post

Evernote и GTD

Evernote Организирање и завршување на работите е основа за успешност на еден претприемач. Но, проблемот е што имаме многу идеи, многу задачи, многу проекти, многу материјал за читање, проучување…

Од друга страна развојот на интернетот си зема свој данок. Не прави премногу неорганизирани, ни врши притисок да прочитаме повеќе, да разгледаме повеќе, а работата заостанува.

Како што најавив, на претприемач ќе споделувам различни начини на напредно користење на Evernote. Денес сакам да започнам нешто што можеби сеуште не ми е завршено, но сепак ги поставив основите и бенефитите веќе се согледуваат.

Како еден од начините за што го користам Evernote e и организација на онлајн и електронски докумени и како организатор за моите задачи. До пред некој ден системот кој го користев започна да ме “нервира”. Се преполни, и наместо да ми помогне во скратување на времето почна да ми одзема повеќе време. Во моментов мојот акаунт содржи 1240 нотеси во разна форма кои сеуште не се процесирани. Доколку ги групирам тоа би биле:

  • Нотеси од веб сајтови
  • Нотеси за она што треба да завршам
  • Нотеси со разни идеи

Се случува да прочитам нешто квалитетно и да имам идеја да преземам нешто врз база на тоа. Таа веб страна ја ставам во Evernote за подоцна да постапам по тоа. Но, тука и завршува целиот процес, честопати.

Затоа одлучив да го сменам во целост системот кој го користам и по проучување на GTD (Getting Things Done) системот од David Allen сфатив дека во моментов е единственото и најнапредното решение, кое не само што ќе го применам на компјутер, туку и за мојата канцеларија.

Сеуште трае имплементацијата на системот, сепак 1240 нотеси не е лесно да се испроцесираат и досега неорганизирани да се организираат. Но, напредокот е видлив. Затоа тука само ќе го споделам работниот тек на системот, без дополнителни коментари.
post

5 Видови на компании во однос на меѓународен настап

Компании во меѓународни услови Сметаме дека во современата економија егзистираат пет видови на компании: домашни, меѓународни, мултинационални, глобални и транснационални.

  • Домашни компании се компании базирани во домашна економија со домашна стратегија и етноцентрична ориентација.
  • Меѓународни компании се насочени на меѓународниот пазар при што моделот им е координирана федерација и имаат етноцентрична ориентација. Основната цел им е да го прошират пазарот на кој учествуваат.
  • Мулти-национална компанија претставува еден вид на мулти домашни компании со модел на децентрализирана федерација и полицентрична ориентација. Насочена е кон повеќе национални пазари.
  • Глобални компании имаат глобална стратегија со една домашна централа и мешана ореинтација.
  • Транс-национални компании се глобални компании со модел на интегрирана мрежа и геоцентрична ориентација.

Домашната компанија работи во домашни услови со домашни вработени, постои можност и тука да биде вработен некој експерт или емигрант од странство, но тоа е главно незначителна бројка. Преку домашните компании се настојува да се намалат ценовните удари, следени со покачување на цените на клучните енергенси (нафта, гас, јаглен), кои можат негативно или разурнувачки да влијаат на стопанството на една држава. Силната конкуренција на домашниот пазар, може да биде дополнителен имунолошки систем на компанијата во меѓународната борба.

Со понатамошниот развој, компанијата добива меѓународен карактер. Оваа компанија има способности да користи ресурси во матичната земја, за да обезбеди експанзија на меѓународниот пазар. На деловните единици во странство им се дава одредена слобода во одлучувањето. Стратегииската цел на овие компании е да го прошират пазарот со истиот или делумно изменет производ или услуга.

Со понатамошниот развој се создава мултинационална компанија, која покажува способност за задоволување на пазарните потреби во различни држави. Степенот на децентрализација е голем.

Глобалните компании се карактеризираат со глобално производство. Стратегијата е глобална и секој пазар се анализира како сопствен.

Врв во искористувањето на глобалните економски придобивки, претставуваат транснационалните компании (ТНК). Тие во своето работење користат најдобра технологија, најдобри истражувачки центри, најдобри човечки потенцијали, најевтини суровини и енергенси, при што пласират квалитетни и евтини производи, услуги или капитал на секој светски пазар, остварувајки при тоа голем профит.

post

Надминување на кризи во фазата лудување

Фаза лудување Фазата лудување од животни циклуси на бизниси носи нови предизвици, но и нови многу големи опасности за бизнисот. Високата самодоверба за досегашниот успех и чувството на стабилност како и отворање на вратите за повеќе кредитни линии го тераат претприемачот да почне да лудува.

Но, тоа лудување може да биде негативно за бизнисот. Може да не се почувствуваат веднаш негативните ефекти, што е уште пострашно, но истите да бидат вкоренети во самиот бизнис и да го дестабилизираат во иден период.

Како да се надминат овие кризи во овој период од развојот на бизнисот?

Целта е бизнисот да се однесе во наредната фаза – озбилност која во исто време претставува и фаза во која бизнисот ги забележува најдобрите резултати. Основните совети за надминување на оваа фаза би биле:

  • Задржување на посветеноста на тековниот бизнис. Сеуште бизнисот не стои цврсто на сопствените нозе, сеуште е потребна посветеност и внимание токму на тој бизнис. Затоа сеуште не е време за други потфати.
  • Постоење на свесноста дека лесно може да се вратат во претходната фаза. Претприемачот мора да биде свесен дека лесно можат болестите во тековната фаза да го вратат бизнисот во некоја од претходните фази или уште полошо до целосна пропаст на истиот.
  • Воздржување од претерано трошење на финансиите во непотребни инвестиции. Иако финансиите изгледаат доста стабилни, сепак развојот на самиот бизнис не е до тој степен за да може да се трошат надвор од развојните активности на бизнисот.
  • Следење на финансиите. Недостаток на финансии ќе значи и крај за бизнисот или неговиот развој. Мора многу “паметно” да се одигра во оваа фаза кога станува збор за финансиите.
  • Следење на надворешните влијанија. Надворешноста секогаш влијаела и ќе влијае на еден бизнис, особено во оваа фаза таа надворешност ќе има голема моќ да влијае врз бизнисот. Мора да се следат случувањата како бизнисот соодветно би реагирал и би се прилагодил на истите.
  • Следење на внатрешните притисоци. Освен надворешните притисоци, ќе има и внатрешни притисоци од страна на самиот бизнис. Повеќе промени ќе бараат повеќе прилагодувања, мачни ситуации за вработените, контрола на финансиите, планирања, мерење…
  • ПРОМЕНИ, ПРОМЕНИ И САМО ПРОМЕНИ.
  • МЕНАЏМЕНТ, МЕНАЏМЕНТ И САМО МЕНАЏМЕНТ.

 

post

Создавање на големи компании

Маркетинг Земјите покрај море или покрај пловните реки секогаш повеќе се ориентирани на надворешна трговија. Доколку се направи историски преглед, лесно ќе се утврди дека покрај големите реки настанале голем број на цивилизаци, во кои се развивала економска размена на добрата.

Исто влијание има и климата, која условува различна концентрација на населението. Особено е погодна студената клима за бизнис, бидејќи се развива заедничко дејствување на луѓето, додека кај планинските земји се развива главно изолационизам. Со развојот на државите, се создава потреба да се развиваат компании, кои би можеле да се носат со светската конкуренција и да обезбедат добра економска состојба во земјата.

Кординираното дејствување на повеќе субјекти од една држава на меѓународниот пазар дава поголеми резултати, а доколку и државата помогне успесите се неизбежни. За да го забрза развојот на компанијата, државата воведува стимулации како што се: даночно олеснување, извозни премии, доделување на евтини кредити и слично. Државата често воведува скриени субвенции за своите компании, за да не се создаде отпор кон тие компании, па другите држави да воведат антидампинг мерки.

Поради ограничените ресурси, државата треба да форсира индустрија која носи најголем профит. Во развиените земји, истражувачките центри им препорачуваат на владите, кон кои индустрии да се насочи влијанието и со симулирање да овозможат развивање на интересите на компаниите кон развој на овие индустрии, бидејќи не е исто доколку се развива индустријата на чипови или дрвната индустрија. Профитите се енормно различни.

Во таа смисла, за нас е важна една посебна “позиција” а тоа е сопственичката структура на компаниите. Таа може да биде државна, приватна или мешовита при што дел од компанијата е државна, а дел приватна. Секаде, па и во развиените земји, потребно е државата да ги контролира важните индустриски сектори, за да не се случи приватната компанија, задоволувајки го личниот интерес, да ги зголеми цените и да го наруши социјалниот мир.

За разлика од општествените компании, кај приватните компании постои “газда” во куќата и таквите компании полесно се справуваат со сите предизвици на современото работење. Сметаме дека со терминот “постоење на газда во куќа” може во значителна мерка да се објасни успехот на приватните компании, во однос на државните, бидејќи ова правило е запазено, како во развиените, така и во сиромашните земји.

Во голем број на државни компании, во целиот свет е воочено лошо работење и лоши деловни резултати поради доделените монополски позиции. Државната сопственост добива помалку внимание отколу приватната сопственост. Во државните компании вработените имаат мал поттик да ги намалуват трошоците, да вршат истражувања и други мерки, бидејќи со монополот се заштитени нивните интереси. Во секоја компанијата мора да се води сметки за краткорочните но и за остварување на долгорочните цели.

Краткорочно гледано, за менаџерскиот успех не е важно купување на определена машина или праќање на вработените на специјализација, бидејќи со тоа ќе ги намали финансиските средства кои можат да ги поделат како дивиденда на акционарите, со што би се прикажале као успешни менаџери. Долгорочното успешно работење овозможува вложување во луѓе, технологија, опрема, енергетика, освојување на нови пазари и слично, со што на долги стази се подобрува работењето на компанијата.

Кај социјалистичките држави (за што имавме искуство), сопствеништвото на компаниите беше во државни раце. Но, потребно е да се нагласи дека економскиот напредок доведува до развој на демократијата. Тоталитарните држави, ограничувајќи ја човековата слобода, го ограничуват развојот и се штетни за своите граѓани. Доколку нема економска слобода, нема и слободно изјаснување, бидејќи луѓето се плашат од репресивните мерки кои може да ги преземе владата со отпуштања од работа, апсење и слични методи на казнување.

Доколку две компании се конкуренти, тогаш се следат во голем број на акции. Пример: доколку едната компанија влезе на одреден пазар, тогаш и компанијата конкурент веднаш влегува на тој пазар, за да ги спречи преголемото одвојување и можните позитивни финансиски или други ефекти врз првата компанија, која би можела понатаму стекнатите ресурси, знаења и искуства да ги употреби против својот конкурент. Транснационалните компании по правило имаат многу мал број на конкуренти, но без оглед и да имаат само еден рамноправен конкурент, тие меѓусебно се следат во голем број на активности, за едната да не заостане зад другата и да не биде поразена или уништена. Доколку на пазарот дејствуваат само двајца конкуренти, тогаш е можно да постои премолчен договор за ред прашања кои се од заеднички инерес, по систем “не ме допирај, не те допирам”. Секојдневно сме сведоци на примери на такви “тајни договори”, последниот за непреземање на стручни кадри помеѓу Apple и Google.

Доколку едната компанија има приговор на работењето на конкурентската компанија, таа најчесто бара помош од матичната држава. Но, и зад интересите на првата компанија стои нивната матична држава, па така економската борба се префрлува на меѓудржавно ниво.

post

Опкружување на компанијата и потреба од меѓународна соработка

Маркетинг Секоја компанија работи и дејствува во определено опкружување. Опкружувањето најчесто се дели на внатрешно и надворешно.

Она што доаѓа од внатрешноста на компанијата е внатрешно опкружување. Тоа се: вработените, акционерите, технологијата, менаџментот, маркетингот…

Надворешното опкружување може да биде: природно, економско, социокултурно, демографско, политичко, правно, општествено, научно, технолошко и меѓународно опкружување.

Компанијата влијае врз своето опкружување, но и опкружувањето влијае врз компанијата. Од меѓусебната силина ќе зависи големината на меѓусебното влијание. Од опкружувањето доаѓаат можности но и закани. Во интерес на компанијата е можностите да ги искористи, а од заканите да се одбрани.

Околината на компанијата може да биде статичка и динамичка. Многу ретко се случува околината да биде статична. Најчесто, голем број на фактори влијаат врз секоја околина. Голем број на фактори кои дејствуваат од опкружувањето можат да се контролираат, но има и голем број на фактори кои влијаат на работењето на компанијата, а не можаат да се контролираат. Има и голем број на влијателни фактори за кои не се знае во одреден момент на планирањето, а одредени фактори можат и отпосле да се актуелизираат (Пример: одредени законски решенија или одредени акции на конкуренцијата. Компанијата во некои случаи е принудена да се прилагодува на опкружувањето. Доколку се набљудува меѓународното опкружување, мора да се смета на голем број на фактори, бидејќи случувањата во меѓународното опкружување се менуваат многу често, а променливите големини се во огромен број. Тие промени на меѓународните менаџери им создаваат големи обврски во процесот на усогласување на интересите на компанијата со интересите на опкружувањето.

Голем број на земји, меѓународната соработка ја отпочнуваат поради желбата за: постигнување на профит, спротивставување на конкуренцијата, обезбедување на евтини суровини и енергенси, дислоцирање на валканата или старата технологија или поради тоа што се задолжени, па се принудени, преку меѓународната соработка да обезбедат средства за враќање на долгот.

Презадолженоста влијае врз зголемување на напорите, преку извозот да се обезбедат средства за сервисирање на долговите. Доколку државата има слаб извоз, обврските за отплата на странските долгови ја намалуваат паричната ефектива, па доаѓа до загрозување на платниот биланс, а со тоа и до намалување на националниот бруто производ (бруто националниот производ ги мери вкупните вредности на стоките и услугите кои се произведуват годишно), заради што државата дополнително се задолжува за да го покрие тој дефицит. Често задолжувањето во странство не се искористува рационално, за развој на економијата, туку може да се користи за пополнување на буџетскиот дефицит, односно средствата се трошат ненаменски, наместо да се инвестираат. Оваа појава, на развиените земји им отвара уште една можност за заработка преку наплата на камати. Некогаш политичарите мора да се задолжуваат, бидејќи претходната политичка структура не оставила доволно финансиски средства за функционирање на државата, па е неопходно да се изврши додатно задолжување, за да се купи социјален мир.

Секој политичар кој има патриотски чувства, треба да ја гради економската основа на својата држава, на која би можеле нивните синови и внуци да ја градат понатаму својата егзистенција. (Во голем број книги може да се најде пишуван документ дека странските земји и транснационалните компании, најлесно влијаније врз одредена земја постигнуваат преку контролата на локалните политичари. Мислењето на голем број на луѓе е дека политичарите се виновни за лошата економска состојба во државата, но сепак тие во голем број на случаи не успеваат скоро ништа да постигат, за да ги натераат политичарите да делуваат патриотски во рамките на своите можности.)

Наспроти тоа, голем број на политичари, поаѓајки од поговорката “по мене потоп”, одат по лесни пари и се задолжуваат, со што се уништува економската подлога на државата, а на младите луѓе им се уништува перспективата. Кога државата ќе се задолжи во висина, од над 25% од општествениот производ, државата ја губи кредитна способност, па земјата доверител е во состојба да диктира одредени услови во работењето. Со прекумерното задолжување, земјата влегува во должничко ропство и мора да испорачува суровини, производи, да ги почитува политички интереси на земјата доверител и слично ( Со увоз на евтини суровини компаниите стануваат конкурентни на светскиот пазар, па може да дојде и до судир помеѓу компаниите или државите, чии компании се репрезенти на борбата за евтини суровини). Државата која е доведена во таквата состојба, често не е во можност да преземе решителни чекори, кои би воделе кон подобрување на економската состојба во држава.

Во меѓународното работење постои стоковна и нестоковна размена, а недоволното знаење или искуство во меѓународнот бизнис претставува опасна работа (Лошиот или коруптивниот образовен систем во неразвиените земји, овозможува промоции на недоволно способни или недоволно образовани луѓе, кои често поради своето незнаење – да го исклучиме постоењето на лошите намери – склучуваат договори кои се штетни).

Со одбегнување на двојното оданочување на компанијата, може да се влијае врз обемот на економската соработка помеѓу оделни земји. Некои автори сметаат дека третата светска војна ќе биде всушност трговска војна. Познати се случаи на избувнување на воени судири, поради желбата да се остварат економски интереси. Одредени држави економски соработуваат и додека се во меѓусебни воени судири, бидејќи парите не познаваат непријатели, додека одредени држави ги намалуват и воените судири поради економските интереси. (Додека траеше војната во поранешна Југославија, завојуваните страни често наоѓаа производи со кои можеа да тргуваат и не е познат ниеден случај на настанување проблем помеѓу трговските партнери, без оглед на тоа што меѓусебно војуваа. Слични примери можат да се најдат и во светот.)

Ние заклучуваме дека економската состојба во една држава длабоко ги засега сите жители, па тие, со сиот свој потенцијал, треба да се насочат кон создавање на добра економска состојба, а со тоа и кон подобар живот.

Девизниот прилив може да се оствари преку: извоз на производи, услуги (интелектуална сопственост, менаџмент), капитал, увоз на евтини суровини, енергенси, уплати кои ги вршат иселениците или вработените надвор од матичната држава, продажба на фабрики, рудници, нафтени наоѓалишта или други капацитети (доколку правилно се искористат, државата може добро да напредува), наплати на воени репарации, прилив од сообраќајно транспортни капацитети, прилив од туризам (спортски, верски, рекреациони, вселенски) и слично.

Можно е во странство да се извршат градежни работи (згради, бункери, мостови, брани) и од тоа да се заработи. Образовниот систем во развиените земји е квалитетен и тој придонесува за создавање на дополнителни приходи за државата, бидејќи голем број на млади и амбициозни луѓе доаѓат во тие земји за едукација и обука и плаќат високи школарини. Но, се создава и дополнителен ефект, при што голем број на амбициозни луѓе остануваат да живеат и работат во овие земји по завршување на школата или специјализацијата. Одлив на мозоците за развиените земји претставува уште еден лост на развојот, а на сиромашните земји уште еден лост за осиромашување. Девизниот прилив, остварен по различни основи, потребно е домаќински да се чува и да се настојува да се искористи за добробит на сите жители.

За да биде економската состојба во определена држава добра, компаниите кои се лоцирани во таа држава треба да работат профитабилно. На профитабилното работење на компаниите влијаат: недостатокот од репроматеријали, големите трошоци за енергија, исполнувањето на еколошките барања, политиката на државните органи, дури и климатските услови. Богатите земји немаат ограничување околу трансферот на фабриките во различните земји, доколку тоа го налага профитот или некој друг интерес.

Компаниите се во состојба да ги лоцираат производните објекти било каде во светот, а потоа да извезуваат во земјите каде постои побарување за тие производи. Богатите и сиромашните земји извезуваат различни видови стоки. Суровините претставуваат 80 % од извозот на неразвиените земји, додека капиталот, технологијата и знаењето ги извезуваат развиените земји. Со извозот на технолошки производи се остваруваат поголеми профити, отколку со извозот на суровини. Овој факт придонесува за зголемување на јазот помеѓу богатите и сиромашните земји.

Технолошкиот прогрес и растечкото производство, овозможуваат напредок на одделни нации и се создава потреба за меѓународно работење. Доколку одредена земја дојде до нови техничко-технолошки решенија, таа може да ги диктира условите во светското работење. Развиените земји не извезуваат високи технолошки достигнувања. (Контрирањето при извозот на суровини или технолошки решенија помеѓу сиромашните и богатите земји, создава уште поголем јаз помеѓу богатите и сиромашните.) Најчесто се извезуваат технологии со одминат рок или репарирани технологии, бидејќи треба да се направи простор компанијата да воведе нова посовршена опрема, а старата им пречи и не им е потребна, па ја извезуваат во неразвиените земји. Но, и доколку е опремата добра, со брзиот напредок на технологијата, по одреден период таа опрема застарува и многу ретко неразвиените земји навремено отпочнуваат со амортизацијата и создавање на финансиски средства за купување на нова технолошка опрема. Опремата најчесто се користи до максимум, а за да се одржи социјален мир се вработуваат преголем број на работници кои ја трошат заработката, па кога опремата ќе престане да функционира најчесто нема пари да се купи нова.

Висока технолошка развиеност, условува и создавање на голема загаденост. Па и високата стапка на загаденост во индустриски развиените земји, може да претставува фактор кој предизвикува создавање потреба за меѓународна соработка.

Поради концентрацијата на голем број на производствени капацитети, загадувањето е големо, па влијателните фактори (политичари, индустријалци, банкари), во развиените земји, инсистираат да се дислоцираат одредени производствени капацитети во неразвиените земји. Најчесто се дислоцира таканаречената валкана или технолошки заостаната технологија, односно технологијата која ја загадува почвата, водата и воздухот или се користи без вградени филтри и други заштити, со што се поевтинува процесот на производството. Државата и граѓаните од развиените земји добиваат почиста околина, спречуваат наплив на емигранти и слично. Компанијата добива евтина работна сила, покомотни еколошки закони, со што го зголемува профитот. Неразвиените земји добиваат за нив нова технологија, нови работни места, мал дел од профитот и висок степен на загадување и искористување на природните богаства. Но, во крајна инстанца се покренува меѓународна соработка.

post

Како да го користите Evernote во вашиот бизнис?

Еден мал бизнис, и секако еден претпримач можат да го користат Evernote како една централна алатка во бизнисот.

Evernote

Во изминатиот период опфативме неколку наслови за некои идеи за користење на Evernote за целите на бизнисот кои беа резултат на мои лични искуства со алатката. Се поголемото користење ме натераат да се префрлам на платената верзија со што добив поголем простор за месечни белешки, како и индексирање на pdf фајловите кои ги ставам во нотесите. Тие pdf фајлови се резултат на некои делови од книги кои ги скенирам и префрлам во мојот систем на белешки.

Продолжи…

post

Фази на животни циклуси на бизниси

Секој бизнис има сопствен животен циклус. Исто како и човекот и бизнисите се раѓаат, растат, поминуваат низ еден вид на пубертетски период, стануваат матуранти, зрели, стареат и изумираат. Многу теоретичари се занимаваат со оваа посебна теорија на животен циклус на бизнисите. Претприемачите мора да знаат што ги очекува и да преминуваат спремно од една во друга фаза на животниот циклус. На сликата се претставени 6 фази на животен циклус на бизнисите.

Животни циклуси на бизниси

 

Значи секој бизнис поминува низ следниве животни циклуси:

  • Сонување
  • Започнување
  • Проблематичен период
  • Лудување
  • Озбилност
  • Старост

Да ги разгледаме пооделно сите фази од животниот циклус на бизнисите.

Треба да напоменеме дека секоја фаза на животниот циклус претставува опасност од пропаѓање. Затоа за секоја фаза е потребен посебен вид на акции и одлуки од страна на претприемачот за да може бизнисот да се доведе во фазата озбилност и тоа во највисоката точка на кривата на сликата и да се одржува постојано во таа состојба.

Фаза 1: Сонување

Секој бизнис без разлика од кој тип е има свој животен циклус. И секој бизнис започнува со фаза која ние просто ја нарекуваме СОНУВАЊЕ. Оваа фаза која ние ќе ја опишеме може да се сретне и како стартап фаза, иако стартап претставува повеќе од нашата фаза на сонување. Може да се сретне и како фаза на воведување што е исто што и стартап фаза. Некои почетната фаза ја нарекуваат и фаза на засадување (во стилот да се засади семето). Некои едноставно фазите на животен циклус ги делат како прва фаза, втора фаза итн.

Како посебно би ги издвоил животните циклуси на бизнисите според Исак Адижес кој доста детално ги опишува во неговата книга „Управување со животни циклуси на претпријатијата“ (Managing Corporate Lifecycle – 1999). Во неговите фази на животни циклуси користи поразличен пристап и поразлични имиња (кои се описни) на секоја од фазите. Па така, нашата фаза сонување ја нарекува фаза на удварање. И оваа е фаза кога бизнисот постои само како идеја.

Во оваа фаза од животен циклус бизнисот не постои во вистинска смисла на зборот. Бизнисот постои во главата на претприемачот како идеја.

Ова е една од најспецифичните фази, која во неки случаи може да трае со години, па дури и вечно, односно бизнисот да остане во оваа фаза. Од друга страна во оваа фаза креативноста е најпотребна. Можеби претприемачот ќе треба да донесе одлука да ја остави постоечката работа и да заплива во водите на претприемништвото, па и сопствената егзистенција ќе му зависи од тоа како ја поминува оваа фаза.

За оваа фаза Адижес вели дека претставува фаза на тестирање на идејата со реалноста. Ќе контактира повеќе луѓе при што ќе дискутира за идејата. Ќе има позитивни и инегативни реакции, но мора да се избегнуваат негативците како не би се довела идејата во опасност. Докулку идејата не го помине тестот на реалноста бизнисот може да помине во фазата на флерт според Адижес. Оваа фаза е фаза кога бизнис идејата никогаш не излегува надвор од главата на претприемачот бидејќи тој во фазата на сонување ја изгубил решеноста. Затоа цел ни е да дојдеме до ниво кога ќе ја поминеме оваа фаза и да одиме во наредната фаза наречена започнување. Тогаш бизнисот го поминува тестот на реалноста.

Фаза 2: Започнување

Оваа е фаза кога излегуваме од сонување и ги започнуваме првите вистински чекори за нашиот бизнис. Понекогаш може оваа фаза никогаш да не ја достигнеме и засекогаш да остнеме во фазата сонување што претставува прва замка и опасност за секој нов бизнис.

Откога ја поминеме првата препрека влегувме во една вистинска фаза која бара конкретни акции и чекори. Но, од друга страна оваа фаза не е само фаза во која ние започнуваме со работа. Наредната фаза е проблематичен период што и самото име не води кон нешто проблематично иако на сликата во таа фаза забележуваме зголемување на перформансите на бизнисот. Значи се додека не започне зголемување на перформнсите на бизнисот ние ќе сме во фаза на започнување.

Што е она што се случува во оваа фаза од животниот циклус на бизнисите? На што треба да бидете подготвени? Како побргу да излезете од оваа тешка фаза? Ќе се обидеме накратко да дадеме некои одговори на ваквите прашања.

Прво, оваа е фаза кога се прзема висински ризик. Додека сонувате за започнување на бизнис немате ризик. И токму затоа постои можност вечно да се остане во удобноста на фазата сонување, а со тоа и бизнисот да не започне (односно влета во прерана смрт). Но, во фазата на започнување започнувате да трошите пари за регистрација, локација, опрема, отворање, маркетинг, сметководство… А, во оваа фаза продажбата е многу ниска, па може да се каже и никаква. Токму тука лежи и ризикот. Не се знае дали тие вложени пари ќе се вратат и кога ќе се вратат. Но, одговорот на овие прашања во голем дел ќе зависи и од претходната фаза – сонување. Како сме го осмислиле бизнисот, како сме го испланирале итн.

Во овој момент секој месец ќе треба да плаќате придонеси за плати, плати, даноци, кирија, набавки, маркетинг… А, од друга страна продажбата е мала и не ги покрива трошоците. Во оваа фаза мора да се разбудиме, да прекинеме со сонување. Нови идеи веќе не ни се потребни се додека не се стабилизира бизнисот. Потребни ни се активности со кои ќе доведеме колку што може повеќе потенцијални купувачи во нашата продажна инка и со тоа ќе ја зголемиме продажбата.

Фаза 3: Проблематичен период

Значи досега ги поминавме двете фази: сонување и започнување. Во сонување дојдовме до добра бизнис идеја.

Во фазата започнување го внесовме бизнисот во правниот систем, најдовме локација и започнавме со работата. Во оваа фаза поминавме низ еден тежок период во кој финансиите беа на доста ниско ниво, продажбата слаба, а ние бевме се и претприемач и менеџер и продавач. Сега пристигнавме во фазата 3 од животниот циклус на бизнисите која јас ја нареков „проблематичен период“.

Оваа е фаза кога може да дојде до опаѓање на моралот на претприемачот. Ова е фаза кога ќе се свати тежината на имање и водење на сопствен бизнис. Зошто оваа фаза ја нарековме проблематичен период? Кога бизнисот ќе се започне веќе започнуваат и првите поголеми проблеми, недостаток на финансии (на бизнисите секогаш им недостасуваат и ќе им недостасуваат финансии). Продажбата и приходите сеуште се мали иако се зголемуваат, но и трошоците се во пораст. Овој период мора да се надмине со вистински одлуки и издржливост. Во фазата започнување само сме ги допреле овие првични проблеми, но во фазата проблематичен период започнуваме вистински да ги чувствуваме.

Колку помалку време се наоѓаме во оваа фаза толку е подобро и за бизнис перформансите и за претприемачот воопшто. Во фазата започнување претприемачите работат се во бизнисот, додека во фазата проблематичен период како што продажбата расте, а со тоа и финансиите така и потребата за вработени кои ќе ги зголемат трошоците на бизнисот. Така, повторно недостатокот на финансиите е еден од главните проблеми.

Од друга страна како се зголемуваат членовите на бизнисот (вработените) така се зголемува и потребата од знаење на претприемачот за менаџментот. Луѓето треба да се упрвауваат. Претприемачите денес мака мачат со пронаоѓање на квалитетни вработени, особено продавачи. А во оваа фаза заради недостатокот на финансиите сеуште продажбата е најважниот елемент. Кога на таа продажба и финансии и постојаниот маркетинг ќе го надодадете и менаџментот, претприемачот навистина ќе се почувствува како работите му бегаат од сопствените раце.

Карактеристично за оваа фаза е и тоа што финансиската задолженост уште е голема, а можеби и преголема. Во оваа фаза претприемачот веќе го знае пазарот и потребите на истиот, и затоа реагира со дополнителни набавки на производите и/или услугите кои се бараат од пазарот. Оваа врши дополнителен притисок на финансиите иако се чувтсвува постојаното зголемување на продажбата. Суште е прерано за уживање во благодетите на бизнисот.

Уште една карактеристика или опасност за претприемачот во оваа фаза е претерано трошење на пари за други бизнис проекти. Во многу случаи, кога претприемачот со голем претприемнички дух ќе почувствува дека продажбата расте, ќе вработи луѓе и смета дека веќе не е потребен за бизнисот. Тогаш тој вложува пари од постоечкиот бизнис во други бизнис проекти, но набргу сваќа дека не може да го издржи тој притисок и вообичаено доаѓа до пропаѓање и на постоечкиот бизнис и на новиот бизнис потфат.

Сеуште е рано во оваа фаза да се мисли дека проблемите се надминати. Ова всушност е и започнување на нешто што може да се случи доколку се надмине оваа фаза. Токму и затоа овој период го нарековме проблематичен период од животен циклус на бизнисите.

Поради сето тоа може да кажеме дека оваа фаза претставува навистина една пресвртница за бизнисите. Како посебни карактеристики за оваа фаза од животниот циклус на бизнисите би ги издвоиле следниве:

  • Недостаток на финансии
  • Потреба од продажба
  • Проширување на бизнисот со нововработени
  • Намалување на претприемничкиот концепт и воведување на менаџерскиот концепт во водење на бизнисот
  • Можност за грешки
  • Можност за паѓање на моралот на претприемачот

Фаза 4: Лудување

Ја поминавме фазата сонување, за преку започнување да дојдеме до проблематичен период. Сега доаѓа една фаза каде голем дел од овие проблеми ќе бидат надминати. На пример, продажбата ќе се зголемува со големо ниво, финансиите ќе се зголемуваат, вработените ќе бидат се повеќе уиграни за изведување на работните активности итн.

Па, зошто тогаш име на фазата лудување?

Ако во претходните фази баравме постојано зголемување на самодовербата и посветеноста во работата тука таа самодоверба може да доведе до негативни последици. Во оваа фаза финансиите се стабилизирани, има постојан приход кој е во нагорна линија и претприемачот може да здивне од проблемите во претходната фаза. Но, тоа здивнување може да го ослободи од внатрешните и надврешните притисоци и воопшто да не размислува за понатамошниот развој на бизнисот. Затоа и постои опасноста од лудо однесување на претприемачот од прететрано трошење на тешко стекнатите финансии во непотребни работи и проширувања на бизнисот што во претерани случаи може да го врати во претходната фаза. Затоа овој период за да се надмине бара вистински одлуки и здржливост.

Успехот кој се чувствува во оваа фаза доведува бргу да се заборават потешкотиите од претходната фаза. Па согласно тоа, и лесно можеме да се вратиме во проблемите од претходната фаза. Размислувњето на претприемчот е дека може со бизнисот да ги надокнади сите бесмислени трошоци кои ќе ги направи. И тоа се додека повторно не се јават проблеми со финансиите. Тековниот бизнис не може да ги финансира сите нови бизниси за кои ќе се нафати претприемачот во оваа фаза.

Како посебни карактеристики од оваа фаза би можеле да ги издвоиме:

  • Солидни финансии со постојано зголемување
  • Продажбата постојано расте
  • Претприемачот станува претерано самодоверлив во себе и смета дека што ќе фати ќе позлати
  • Претприемачот започнува да троши премногу пари и да влегува во бизнис зделки кои се надвор од почетниот бизнис и бизнис идеја.
  • Претприемачот, поттикнат од самиот себеси прекинува да го следи бизнис планот иако знае дека до оваа ниво токму тој бизнис план успеал да го донесе
  • Постои опасност финансиски да не можат да се издржат сите нови бизниси во кои влегува претприемачот во овој период, па затоа постоечкиот бизнис ќе започне да се гуши.

Забележувате дека доколку во преходните фази од животниот циклус на бизнисите (сонување, започнување и проблематичен период) најголемата опасност доаѓаѓе од надворешноста на бизнисот, сега најголемата опасност доаѓа од внатрешноста на бизнисот – и тоа од самиот претприемач.

Фаза 5: Озбилност

Доколку се поминавме како што треба стигнуваме до фазата зрелост (озбилност) од фазите на животни циклуси на бизниси. Исто како едно бебе кое поминува низ процес на планирање на неговите родиели, па низ детството, па низ период на пубертет, па матурант за веќе да станува една зрела личност. Сега сме во една фаза каде најголемите проблеми односно детските болести ги надминавме и се тече како подмачкано.

Озбилност затоа што претприемачт веќе е вразумен, знае што значи и вреди неговиот бизнис. Од друга страна приходите и продажбата се на високо ниво, оформен е менаџерскиот и продажниот тим. Но, сепак постојат опасности, а можеме да кажеме и големи опасности.

Зошто големи опасности?

Прво, лесно можеме да се вратиме во една од претходните фази со неколку грешки со скренување од дефинираната визија и целите на компанијата. Оваа фаза бара врамнотежување на две спротивставени работи:

  • Иновација – претприемништво
  • Одржување – администрација

За да се остане во оваа фаза потребно усогласување на овие две активности и да не се дозволи едната да надвладее над другата. Може да постојат две состојби доколку едната надвладее над другата:

  • Доколку претприемништвото премногу надвладее над одржувањето ќе се случи враќање во некоја од претходните фази. Зошто? Во овој момент бизнисот е доволно развиен за да има потреба од премногу претприемнички идеи кои ќе доведат до непотребно трошење на тешко стекнатите финансии и комплетна забуна на вработените или хаос во целиот организациски систем. Во ваква ситуација бизнисот ќе се врати на „поправен испит“ во некоја од претходните фази од животните циклуси, а најчесто во фазата на лудување. Ова е поради фактот што претприемачот сеуште не се излекувал од болеста која го наведува на такво лудо однесување. Но, опасноста да биде уште поголема доколку не се помине „поправниот“ во фазата лудување ќе оди и во претходните фази се додека не се започне со распродажба за да се исплатат доверителите и да се вратат долговите. Кај нас има доста состојби каде некои успешни компании доаѓаат до презадолженост и нормално потоа оној збор што го слушаме 15-тина години наназад – стечај.
  • Доколку одржувањето надвладее премногу над претприемништвото влегуваме во бирократија односно наредната фаза од животниот циклус на бизнисите – старост. Во оваа состојба ефикасноста надвладува со ефективноста, односно важно е работите да се изведуваат на вистински начин, а не е важно кои работи се изведуваат. Се претерува со правила и процедури и целосно уништување на претприемаништвото кое е за спроведување на промени заради одржување во оваа фаза. Премногу бизниси страдаат од оваа болест која неминовно доведува до смрт. Ваквите организации ќе опстанат се додека имаат пари, а кога ќе ги истрошат започнуваат да се задолжуваат. Во ваквите организации вработените зборуваат за старите добри времиња. Кога ќе се истрошат и задолжените пари и нема повеќе можности за враќање бидејќи бизнисот не произведува резултати доаѓаме повторно до оној несакан збор – стечај.

Како една опасност во оваа фаза може да се види и во надворешноста на организацијата. Бизнисите кои се наоѓаат во оваа фаза од животен циклус се лидери на пазарот. Конкуренцијата ги следи сите чекори на бизнисот и секоја грешка ќе се обиде да ја искористи и да ги заменат местата.

Како посебни карактеристики од оваа фаза без опасностите наведени погоре би можеле да ги издвоиме:

  • Одлична финансиска форма
  • Постојан раст на продажба
  • Претприемачот има одличен менаџерски тим
  • Се следат целите на бизнисот
  • Соодветна врамнотеженост на претприемништвото и одржувањето – администрирањето.

Фаза 6: Старост

Како можевме да стигнеме до тука?

Од една одлична бизнис идеја во фазата сонување, преку започнување и проблематичниот период, малку лудувавме но успеавме да стигнеме до врвот – зрелост.

Каде погрешивме? Зошто не останавме во зрелоста? Интересно е тоа што фазата зрелост од животниот циклус на бизнисите претставува граница. Граница во која завршуваат оние класични болести на започнување на бизнисот и граница по која започнува реалната пропаст на бизнисот. Претприемачите кои ќе стигнат во ова фаза често пати се држат за главата и се прашуваат што се случи, како можеле од еден успешен бизнис да дојдат до една ваква пропаст.

Оваа фаза е фаза кога се оди во надолна линија. Бизнисот, претприемачот и менаџментот немаат енергија и сила да се справуваат со конкуренцијата. Приходите и продажбата постојано се намалуваат. Навистина имавме успешен бизнис, избравме одличен менаџмент, воведовме правила и процедури, хиерхија… Се функционираше како што треба.

Во оваа фаза се стигнува заради следниве главни причини:

  • Недостаток на претприемнички дух на бизнисот. Кога сме веќе во оваа фаза претприемништвото е веќе на нула. Немаме влез на нова енергија преку идеи. Не преземаме ризици. Подобро е вака како што си е во моментов отколку да се главиме со непотребни ризици.
  • Преголема администрација. Воведувањето на правила и процедури ни стана интересно. Се можеме да го регулираме со таквите правила. На ваков начин бизнис активностите се насочени на она како се изведуваат работите, а не дали ги изведуваме вистинските работи.
  • Премногу финансиски средства. Во претходната фаза достигнавме ниво на финансии кое досега не сме го имале. Па слободата за трошење на пари во воведување на административни системи и во покривање на слабостите на продажбата доведуваат до намалување на тие залихи.
  • Неможност да се увидат можностите за бизнисот. Кога административнта функција станува главна функција можностите од околината не можат да се увидат и искористат. Но, затоа конкуренцијата ги искористува и ни зема некое делче од пазарот полека но сигурно.
  • Преголема инертност во решавање на проблемите. Кога сме во фазата зрелост мислиме дека веќе нема проблеми. А тие секогаш ќе постојат. Ненавремено откривање доведува до слаба реакција на бизнисот во однос на секој проблем.

Постојат повеќе карактеристики за оваа фаза од животните циклуси на бизнисите, но тука би ги издвоил овие:

  • Постојано намалување на пазарното учество;
  • Постојано намалување на продажбата;
  • Зголемување на бирократијата;
  • Одложување на решавање на проблемите;
  • Намаулување на активностите во истражување и развој;
  • Избегнување на донесување на крупни бизнис одлуки;
  • Страв кај сите вработени;
  • Премногу казнувања;
  • Безидејност;
  • Нарушени меѓучовечки односи…
post

Фрактална филозофија за подобрување

Фрактална филозофија или фрактална фабрика, компанија како што може да се сретне во литературата како појава своите почетоци ги има во Теоријата на фрактална геометрија. Оваа теорија е откриена од математичарот Benoit Mandelbrot во 1975 година и го решава проблемот на анализирање и опишување на геометриски тела во повеќедимензионален простор.

Зборот фрактал доаѓа од латински збор fractus што значи скршено, фрагментирано. Објектите кои што ги опишува и анализира оваа теорија се наречени фрактали, односно неправилни површини кои што се наоѓаат во природата насекаде околу нас.

Со помош на Питагорова теорема можно е да се опише правоаголен триаголник, но објеките со кои се среќаваме во природата во секојдневниот живот немаат сите форма на правоаголен триаголник. Пример на една ваква неправилна овршина може да биде скршен камен кој што има доста комплексна површина. Тука се поставува прашањето каква геометриска формула треба да постои за да се опише оваа површина. Овој камен пак може да личи на една минијатурна планина од која што е изваден тој камен. Значи фракталите се самослични што претставува една од карактеристиките на оваа теорија.

Може да се постави прашањето каква примена би имала оваа теорија во бизнисите како системи кои како што знаеме се вештачки системи составени од технички и природни системи. Исто така бизнисите се комплексни системи.Тие имаат своја структура, која што колку е покомплексен организацискиот сстем толку и структурата е окомплексна, односно обликот и формата на организациската структура стануваат покомплексни. Динамичното окружување на денешните бизниси при се поголема глобализација на пазарот не дозволуваат компаниите да се потпрат на едноставни структури кои се бавни при промените, туку бараа такви структури кои ќе бидат спремни да одговорат на сите предизвици кои доаѓаат од променливата околина на компанијата. Токму поради оваа комплексност на организациските системи оваа теорија на фрактална геометрија откриена од Mandelbrot може да најде широка примена во организацискиот живот и во бизнисите.

Во 1992 година, Професор Warnecke претстедател на Fraunhofer-Institute for Manufacturing Engineering and Automation во Stuttgart го развил концептот за „Фрактална фабрика“. Овој концепт всушност претставува соодветен одговор на јапонските и американските менаџмент филозофии, но прилагоден согласно окружувањето на бизнисите кои се во Европа. Целта на овој концепт е да се развие таква компанија која ќе се прилагоди на сите промени кои доаѓаат од околината со претпоставка дека компаниите се живи организми со огромен потенцијал на вработените кои треба на вистински начин да биде искористен. Овој концепт на „Фрактална фабрика“ подоцна наоѓа широка примена и во неиндустриските подрачја.

Да видиме како се дефинира оваа филозофија наречена фрактална?

Фракталната филозофија како што ни кажува самиот збор ја разгледува организацијата како состав од повеќе елементи кои се наречени фрактали. Целта на едно вакво разгледување е да може во секој момент преку фракталот да се огледа целата структура. Секој од овие фрактали се организациски ентитети кои рабтат независно едни од други но имаат голема сличност едни со други бидејќи секој на секого (фрактал) врши одредена услуга. Од тука и доаѓа карактеристиката на самосличност која ја користи оваа филозофија.

Помеѓу фракталите но и во самите фрактали се воспоставува една таква врска во која што сите добри идеи може да се имплементираат без разлика од кај доаѓаат, што пак доведува до процес на континуирано подобрување на работењето во самите фрактали и на целиот рганизациски ситем. Ова е поради карактеристиките на самоорганизирање и самооптимизирање кои ова филозофија ги применува на две нивоа:

  • оперативно ниво и
  • стратешко ниво

Целите на фракталите се интегрираат во целите на целиот рганизациски систем, односно целите на фракталите служат како начин на исполнување на целите на компанијата. Ова е четвртата карктеристика на фракталите – ориентација кон целите. Значи целите на фракталот се подцели на целата компанија со што се избегнува спротивставеност на целите помеѓу самите единици и со целата компанија.

Поради тоа што фракталите се помали независни ентитети во состав на компанијата, тие многу лесно се приспособуваат кон промените во окружувањето, што е резултат на динамичната карактеристика на фракталот. Кога сруктурата во самиот фрактал нема да одговара на новите барања и услови таа се менува, а со тоа се јавува пореба од промени во сите фрактали во една корпорација, што пак доведува до промени на целата структура на организацискиот систем. Ова претставува една од најважните карактеристики на фракталите, бидејќи овозможува брзи иновации во рамките на самите фрактали, а со тоа и иновации во целата корпорација.

Па сега што претставува фрактална филозофија?

Фрактална филозофија е еден интегриран приод кој ја дели организацијата на посебни ентитети кои работат независни едни од други (можат дури и целосно да се одвојат од неа), а чии цели и перформанси можат прецизно да бидат опишани врз основа на основните карактеристики на тие независни ентитети – фрактали:

  1. Самосличност
  2. Самоорганизирање
  3. Самооптимизирање
  4. Ориентација кон целта
  5. Динамичност

Основни карактеристики на фрактална филозофија

Да ги опишеме карактеристики кои ги потенциравме погоре.

Карактеристика на самосличност

Како што веќе кажавме при дефинирањето на фракталите една од неговите основни карактеристики претставува самосличноста. Сетовите на Mandelbrot прикажуваат самосличност не заради тоа што даваат подетална слика на поситните нивоа туку поради тоа што даваат детали со одредена константна симетричност иако тие сетови не се идентични. Во математиката за еден објект се вели дека е самосличен доколку тој има „груба“ сличност во однос на било која карактеристика. Објектите не треба да имаат точно иста структура на сите скали, но ист тип на структури мора да се појавуваат на сите скали. Самосличните структури се добиваат со итерација (повторување) на едноставни правила за процес на растење на сите скали на простор и време.

Фрактална самосличност Оваа карактеристика на самосличност во организациските системи не се однесува само на структурата на фракталите, туку се однесува и на сличноста на целите помеѓу фракталите. Како во фрактална геометрија одредена фигура има карактеристика на самосличност доколку може да се подели на помали и помали делови кои личат на целината, но имаат различна големина (како на сликата лево) така и во концептот на фрактална фабрика секој фрактал мора самиот да биде во одреден степен посебна фрактална фабрика.

Ова значи дека можат да постојат слични, но никогаш идентични структури на различни фрактали (слика подолу).

Фрактална слична структура

Треба да напоменеме дека не мора да значи дека фракталот ќе остане како дел од фабриката, организацијата или пак бизнисот, туку може да стане целосно независен, така што ќе се формира мрежа од компании кои се поврзани меѓу себе и кои ќе се разгледуваат како фрактали. Со вака поставените работи ќе се дојде до децентрализација во фабриката и нема да постои монопол врз одредени ресурси на еден фрактал во однос на друг.

Карактеристика на самоорганизирање и самооптимизирање

Карактеристиката која им допушта на фракталите да имат слобода во организирање и изведување на задачите се нарекува самоорганизирање. Фракталите поседуваат одреден степен на слобода во дејствување и во процесот на донесување на одлуки, така што се поттикнуват самите да го изберат начинот на кој што ќе манипулираат со ресурсите на таков начин што ќе произведуваат производи и услуги во насока на исполнување на поставените цели.

Самоорганизирањето во фрактална фабрика влијае како на оперативно, така и на тактичко и стратешко ниво. Оперативната самоорганизација бара примена на соодветни методи за контрола на процесите. Овие контролни системи ќе доведат на оперативно ниво до максимизирање на добивките, минимизирање на загубите (расфрлања) и превенција од несреќни случаи и штетни ефекти. Фрактална фабрика овозможува интегрирање на масовното и поединечното производство со користење на флексибилни производствени системи со што ја зголемува флексибилноста на целиот систем. Со стратешката и тактичката самоорганизација се постигнуваат глобалните цели на локално ниво.

Поради тоа што денес бизнисите работат во една таква средина која што влијае на безброј начини на нејзиното работење, а тоа влијание може да има огромни последици, тие треба да се прилагодуваат кон тоа влијание. Времето за кое компанијата ќе го стори тоа е многу важно за продолжување на успешното работење. Затоа концептот на фрактална фабрика им дава карактеристика на самооптимизација на фракталите. Со оваа карактеристика на фракталите се добива континуитет во оптимално работење на целата компанија поради фактот што секој фрактал без разлика од кое ниво на сегментирање на компанијата се наоѓа врши соодветна оптимизација на работењето согласно своите потреби не заборавајќи ги притоа целите кои треба да се исполнат на глобално ниво.

Можеме да заклучиме дека фракталите самите се организираат и оптимизираат, што претпоставува дека овие активности се одвиваат од доле према горе. Овие карактеристики доведуваат до континуирано подобрување и тоа во вистински моменти поради тоа што секој фрактал тргнувајќи од најситниот па се до целата фрактална фабрика дава одреден придонес за начинот на организирање и оптимизирање на работењето.

Карактеристика на ориентација кон целите

Целите на фракталите претставуваат главен фактор кој управува со нив. Затоа сите фрактали ја имаат карактеристика на ориентација кон целите, односно ориентација кон исполнување на целите кои се поставени пред самиот фрактал, а со тоа и исполнување на целите на целиот организациски систем. Но, тука главното прашање кое се поставува е како да се определат целите, дали тие едноставно можат да им се наметнат на фракталите.

Вистинскиот начин за поставување на целите е преку координација на фракталите. Секој фрактал има индивидуален и конзистентен систем на цели. Системот на целите на фракталот се изведува преку координација со фракталот од прво погорно ниво.

Ова може да се објасни на следниов начин: целта на системот човек-машина (фрактал) е намалување на времето на производство на едно парче, оваа цел е изведена во координација со целта на погорен фрактал (намалување на време на производство на производот) каја пак е изведена во координација со целта на наредниот погорен фрактал (намалување на време на доставување на производот на купувачите).

Забележувате како секоја цел од најситното ниво на бизнисот е усогласена хиерархиски кон повисоките нивоа, за да на крајот бидат сите усогласени со бизнис целите.

Карактеристика на динамичност

Традиционалните модели на организирање, вклучувајќи ги и Тејлоровите принципи на сегментација на работата имаат голема слабост поради нивната статичност. Фрактална фабрика својот успех го темели на својата динамичност. Тука доаѓа до израз терминот виталност на фракталот.

Терминот виталност е изведен од латинскиот збор vitalis кој се користи во биологијата и значи способност за живот, животна сила или животна енергија. Освен на живите организми овој термин може да се искористи и во опишување на карактеристиките на организациските системи кои реагираат и се адаптираат согласно влијанието на нивната околина.

Виталноста претставува термин за мерење на способноста и ефикасноста на фракталот. Таа зависи од внатрешни фактори (кадри, менаџмент, финансии, локација итн.) и надворешни фактори (конкренција, пазари, законодавство итн.). Од ова може да се заклучи дека за еден фрактал да биде витален влијаат силините или слабостите на самиот фрактал како внатрешни елементи и можностите и заканите односно надворешните барања кои треба да се исполнат од тој фрактал. Ова е веќе SWOT анализа. Повеќе можете да прочитате во основи на SWOT анализа и дијаграм на тек за SWOT анализа.

Колку е поголема виталноста на фракталот толку е поголема способноста на фракталот да преживее во неговото динамично окружување. Затоа фракталите имаат карактеристика на динамичност, односно брзо менување на нивната структура за дa одговорат на променетите барања од околината.

Согласно системската теорија фракталите треба да се формират на таков начин да релациите (тек на материјали, кадри и информации) внатре во фракталот бидат посилни од оние релации со надворешни фрактали. Доколку ова правило не се исполнува препорачливо е да се менуваат структурите.

Во текот на работењето како што е прикажано на сликата подолу, соработката помеѓу фракталите во фабриката се карактеризира со висока индивидуална динамичност и максимална способност да се адаптираат и да реагираат на влијанијата од страна на околината. Од сликата може да се забележат сите карактеристики кои накратко ги опишавме погоре.

Фрактални ентитети Од досега изложеното можеме да заклучиме дека фракталниот концепт како еден интегриран приод ја нагласува улогата на околината како и улогата на човечкиот фактор во развивање на флексибилни производствени, организациски и бизнис системи кои ќе бидат способни да одговорат на утрешните предизвици.

Методи и техники

Oваа филозофија претставува одредена комбинација на мали промени во кратки временски интервали (KAIZEN) и радикални промени во еден подолг временски период (Реинженеринг). Според тоа слободно може да се каже дека фракталната филозофија може да ги користи комбинациите на методите и техниките кои беа опишани за реинженеринг и Kaizen.

Тука би се насочил на малку покомплексни методи и техники кои се применуваат при фракталната филозофија за организациски промени. Hans-Jürgen Warnecke како методи и техники на фракталната фабрика ги дава следниве:

  • Методи и техники кои овозможуват креирање на простор за маневар со соодветни степени на слобода.
  • Методи и техники кои обезбедуваат динамични организациски структури. Ова значи организациската структура да биде променлива по потреба и потребата да ја дефинира структурата а не структурата да ги дефинира бизнис потребите.
  • Методи и техники кои овозможуват самооптимизацијана фракталите како и на бизнисот во целина.
  • Методи и техники кои описно ги претставуваат процесите и даваат добра слика на тековните состојбите.
  • Методи и техники за оптимална употреба на ресурсите. Сите методи и техники за оптимална употреба на ресурсите.
  • Комуникација. Соодветна комуникација од горе надолу и одоздола нагоре како и хоризонталната комуникација овозможува брзо откривање на проблемите и со тоа и нивно брзо решавање.
  • Претприемничка перцепција. Се бара размилсување, размена на идеи и акција од сите членови на бизнисот. Со тоа се запира стареењето на бизнисот и постојано држење на фазата озбилност (врвната форма) од животните циклуси на бизнисите.
  • Мотивациски контролен јазол. Оваа филозофија подразбира користење на контролни јазоли како еден вид на повратна врска (feedback) врз основа на која ќе се применуваат мотивациските принципи на менаџментот. На таков начин ќе се обезбеди наградување по вистинска заслуга на секој од организациските членови.
post

TQM – Total Quality Management

TQM Подобрувањето на квалитетот не е некој нов концепт. Уште во времето на старогрчките филозофи како што се Сократ, Платон и Аристотел се водела дискусија за квалитетот и совршенство. Но, се чини дека во текот на втората половина од минатиот век квалитетот станува жешка тема во повеќето часописи, книги, научни конференции итн.

Од тој период па се до денес повеќе научници и експерти пишуваат за квалитет и TQM. Имињата кои што први го воведуваат овој концепт за квалитет се Edward Deming, Jospeh Juran и Philip Crosby. Интересно е што овие поставувачи на темелите на TQM доаѓаат од западните земји а примената на нивните идеи за првпат била во Јапонија по Втората Светска војна.

Во 50-тите години од минатиот век Јапонците побарале од Edward Deming, статистичар и менаџмент теоретичар од САД да помогне во возобновување на нивната економија која била разрушена по завршувањето на војната. Со имплементирање на овие идеи на Edward Deming, Јапонја доживува невиден успех на полето на конкурентноста со компании од западните земји.

Во 60-тите години јапонците воведуваат кружоци на квалитет (quality circles), со кои успеале да ја поттикнат иновацијата од страна на работниците, со помош на генерирање на идеи за подобрување на производите, услугите и процесите. Кружоците на квалитет немале успех во западните земји поради недостаток на поддршка од страна на менаџментот. Имено, вработените секогаш кога ќе имаат некоја идеја морале прво да добијат одобрение од менаџментот при што повеќето идеи биле отфрлани или одбивани, така да вработените во иднина немале мотивација да генерираат идеи за подобрување.

Во 80-тите години на минатиот век САД го увиделе намалувањето на учеството на пазарот во однос на компаниите од Јапонија и стнале свесни дека мора да преземат итни чекори, со што пак се вратиле на идеите на Edward Deming кои пред многу години ги отфрлиле.

Експертите од областа на менаџмент на квалитетот како Joseph Juran и Philip Crosby исто така даваат голем придонес за усовршување и развој на TQM филозофијата.

Што претставува TQM?

TQM е акроним составен од:

T – Total. Квалитетот е обврска на сите без разлика на кое организациско ниво се наоѓаат и ги содржи сите активности на бизнисот. За добивање на висококвалитетни производи одговорни се сите организациски членови и сите активности кои што се изведуваат во бизнисот. Кога се зборува за активности не се мисли само на производствени процеси за добивање на готови производи туку и сите други активности како што се исражување и развој, маркетинг, финансии, набавки итн., кoи што индиректно учествуват во добивање на производот или услугата или пак во изведување на бизнисот.

Q – Quality. Deming смета дека квалитетот на било кој производ и/или услуга може да биде дефиниран само од купувачот и дека проблемот на дефинирање на квалитетот е пренесување на идните потреби на потрошувачите во мерливи карактеристики за да може производот или услугата да бидат дизајнирани, произведени и испорачани со цена со која купувачот е задоволен.

Crosby спротивно на Deming смета дека квалитетот е последица на потреби, а тие потреби треба да бидат искажани во мерливи единици.

Juran пак го дефинира квалитетот како способност за користење на производот поставувајќи рамнотежа помеѓу карактеристиките на производот и потрошувачката на тие производи.

Иако различно го дефинираат поимот квалитет сепак суштински не се разликуваат, односно сите тргнуват од купувачот, бидејќи тој има потреба од одреден производ и тој влијае со тоа на потрошувачката на тој производ. Оттука, квалитетот значи исполнување на барањата на купувачите, како на интерни така и на екстерни купувачи. Тој не треба да биде онаков како што самиот претприемач смета дека треба да биде, туку тој треба да биде онаков каков што купувачите го бараат и го очекуваат од бизнисот.

M – Managemnent. Бидејќи квалитетот е обврска на сите тој може и мора да биде управуван. Управувањето се однесува на сите луѓе и процеси кои учествуваат во исполнувањето на барањата на купувачите (обезбедување на квалитет).

Од претходното можеме да ја извлечеме дефиниција за TQM:

TQM филозофијата е еден вид на организациска промена која е насочена кон подобрување на квалитетот на производите и/или услугите што ги нуди бизнисот, како и на луѓето и процесите кои учествуваат во добивање на квалитетот со што се зголемува конкурентноста на бизнисот.

3 Принципи на TQM

Претходно ги разгледавме основите на која ја темелат својата филозофија за квалитет трите мислители за квалитет: Deming, Crosby и Juran. Врз основа на нивните согледувања можевме да навлеземе во основните карактеристики на оваа филозофија. Но, каква е практичната примена на овие карактеристики ќе го прикажеме со навлегување во трите главни принципи на кои се базира TQM.

TQM принципи На сликата се претставени трите главни принципи на кои се темели TQM филозофијата според Dean:

  1. Фокусирање кон купувачите
  2. Континуирано подобрување
  3. Тимска работа

Првиот принцип на TQM ефокусирање кон купувачите, односно фокусирање кон нивното задоволување. Овој принцип се базира на верување дека ако купувачот не се задоволи најверојатно тој ќе стане купувач на некој друг бизнис. Тој е онаа личност која плаќа за производот и секогаш треба да добива приоритет иако крајниот корисник на производот или услугата и купувачот (оној кој плаќа) не мора да се исти.

Но, со давање на приоритет на оној кој плаќа не треба да се заборави крајниот корисник, односно треба да се задоволат и двата субјекта со нешто поназначен приоритет на купувачот.

TQM филозофијата купувачите ги дели на внатрешни и надворешни. Освен внатрешни и надворешни купувачи оваа филозофија препознава и внтрешни и надворешни снабдувачи. Внатрешни купувачи и снабдувачи претставуваат синџир на купувачи и снабдувачи во компанијата кој ги поврзува надворешните снабдувачи со надворешни купувачи. Доколку една алка од овој синџир се скине (не функционира) целиот процес ќе пропадне што секако ќе доведе кон незадоволство на надворешните купувачи.

Надворешни и внатрешни потрошувачи

 

Од сликата може да се види дека секоја индивидуа, процес или активност во една компанија претставуваат и купувач и снабдувачи. Секој работник не само што треба да го задоволи внатрешниот купувач, туку треба да размислува и како со неговото влијание врз процесот да го задоволи крајниот (надворешен) купувач. Значи секој внатрешен снабдувач мора да ги исполни или надмине очекувањата на внатрешните, а во исто време и на надворешните купувачи. Според ова, најважен критичен елемент на ефективен TQM програм е системот за откривање на очекувањата на купувачите (внатрешни и надворешни) за производот и/или услугата.

Вториот принцип на TQM филозофијата е континуирано подобрување. Подобрувањето се однесува на производи, услуги и процеси со кои се добиваат тие производи и услуги како и луѓето кои учествуваат во тие процеси.Овој принцип бара од сите луѓе никогаш да не бидат задоволни со постоечкиот производ, услуга или процес и секогаш да бараат начини за нивно подобрување.

Најважен е елемент е да се открие изворот на вистинскиот проблем, потоа да се тргне кон барање на решенија за тој проблем со што ќе се подобри се што има можност да се подобри (а има ли нешто што не може да се подобри?). Со ваков принцип на размислување бизнисот ќе може да продолжи да ги исполнува па дури и надминува очекувањата на потрошувачите.

Третиот принцип е тимската работа. TQM филозофијата бара тимска работа помеѓу сите кои што директно или индиректно се вклучени во деловниот процес.

Тимската работа мора да постои помеѓу менаџерскиот и неменаџерскиот кадар, помеѓу купувачите и снабдувачите како и помеѓу различните функции на организацијата. Како што кажавме за квалитетот се одговорни сите вработени (и менаџерите и неменаџерите) па затоа мора да работат во тимови и да дадат значаен допринос во решавање на проблемите. Тимско работење помеѓу купувачи и снабдувачи треба да се разгледува како еден поширок систем во кој се наоѓа и самата компанија. Ова може да придонесе да се дознае кои се потребите и очекувањата на субјектите во тој систем и заеднички да се решаваат проблемите со донесување на вистински одлуки со кои ќе бидат задоволени сите субјекти од тој систем.

Тимската работа помеѓу функциите е значајна бидејќи организацијата не може да функционира како ефективен и ефикасен систем без соодветна поврзаност помеѓу организациските единици. Значи помеѓу функциите не смееме да имаме добива-губи (win-loose) стратегија со која една организациска функција ќе победи со тоа што другата ќе загуби. Стратегијата која по однос на оваа треба да се применува е добива-добива (win-win) стратегија, односно меѓуфункционалните проблеми да се решаваат со решение кое ќе предизвика двострано задоволство (добивка за организацискиот систем како целина).

Основни карактеристики на TQM

Како една од филозофија за подобрување на квалитетот на произвосите и/или услугите и сите бизнис процеси TQM (Total Quality Management) e една од најпопуларните и најкористените филозофии. Квалитетот е основа на се! Ќе се обидеме со овој наслов накратко да ги опфатиме основните карактеристики на кои се базира оваа филозофија. Ќе ги разгледаме основите на филозофиите за квалитет кои ги предлагаат тројцата мислители за TQM, Deming, Crosby и Juran.

Deming своето размислување за филозофија на квалитетот ја темели на следниве елементи:

  1. Систем на длабоко знаење. Квалитетот и подобрување на квалитетот се базира на систем на длабоко знаење. Основата на квалитетот е втемелена во знаењето на сите вработени во бизнисот. За подобрување на квалитетот потребно е знаење од:
    • Теорија на системи
    • Теорија на варијации
    • Теорија на знаење и
    • Знаење на психологија
  2. PDCA циклус
    • Plan (Планирај)
    • Do (Реализирај)
    • Check (Провери, контролирај)
    • Act (Дејствувај)
  3. Превенција со подобрување на процесите
    • Контрола на крајот на процесот е задоцнета и прескапа, затоа предлага анализа на процесот, контрола и подобрување на истиот.
  4. Теорија на верижна реакција на подобрување на квалитет.
    • Подобар квалитет води кон намалување на трошоците и подобрување на продуктивноста.
  5. Општа и посебна причина на варијации
    • Општите причини се насочени кон целиот систем па со тоа и доаѓа до потреба од редизајн на системот.
    • Посебни причини претставуваат изолирани проблеми во системот па со тоа доаѓа и до потреба од решавање на проблемите.
  6. 14 точки за квалитет
    1. Креирај визија и покажи ја посветеноста кон неа
    2. Прифати ги новите филозофии
    3. Не се ослонувај само на контрола во обезбедување на квалитетот
    4. Не практикувај наградување само врз основа на цената
    5. Подобрувај постојано и засекогаш
    6. Обезбеди тренинг на вработените
    7. Воведи лидерство
    8. Исфрли го стравот
    9. Скрши ги бариерите помеѓу одделите
    10. Елиминирај ги слоганите, опомените и целите за работната сила
    11. Отстрани ги бариерите со кои им е одземена гордоста на луѓето од својата професија
    12. Охрабри го учењето и самоусовршувањето
    13. Kreiraj vizija i poka`i ja posvetenosta kon nea
    14. Преземи акција преку учество на сите во компанијата
  7. 7 смртни болести на квалитетот
    1. Недостаток на континуитет во целите
    2. Краткорочни профити
    3. Оценка и рангирање на перформансите
    4. Мобилност на менаџментот
    5. Водство само врз основа на видливи податоци
    6. Здравствена заштита на работници се смета за трошок
    7. Гаранција претставува зголемен трошок.

Crosby пак од друга страна неговата филозофија за квалитет ја темели на следниве елементи:

  1. Секогаш превенција
    • Направи го првилно од првпат и секојпат
    • Размислување, планирање и анализирање на процесот за да се претпостави каде ќе се појават грешките и преземање на акција за да не се појват
    • Ова е континуиран процес кој никогаш не престанува.
  2. Работа без грешки
    • Било каков дефект во системот доведува до намалување на квалитетот
  3. Филозофијата на Crosby се темели на 4 апсолутности на квалитетот:
    • Квалитетот е последица на потребите
    • Превенција е систем на квалитет
    • Работа без грешки
    • Цена на неконформизам е мерка за квалитет
  4. 6 C
    1. Comprehension (Сеопфатност – квалитетот е одговорност на секого од врвот до дното на хиерархијата)
    2. Commitment (Ангажираност на сите вработени во превенција на дефекти на процесите)
    3. Competence (Компетентност – Луѓето мора да се компетентни за извршување на нивните задачи, а компетентноста се стекнува со едукација и тренинг)
    4. Communication (Комуникација – сите напори кои се преземаат во врска со квалитетот мора да бидат комуницирани за да се разбере целиот процес)
    5. Correction (Корекција – Поправка за да не се појават грешки)
    6. Continuance (Континуитет – повторување на целиот процес)

Juran пак својата филозофија за квалитет ја темели на следниве елементи:

  1. Спирала на прогрес во квалитетот
    • Работење во меѓуфункционални тимови
    • Квалитетот е резултат на меѓуодноси помеѓу различни спирали
  2. Секвенца на продор
    • Пат кон ново и повисоко ниво на перформансите
    • Користење на се што ни стои на располагање за да се направи еден таков продор
    • Продорите во различни подрачја на организацискиот живот водат кон континуирани подобрувања
  3. Проект по проект приод
    • Дијагностицирање, откривање на причини и лечење
    • Процес на решавање на проблеми
  4. Трилогија на квалитет
    • Планирање на квалитет (дефинирање на целите кои треба да се постигнат, ова претставува и процес на подготовка за постигнување на тие цели како и дефинирање на потрошувачите и нивните потреби и очекувања.)
    • Контрола на квалитет (Процес на постигнување на целите и обезбедување дека не се промашуваат истите во текот на работата)
    • Подобрување на квалитетот (Процес на постигнување на подобри резултати каде што ќе се открие потреба за подобрување, ќе се изготват проекти, ќе се дијагностицира, ќе се пронајде лек за дијагнозата и ќе се контролира целиот процес, а резултатите од последното се основа за нов процес на подобрување кој никогаш не престанува.)
  5. Мал број на значајни и поголем број на незначајни причини за слаб квалитет
    • Давање на приоритет на оние причини на проблеми кои се од поголемо значење
    • Не се тргнува со решавање на незнчајни причини кои се помногубројни туку со решавање на помалубројните но познчајните
    • ABC анализа или 80/20 правило
    • Pareto дијаграм

Од тука може да се види дека секој од овие мислители за менаџмент на квалитетот има различни филозофии во однос на квалитетот и имплементирање на подобрувањето на тој квалитет. Но, од сите три приоди може да се заклучи следново:

  1. Купувачот, како и неговите потреби и очекувања се клучните елементи во процесот на формулирање на квалитетот, односно негово изразување во одредени мерливи променливи кои би можеле да се вклучат во прозводството на производот или услугата.
  2. Производи со висок квалитет создаваат помалку трошоци отколку производи со слаб квалитет. Ова е поради фактот што секоја грешка во процесите може да чини многу пари. Затоа и трите приоди ја нагласуваат превенцијата од грешките како клучен елемент во постигнување на квалитет во севкупното работење, разликата е само во изразеноста на нагласување на истите. Кога зборуваме за превенција од грешки не се мисли само на превенција во процесот на производство туку и превенција на грешки во сите аспекти на бизнисот. Подобро е да се спречи отколку да се лечи.
  3. Квалитетот претставува одговорност како на врвниот менаџмент така и на сите вработени. Не постои работно место во организацискиот систем кое не е поврзано со можноста да даде придонес во процесот на подобрување на квалитетот.
  4. Секаде е нагласена тимската работа. Значи квалитетот не може да се постигне со индивидуализација.
  5. Континуираност (непрекидност) на процесот на подобрување на квалитетот е нагласен во трите филозофии како основа за одржување и големување на учеството на пазарот.

Методи и техники во TQM

TQM е таква менаџмент филозофија која опфаќа широк спектар на методи и техники кои се доста испреплетени. Генерално кажано методите и техниките кои ги користи TQM може да се поделат врз основа на основните принципи на TQM филозофијата кои ги опишавме претходно. Според тоа може да имаме:

  • Методи и техники за откривање на очекувањата на купувачите (фокусирање кон потрошувачот),
  • Методи и техники за континуирано подобрување, и
  • Методи и техники за поттикнување на тимска работа.

#1 Методи и техники за откривање на очекувања на купувачите

Ова се такви методи и техники кои имаат за цел да соберат податоци и информации од купувачите како надворешните така и внатрешни и потоа да ги групираат и да обезбедат добра основа за анализирање на истите со што би се открил патот за откривање на можните подобрувања. Во оваа група на методи и техники би можеле да се користат:

  • Прашалници за тековни купувачи. Тука би можеле да го искористите вашиот продажен тим секогаш да постави неколку прашања на постоечките купувачи за тоа:
    • Што очекуваат во иднина од вашите производи и/или услуги?
    • Како се задоволни од тековните производи и/или услуги?
    • Дали имаат некои предлози за подобрувања на тие производи и/или услуги?
  • Прашалници за потенцијални купувачи. Ова се прашалници за оние кои и не мора да ви бидат тековни потрошувачи. Наједноставно е да се изберат веб прашалници кои можат да бидат на вашата веб страна или пак да пратите по меил линк до прашалникот. Истите прашања нека бидат и тука со тоа што можете да ги проширите со:
    • Дали сушнале за вашиот бизнис
    • Дали ги користат вашите производи и/или услуги
  • Коментари од вашиот блог. Доколку имате блог ќе имате и можност да добивате коментари за Вашите написи. Ова се вредни информации за откривање на очекувањата на потрошувачите.
  • Дијаграм на афинитети. Оваа е алатка која ќе помогне да сортираат и обработуваат собраните информации за афинитетите или очекувањата на купувачите. Процесот на изведување на оваа техника е:
    • Забележување на сите очекувањата на хартија или MS Excel во една колона
    • Пронаоѓање на сите слични или дупли очекувања и нивно групирање во едно (Со помош на MS Excel ќе можете да ја искористите функцијата Sort заради полесно пронаоѓање)
    • Додавање на секоја група на слични идеи категорија. На пример, цена, функционалност, квалитет, гаранција итн. На ваков начин ќе добиете кластери на секоја категорија со афинитети. Пожелно е да го вклучите и бројот на појавување на секој афинитет кој ќе го искористите како тежина на секој афинитет за да дадете приоритет на оние кои се најпосакувани. На сликата е даден пример изработен со MS Excel, но во истите не е даден бројот на појавување.

Дијаграм на афинитети

Со овие методи и техники ќе можете да ги определите сите посакувани очекувања од потрошувачите и да бидете подготвени за наредните методи и техники за континуирано подобрување.

#2 Методи и техники за континуирано подобрување

Овие методи и техники имаат за цел да ги откријат можностите за подобрувања врз база на анализа на податоци добиени со користење на претходната група на техники. Може да се каже дека овие методи и техники спаѓаат во група на методи и техники за откривање и решавање на проблеми како и техники за подобрување на деловните процеси на организацискиот систем. Тука може да се користат следниве:

  • Brainstorming. Техника која служи за генерирање на колку што може повеќе идеи.
  • Pareto анализи. Ова е всушност 80/20 правило за кое можете да прочитате во 80/20 правило или ABC анализа. Имате на располагање и видео за изработка на оваа анализа со помош на MS Excel.
  • Дијаграм на текот. Дијаграм во кој ќе се наведат сите процеси.
  • Дијаграм на последици и причини. Овој дијаграм има за цел да ги дефинира сите проблеми, нивните последици и секако причините за нивно појавување.

#3 Методи и техники за поттикнување на тимска работа

Овие техники се од голема важност како за претприемачот така и за бизнисот воопшто бидејќи тимската работа е многу важна за успешен TQM програм. Во оваа група на методи може да се искористат сите методи кои служат за обука на луѓето за работење во тимови. Овие ехники спаѓаат во една посебна дисциплина наречена организациски развој. Еден од најраспространетите методи кои се користат за оваа цел е техниката на градење на тимови (team building). Оваа техника се одвива во следниве фази:

  • Откривање на проблемите во тимското работење
  • Подобрување на односите меѓу членовите на тимовите
  • Овозможување на членовите да ги разберат целите на тимот и да ја разберат улогата и одговорноста на секој член во тој тим.
post

Lean менаџмент како филозофија

Lean менаџментот своите историски корени ги влече од Јапонија, поточно во Toyota Motor Corp и е познат уште и како Toyota Production System (Производен систем на Toyota).

Повеќето автори сметаат дека оваа филозофија се јавува помеѓу 60-тите и 70-тите години на минатиот век токму во периодот кога почнале да се забележуваат успесите на Toyota. Но сепак сметаме дека темелите на оваа филозофија се некаде во 1937 година на минатиот век и се започнати од човекот кој е основач на Toyota, Kiichiro Toyoda. Toyota во самиот почеток на своето функционирање имала конкуренти како што се Ford и GM – General Motors. Kiichiro Toyoda си поставил за цел да понуди ватомобил за иста или пак пониска цена од конкурентите, но со подобар квалитет. Затоа тргнал од тоа колку е спремен потрошувачот да плати и спрема тоа вршел пресметки за развојните и производствените процеси.

Уште тогаш, поради тоа што Toyota немала доволно ресурси кои би можела да ги вложува во поголем обем на производство, Kiichiro Toyoda барал да се штедат реурсите и во нивниот производствен систем да се произведат само толку автомобили колку што може да се продадат.  Тој често го користел поимот just-in-time (точно навреме).

По Втората светска војна новиот претседател на Toyota, Eiji Toyoda му дал задача на Taiichi Ohno кој бил шеф на одделението за машинска обработка,  повторно да ги разработи принципите на Kiichiro Toyoda. Во период од 15 години Ohno, со помош од производствено-техничкиот консултант Shigeo Shingo воведува програма за рационализација на производството која производствениот систем на Toyota го направил да биде еден од најефикасните системи во светот. Заради тоа, честопати оваа филозофија се нарекува и “ohnoizam” или “toyodizam” поради двајцата најзаслужни за нејзино развивање и примена.

Најпрвин оваа филозофија се користела само во производството, додека подоцна нашла примена и во менаџментот и целото работење на компаниите. Lean менаџментот спаѓа во групата на филозофии за континуирано подобрување бидејќи со неа се подобруваат сите аспекти на еден бизнис и особено на производствените бизниси.

Како што веќе кажавме за разлика од конкурентите како Ford и GM, Toyota не поседувала доволно ресурси кои ќе ги вложува во технолошки инвестиции и производство во големи серии туку морала да се прилагоди на таков начин што ќе ги произведува производите со пониска цена, подобар квалитет и побрза испорака од своите конкуренти. Оваа своја цел Toyota ја исполнила со производство само на онолку автомобили колку што можеле да продадат и со елиминирање на сите расфрлања во производствените текови.

На ваков начин тие го намалиле времето од нарачка до испорака на готовиот производ така да побргу ги добивале парите од купувачите пред да мораат да им платат на снабдувачите за суровината и полуфабрикатите. На ваков начин успеале да стекнат повеќе капитал за нови инвестиции. Од оваа практика на Toyota може да се види целта на Lean менаџментот:

  • Поврзување на нивото на производство со вистинските барања на потрошувачите
  • Континуирано подобрување на сите процеси во компанијата
  • Елиминирање на сите непотребни расфрлања (време кое не додава вредност на готовиот производ)

Со помош на оваа кратко објаснување би можеле да кажеме дека:

Lean менаџментот претставува коктел на концепти, техники, алатки и идеи кои содржат континуирано подобрување на сите процеси во организацијата со цел да се намали времето од нарачката на купувачите до испорака на готовите производи преку елиминирање на сите расфрлања кои не додаваат вредност во производствените и организациските процеси и произведување на онолку колку што може да се продаде со цена која купувачот е спремен да ја плати.

Но, треба да напоменеме дека концептите на Lean менаџментот не се применливи само на производствените бизниси. Тие можат да се применат на пример и во малопродажба преку:

  • Подобрување на процеси
  • Намалување на време од нарачка до продажба
  • Намалување на нивото на залихи
  • Поставување на вистинската цена
  • Намалување на трошоци.

Ова може да се однесува и на големопродажба и на услужните бизниси. Но, суштината на концептот доаѓа од производствените бизниси.

Основни карактеристики

Lean менаџмент иако своите корени  ги влече од производствен бизнис (TOYOTA) сепак има примена и во услужните дејности. Оваа филозофија обезбедува подобрување на севкупното работење преку насочување кон неколку критични точки.

Lean менаџмент Накратко ќе се обидеме да ги објасниме и опишеме следните карактеристики на Lean менаџментот (слика):

  1. Намалување на времето од нарачка до испорака на готовите производи
  2. Безскладишно работење
  3. Целен трошок
  4. Сплосната организациска структура и
  5. Принципи на Lean размислување.

Од погоре издвоените поважни карактеристики на оваа филозофија може да се забележи дека првите три ја отсликуваат дефиницијата која ја наведовме погоре. Четвртата карактеристика – сплосната организациска структура претставува последица од оваа филозофија, додека последната карактеристика Lean – размислување се однесува на принципите на кои се темели Lean менаџментот.

Да навлеземе во овие подрачја.

Намалување на времето од нарачка до испорака.

Времето од нарачка до испорака може да се претстави како на сликата подолу.

Lean Management време

 

Како што може да се види од сликата оваа време е составено од 4 елементи:

  • Време во кое се додава вредност. Ова е време во кое навистина бизнисот додава вредност во вид на нов производ или услуга, промена, подобрување, внесување на креативност, маркетинг итн. Активностите во оваа време го прават бизнисот ефективен и ефикасен.
  • Време на промена на серијата. Оваа време е извлечено од производствените бизниси и се однесува на промена на серија што значи и промена на типот на алатите кои ќе се користи при производството. Но, може да се користи и во малопродажбата, на пример време на промена на смена кога не се продава ништо. Значи оваа време не додава вредност за бизнисот, иако кај некои бизниси (особено производствените) може да се мери во денови, недели па дури и месеци.
  • Време на чекање. Оваа е време во кое производот и/или услугата кои ги продава бизнисот стојат, чекаат да бидат продадени. Затоа и не додава вредност. На пример, во производствен бизнис по завршување на производство производот се складира во магацин. Набавената стока од големопродажба во малопродажба стои на сталажите во малопродажниот објект. Создадената услуга чека да биде купена.
  • Време на транспорт. Оваа е времето потребно физички да се испорача производот од продавачот до купувачот. Во зависност од локацијата може да биде различно. Но, онаа што е важно е тоа што не додава никаква вредност на бизнисот.

Фокусот на Lean менаџмент е на трите времиња кои не додаваат вредност, со цел да ги елиминира сите расфрлања кои се јавуваат во бизнис процесите со тоа што ќе се подобрат тие процеси кои учествуваат во креирање на тие времиња за да се обезбеди нивно намалување, а со тоа и намалување на вкупното време од нарачка до испорака. На пример, доколку малопродажен бизнис нарачува производи кои бргу ќе се продадат ќе го намали времето на чекање.

Од сликата се забележува и дека околу 95% од времето од нарачка до испорака го сочинуваат времиња кои не додаваат вредност на бизнисот.

Безскладишно работење

Залихи и брег Втората значајна карактеристика на Lean менаџментот е произведување на онолку парчиња колку што можат да се продадат, односно онолку колку што се барани од потрошувачите. Оваа карактеристика доведува до безскладишно работење. Предуслов за ваквото работење при оваа филозофија е да постои реална проценка на побарувачката. Освен финансиските ефекти кои што ќе се добијат со ваквото работење постои уште една значајна придобивка, а тоа е овозможување на откривање на сите проблеми кои што постојат во бизнисот, а со тоа и нивно решавање со што ќе се изврши промена со која доаѓа и до севкупното работење на бизнисот. Ова може да се претстави како намалување на нивото на водата во езерото (складиштето) при што ќе можат да се видат гребените (проблемите) кои се криеле под нивото на водата, односно складираните производи (слика долу)

Целен трошок

Како трета карактеристика што ја издвојуваме за оваа филозофија е целниот трошок. Ова претставува одредување на цената која што е спремен да ја плати купувачот и потоа врз основа на тој податок се прилагодуваат трошоците на останатите бизнис процеси (дизајн, инженерство, набавка, производство, продажба). Во овој случај најважно е да се изврши реална проценка за тоа колку купувачите се спремни да платат за тој производ (да се определи целната цена). Со пресметаната целна цена (target price) се определува со колкави средства купувачот влегува во горенаведените бизнис процеси. Со вакво размислување оваа филозофија врши промена на основната економска формула од:

ТРОШОЦИ + ДОБИВКА = ЦЕНА НА ПРОИЗВОДОТ

во

ДОБИВКА = ЦЕНА НА ПРОИЗВОДОТ – ТРОШОЦИ

Математички гледано ова се исти равенки, но во суштината на работењето на бизнисите даваат сосема различни ефекти. Втората формула вели дека ништо не треба да се развива или отпочнува доколку купувачот тоа не сака да го плати. Карактеристично за оваа филозофија е тоа што цената на производот ја определува корисникот на тој производ.

Сплосната организациска структура

Како една од карактеристиките на Lean менџментот претставува и тоа што оваа филозофија доведува до сплосната организациска структура. Ова е поради фактот што ваквите организациски структури го забрзуваат процесот на донесување на одлуки, а со тоа и побрзо решавање на проблемите што пак доведува до побрзо подобрување на организациските процеси. Со ваквата структура ќе се овозможи искористување на нови можности, изведување побрз развој на производи и побрз одговор на желбите на купувачите. Во овој случај ќе постојат само тимови и лидери и се ќе се разгледува во вид на проекти кои ќе бидат изведувани од тие тимови.

Принципи на Lean размислување

Се смета дека Lean размислување претставува филозофија, додека Lean менаџментот претставува алатка за развивање и распространување на оваа филозофија. Lean размислувањето е составено од 5 принципи врз база на кои се темели Lean менаџментот. Овие 5 принципи се разработени од James P. Womack и Daniel T. Jones во нивното дело Lean Thinking. Тука Womack и неговите колеги ги воспоставиле принципите на Lean менаџментот и на Lean организација. Петте принципи на Lean размислување според Womack се:

  • Вредност. Вредноста како принцип на Lean размислување се однесува на вредноста што ја даваме на купувачите со нашите производи и/или услуги. Оваа вредност претставува се она што го нудиме на купувачите без разлика дали сакаме да го задржиме учеството на пазарот или да го зголемиме, но од гледната точка на купувачите. Принципот вредност на Lean размислување се претвора во целната цена, односно цената која купувачот е спремен да ја плати за таа вредност. Lean менаџментот има за цел да ја постигне таа цена со што ќе се задоволат купувачите и стејкхолдерите (интересентите).
  • Движење на вредноста. Движењето на вредноста како принцип на Lean размислување претставува процеси низ кои поминува вредноста се додека не стигне до купувачите. Lean менаџментот има за цел да ги управува овие процеси во функција на зголемување на вредноста. Во производствените бизниси според Womack постојат три нивоа на движење на вредноста:
    • Движење на вредноста низ производството на процесите
    • Движење на вредноста низ дизајнот и решавање на проблемите и
    • Движење на вредноста низ компаниското работење и управување.
  • Тек. Овој принцип на Lean размислувањето се однесува на расфрлањето (се она што го попречува текот на процесите во однос на движењето на вредноста се нарекува расфрлање). Lean менаџментот има за цел да обезбеди непрекинат тек на процесите во движење на вредност кон купувачите со елиминирање на сите расфрлања од преземање на суровината до испорака на готовиот производ.
  • Влечење. Се што е непотребно не смее да се пушти во процесот на производство, односно да се произведува онолку колку што е потребно. Со помош на Lean менаџментот во процесот се се изведува преку влечење врз база на барања на купувачите. Ова се обезбедува со помош на Kanban. Применувајќи го овој принцип на Lean менаџментот се овозможува безскладишно работење (работење без залихи).
  • Совршенство. Овој принцип упатува на тоа дека оваа филозофија со помош на континуирани подобрувања во мали чекори и радикални подобрувања во поголеми временски периоди на бизнис процесите, при што ќе се елиминираат сите расфрлања во тие процеси, ќе се достигне такво СОВРШЕНСТВО КОЕ ТЕШКО ЌЕ МОЖЕ ДА СЕ КОПИРА ОД КОНКУРЕНЦИЈАТА. Совршенството се однесува како на краткорочни така и на долгорочни подобрувања и резултати од тие подобрувања.

Методи и техники кои се користат во Lean менаџмент

За да ги исполни задачите поради кои се применува оваа филозофија се користат различни методи и техники. Повеќето од овие методи и техники ги опфативме во KAIZEN филозофијата.

Lean методи и техники Согласно горенаведените основни цели на Lean менаџментот, методите и техниките користени од истиот би би можеле да ги поделиме на следниов начин:

  1. Методи и техники кои овозможуваат производство на онолку парчиња колку што се потребни, односно изведување на JIT (JIT – Just In Time – Точно на време) производство. Оваа се овозможува со Kanban. Оваа техника претставува одреден систем за дополнување, односно дополнување на потребните делови во вистински потребната количина и во вистинско време. Во процесот се користат т.н Kanban картици во движењето на производите (од репроматеријал до готов производ). Оваа метода не мора да значи дека е применлива само во производството. Дури и како идеја е добиена од големите супермаркети. Значи може да најде примена и кај малопродажба и кај големопродажба, како и во услужниот сектор.
  2. Методи и техники за елиминирање на расфрлањата кои се појавуваат во изведување на процесите. Се она што не допринесува во зголемување на употребната вредност на производот или услугата се смета како расфрлање. Оваа техника се однесува на откривање на расфрлањата во сите подрачја на организацијата, а не само во производствениот погон. Самото име на оваа техника вели дека има 7 расфрлања кои настануваат преку:
    • Претерано производство
    • Чекање
    • Транспорт
    • Процесот на обработка
    • Складирање
    • Непотребни движења
    • Производство со грешки
  3. Методи и техники кои овозможуваат брзи реакции на променетите барања на купувачите. Ова се овозможува со воведување на флексибилни производствени системи со кои брзо може да се промени начинот и типот на производот кој се произведува. Може да се однесува и на флексибилен систем за набавка и продажба кај малопродажбата и големопродажбата, како и на флексибилен услужен систем во услужните бизниси.
  4. Методи за намалување на времето на промена на серијата на производството односно алатот. Ова се методите SMED (Single Minute Exchange of Die), OTED (One Touch Exchange of Die). Овие техники се изведуваат последователно една по друга, односно после SMED следува OTED. И двете се алтаки со кои се намалува времето на промена на алатот. SMED како што кажува самото име има за цел да го намали времето на промената на алатот на помалку од 10 минути, а втората OTED оди дури до тој степен да алатот се промени само со еден допир, односно притискање на едно копче. Слободно може технологијата на овие техники да се примени во било кој бизнис процес.
  5. Методи за брзо откривање на проблемите, односно воведување на визуелни контролни системи за стопирање на целиот процес при појава на некој проблем. Ова се нарекува автоматизација. На пример, за малопродажба или големопродажба може да биде некој тип на Business Intelligence софтвер кој лесно ќе ги открива тесните грла и проблемите во бизнис процесите.
  6. Методи и техники за стандардизирање на операциите. Оваа техника служи за стндардизирање, односно предвремено определување на група на активности на операторот за да ја заврши задачата во соодветно време и на најдобар можен начин. Стандард претставува документиран најдобар начин на кој се извршува работата. Со ова се постигнува избегнување на некои грешки во работата кои веќе се откриени и поправени. Визуелна фабрика (може и визуелен бизнис) се однесува на тоа да сите елементи кои обезбедуваат нормални работни услови во бизнисот бидат на видно место поставени. На ваков начин се креираат стандарди на работното место со кои брзо се открива доколку нешто е надвор од планирано. За секој бизнис за оние секојдневни задачи и активности е потребна стандардизација.
  7. Методи и техники за континуирано подобрување од мали групи и системи за предлози. Со овие техники ќе може да се реши проблемот на преголема стандардизација и ќе се отвори креативноста и и претприемничкиот дух на малиот бизнис. Тука влегува Brainstorming како техника за генерирање на идеи.
  8. Методи и техники за подобрување на Layout-от на машините со кои се овозможува пократок процес на производство или било кој деловен процес. Тука може да се искористат 7W, Ќелиски layout, производство со тек на едно парче, мапирање на процеси, вредносно мапирање на процеси… И овие техники може да се искористат во непроизводствен бизнис со одредени модификации.
  9. Методи и техники за подобрување на квалитетот. Тука може да се искористат кружоци на квалитет (Quality Circles).
  10. 6 сигма. Оваа техника овозможува со помош на користење на статистички методи и техники во мерење на резултатите во процесите да се откријат проблемите или можностите за подобрување и на крај да се добијат 3,4 грешки на милион можности во процесот.

Можете да забележите голем дел од овие методи и техники веќе ги опишавме кога зборувавме за KAIZEN филозофијата.

Се што ќе придонесе до промена која води кон подобро или ќе предизвика ефект на пеперутка ќе биде добредојдено за секој бизнис. Бизнисите имаат свои процеси и секој процес може да се подобри доколку се сака и нормално се знае како.