

  • Имаме повеќе бизнис модели со различни сегменти и различни елементи во самиот бизнис модел.
  • Знаеме кој има потенцијал да донесе најмногу приходи и секако профит.
  • Знаеме кои бизнис модели не се надежни, односно онака како што се проектирани во моментов нема да донесат профит за бизнисот.

Прво што ќе треба да направиме е да ги разгледаме бизнис моделите кои во моментов не се прифатливи и да започнеме со нивно прилагодување, доколку сметаме дека може да одиграат важна улога. Еве ги претпоставките на кои треба да обрнете внимание:

  • Дали за тој сегмент се навистина потребни сите тие карактеристики?
  • Дали ни се потребни навистина сите тие ресурси?
  • Дали ни се потребни сите тие карактеристики?
  • Дали треба да направиме некој вид на прилагодување на сегментот преку насочување на нашиот фокус на една ниша од тој сегмент која ќе биде профитабилна?
  • Дали имаме грешки во поставување ан хипотезите дека постои проблем на пазарот токму за тој дефиниран сегмент?

Одговорот на овие прашања може драстично да го смени изгледот на самиот бизнис модел, па дури и од непрофитабилен да го направи профитабилен. Доколку успееш на ваков начин да го редизајнираш бизнис моделот и да го направиш профитабилен, треба да знаеш дека тој нов бизнис модел има:

  • Редефиниран проблем, а со тоа и можно решение и карактеристики на решението.
  • Редефинирани сегменти, а со тоа и нови хипотези за доволно критична маса.
  • Редефинирани извори на приходи, а со тоа и редефинирани стратегии за цени кои треба да се тестираат.
  • Редефинирани трошоци и претпоставки за појава на тие трошоци.

Значи во овој момент доаѓаш до 5-10 бизнис модели за различни сегменти, со различни карактеристики на решенија, со различни извори на приходи и ценовни стратегии и со различни трошочни структури. И сето ова е ОК, доколку и реалноста е таква. Но, сепак уште се се базира на наши претпоставки поткрепени со одредени наши анализи. И тоа е нешто, сепак повеќе од ништо.

Пред да започнеме со тестирање надвор од канцеларијата би додал уште една измена на бизнис моделот и тоа во однос на сегментите бидејќи тие ни се основата. Таа измена се однесува на втората хипотеза: се бара решение за проблемот, или нивото на болка за купувачот. Тоа е желбата за решение, нивото на барање на решение, нивото на потреба од решение…

И повторно, одиме со наши претпоставки поткрепени со некои иницијални анализи на пазарот кои доаѓаат преку одредени знаци и сигнали кои ги препознаваме. Начинот на кој ќе го означам ова ниво на болка или оваа хипотеза е со боја на самите сегменти во бизнис моделот. На пример, црвена боја има најголема потреба, портокалова умерена, додека жолта најмала потреба. Целта е нашиот фокус во старт да биде сегментот со најголема потреба. Така да сега нашиот бизнис модел ќе изгледа како на сликата подолу.

Развој на бизнис модел

Сега веќе сме подготвени, остануваат уште неколку одлуки пред да започнеме со практично тестирање надвор од канцеларија за кои ќе продолжиме во другите наслови. Важно е дека ти веќе:

  • Имаш креирано 5-10 бизнис модели
  • Знаеш колкава е потребата или болката на секој сегмент и
  • Имаш бизнис модели кои се профитабилни врз основа на твои лични претпоставки и анализи на знаци од надвор.
post

Маркетинг стимулации на меѓународниот пазар

Маркетинг Компанијата треба да го анализира побарувањето на производот/услугата на домашниот и странскиот пазар, за да се утврди на колкава побарувачка треба да се смета во одреден временски период. За таа цел се проверуваат податоци за неколку години порано, за приближно да може да се предвиди порачката.

Врз база на тоа се прават планови за продажба, а врз база на тие планови се создаваат ориентири, преку кои може да се набљудува продажбата, односно порачката на производите.

Вистинската побарувачка на производите може да биде мала, преголема или во рамките на очекуваното. Со оглед на овие показатели се приспособува работењето на компанијата. Односно, компанијата го намалува, зголемува или држи на исто ниво производството. Доколку побарувањето е поголемо, акцент се става на зголемување на производството. Односно се врши обезбедување на доволен број на производи за заинтересираните купувачи. Доколку побарувачката е помала, тогаш акцентот во работењето се става на маркетинг акциите со кои би се стимулирало побарување на производите. Доколку поради одредени причини тие акции не вродат со плод, тогаш како прв чекор следува намалување па дури и стопирање на вкупното производство, за да не се зголемуваат губитоците. Доколку побарувањето е во рамки на предвиденото, тогаш се продолжува континуитетот на активностите, бидејќи менаџерскиот врв извршил квалитетно планирање.

Негативното побарување се јавува доколку се продаваат производите кои не се барани за одредени подрачја. Пример: Опрема за зимско скијање да се продава на море. Секако дека и таму би се нашол по некој купувач, но тој број не би бил доволен за профитабилно работење. Негативно побарување се јавува и доколку купувачите не се запознати со можностите што ги нуди производот. Доколку е помала побарувачката на производите од планираното ниво, тогаш треба маркетингот да открие дали производот ќе се купува доколку се редизајнира, доколку се намалат цените или се подобри рекламата. На тој начин негативното побарување се преобразува во позитивно побарување.

Менаџерите задолжени за маркетинг се оспособени да го стимулираат побарувањето на производите што ги произведува компанијата, односно треба да пронајдат купувачи за постоечките производи. Заради тоа, задачата на менаџерите е да го објаснат значењето на производот, со што би извршиле стимулирање на продажбата. Поради овие стимулации, компаниите често се наоѓат на удар на јавната критика. Компаниите се бранат со објаснување дека тие не создаваат непостоечки потреби, туку дека потребите постојат и дека тие само таквите потреби ги активираат.

Компаниите преку рекламата психолошки дејствува на купувачите да го купуваат одредениот производ, па најчесто купувачите не се ни свесни дека се изманипулирани, туку мислат дека тоа е нивна сопствена одлука. Пример: Доколку на ТВ или радио се слуша одредена музика која оди со рекламираниот производ, а купувачот се најде во продажен објект и ја слушне музиката, веднаш ќе се асоцира на одредениот производ и во голем број на случаи и ќе го купи.

Голем број на купувачи често не се ни свесни за суптилните маркетинг пораки, преку кои се наведени да купат одредени производи или да користат одредена услуга, туку мислат дека самите одлучиле да извршат купување. Маркетинг експертите користат значајни маркетинг стимулатори како: музика, боја, дизајн, вкус, мирис, пакување… Нудат дополнителни сатисфакции на редовни или потенционални купувачи. Доколку купувачот го повтори купувањето, тогаш тој заслужува “награда”. Пример: Купи пет добиваш едно гратис; купи масло за кола-замена гратис; нудење на одложено плаќање и слично, се со цел да се придобијат купувачите.

На купувачите може да им се постават и излезни бариери, доколку им се продадат производи кои не се со стандардни димензии и кои тешко можат да се најдат кај конкуренцијата. Пример: полначите кај мобилните телефони не можат да се комбинират за секој телефон, додека каблите кај компјутерите можат да се комбинираат. За да го сокријат овој трик, компаниите во договорот можат да гарантираат дека ќе обезбедат во наредните неколку години делови за одреден производ, но сепак тој производ може да се купи само кај нивните представници.

Некогаш стимулирањето на купувачите се врши преку наградување, врз база на вредноста на купената стока, а некогаш врз база на фрекфенцијата на купување. Често се користи кредитна политика, како стимулирачки фактор за подобрување на продажбата. Некои производи можат да се продадат само доколку се кредитираат купувачите.

Кредитирањето се врши најчесто при купување на поскапи предмети. Тоа е најчест случај при купување на капитални производи како: производствени машини, багер, камион, комбајн.

Цел на секоја кредитна политика е да се зголеми побарувачката, а при тоа да се обезбеди сигурна наплата на побарувањата. При кредитирањето се води сметка за ниво на врзување на финансиските средства, како и за ризикот при наплата, односно дали навремено и целосно ќе биде наплатен побаруваниот износ, бидејќи со тие пари потребно е да се платат пристигнатите обврски кои ги има компанијата, спрема своите доверители. Во пракса, за купувачите постојат добри и лоши кредити.

Добри кредити се оние со помала кредитна стапка, но тоа и не е толку пресудно, бидејќи условите на кредитирањето се определуваат од страна на банките, па компаниите немаат големо влијание врз кредитот.

Доколку се земе кредит за да се купи машина со која понатаму ќе се заработува, тоа е добар кредит. Доколку се земе кредит за производите кои не се неопходни, а се немаат реални приходи за покривање на тие издатоци, таквото кредитирање, односно задолжување на купувачите, е негативно.

Заради ваквите купувања често се обвинуваат компаниите кои со маркетинг акциите стимулираат вакви, помалку потребни купувања. Тоа се работи под парола “купи сега, плати подоцна”, “мала рата лесна отплата”.

Покрај добрите страни, кедитирањето има и негативности, бидејќи се врзуваат финансиски средства, па најчесто компаниите за тоа наплаќаат камати. Некаде не се наплаќаат камати, што е најчесто врзано за односот на конкуренцијата, но зависи и од стабилноста на финансискиот пазар. Некогаш пресметувањето на каматите, компаниите суптилно го кријат. За да ги заштитат своите средства, компаниите најчесто им нудат можност на купувачите да извршат купување по една цена, доколку веднаш платат, а друга поголема цена, за одложено плаќање. При одобрување на продажбата преку кредит, мора да се води сметка и за законските ограничувања, кои ги наметнуваат државните органи, врзани за условите на кредитирање. Треба да се испитаат и можностите како купувачите полесно да дојдат до потрошувачките кредити кои ги одобруваат банки.

Платежните картички овозможуваат плаќање во земјата и во странство. Банките издаваат кредитни картички, па гарантираат наплата на долгот, што за компанијата претставува поволна можност и намалување на ризикот.

Давањето стока на почек, е вид на кредитирање. Во некои продавници постојат тетратки во кои се евидентирани сите набавки од одредени купувачи и тие еднаш месечно плаќат. Доколку купувачот е склон кон шпекулации, ова стратегија може да биде лоша. Кога ќе се соочи со плаќање, купувачот може да се префрли кај конкуренцијата, за да го избегне или одложи плаќањето.

Со цел да се зголеми продажбата, на купувачите може да им се одобри бесплатен превоз за купените производи. Зголемена побарувачка може да се оствари и со намалување на даноците и таксите, бидејќи тогаш на луѓето им остануват поголеми средства на располагање. Но овие поволности се во надлежност на државата, па на нив компанијата помалку може да влијае.

post

Теорија на бизнис идеи – Финализација на бизнис модел – 2

Вчера дојдовме до бизнис модел кој ја содржеше и големината на секој сегмент, односно тоа е третата хипотеза за доволно голема критична маса која ќе има потреба од нашето решение.

Она што ќе треба сега да го направиме е да навлеземе малку во бројки, односно она што се нарекува предвидување на приходи и трошоци за да видиме дали нашите иницијални бројки кажуваат дека постои надежен бизнис модел. Надежен бизнис модел е оној кој носи профит за бизнисот. Доколку тие бројки покажат загуба, односно не генрираат профит ќе треба да се вратите назад во редефинирање на сегментите, проверка на хипотезите и редизајн на бизнис моделот. Можеби промени во однос на ресурсите или активности кои генерираат трошоци, можеби промена во сегментите преку насочување на сегмент со поголем потенцијал преку редефинирање на карактеристиките итн.

Уште една напомена која морам да ја кажам е дека, вие може да имате повеќе од еден бизнис модел за што зборувавме вчера. На пример, посебни карактеристики за посебен сегмент, со посебни извори на приходи и ценовни стратегии, како и активности, односи, канали и се она што го формира еден бизнис модел.

Целта е да дојдете до оној најнадежниот, вреден за понатамошни тестирања и докажувања.

Сега нашиот бизнис модел ќе биде дополнет со уште три нови елементи:

  • Приходи. Бидејќи веќе ги имате дефинирано изворите на приходи, како и големината на сегментите лесно ќе можете да дојдете до дизајн на приходи во бројки. На пример, ако имате сегмент со големина од 100.000 купувачи и вашата претпоставка (нова хипотеза) е дека ќе имате учество на пазарот на тој сегмент од 10% вие ќе имате 10.000 купувачи за твојот бизнис. Доколку тие купуваат по еден производ за цена од 100 денари ќе генерирате приход од 1.000.000 денари.
  • Трошоци. Бидејќи веќе ги имате дефинирано клучните ресурси, како и активностите кои ќе бидат главен извор на трошоци за бизнисот лесно можете да дојдете до трошоците кои ќе ги генерира бизнисот врз основа на овој бизнис модел. На пример, имате фиксни трошоци од 400.000 денари годишно, и варијабилни трошоци на продажбата во претпоставените приходи погоре во износ од 500.000 денари вкупните трошоци ќе бидат 900.000 денари за да генерирате приход од 1.000.000 денари.
  • Профит. Ова е веќе главната оценка или показател на успешноста на еден бизнис модел. Ние сакаме да генерираме профит. На пример, од претходните приходи и трошоци ќе генерираме профит во износ од 100.000 денари. Доколку овој број е позитивен и поголем тоа значи дека бизнис моделот е подобар.

На сликата е прикажан овој бизнис модел како пример во кој се вклучени и приходи и трошоци.

Развој на бизнис модел

На примерот презентиран во бизнис моделот профитот е 768.000 денари.

Неколку напомени:

  • Во оваа фаза за развој на бизнис идејата и бизнис моделот може да имате 5-10 посебни бизнис модели
  • Сеуште користите претпоставки, ова не се докази. Не ги земајте здраво за готово овие претпоставки бидејќи сеуште не се потврдени. Ние само правиме анализа за да дојдеме до бизнис модел кој вреди да се продолжи со тестирање заради потврдување на претпоставките.
  • При самиот дизјан на оваа драфт верзија ќе дојдат повеќе идеи за подобрување на бизнис моделот кои е добро веднаш да ги инкорпорирате во истиот.