post

[Вежба] Дефинирање на хипотези и прва драфт верзија на бизнис модел

Ќе продолжиме со праксата секоја недела да предлагаме по една вежба за претприемачите.

Минатата недела вежбата се однесуваше на твоите пораки и можните склопувања на вистински зборови. Сепак ова е нешто што континуирано ќе се очекува од твојот бизнис, постојано тестирање и постојан избор на вистинскиот склоп од зборови. Оваа вежба е за сите претприемачи кои веќе имаат бизнис и за “потенцијални” претприемачи кои се во фаза на активирање на нивниот стартап.

Од друга страна, минатата недела беше и вовед во една теорија која ја нарековме теорија на бизнис идеи. Како референтни точки за вежбата за оваа недела ќе ги дадеме линковите до насловите кои ќе треба да ги прочитате:

Оваа недела обиди се да ја дефинираш твојата бизнис идеја и да започнеш со дизајн на драфт верзијата на твојот бизнис модел:

  • Опиши ја бизнис идејата преку проблем кој го решава.
  • Дефинирај ги сегментите на пазарот.
  • Опиши ги сегментите преку демографија, психографија и социографија.
  • Дефинирај ги потенцијалните сегменти на пазарот.
  • Дефинирај ги сегашните решенија на таков или слични проблеми на пазарот.
  • Дефинирај ги односите со купувачи и каналите кои се користат од сегашните решенија на пазарот.
  • Дизајнирај ја драфт верзијата на твојот бизнис модел.
  • Размисли уште еднаш за самото решение кое го предлагаш, за она што во моментов се нуди и за сегментите и нивните потреби.
  • Прилагоди го предложеното решение доколку сметаш дека треба да се прилагоди.
  • Внимавај особено на предностите и недостатоците на актуелните решенија кои се нудат на пазарот. Сите нивни предности нека бидат вклучени во твоето решение, додека сите нивни недостатоци избегни ги.
  • Прилагодувај доколку треба и неколку пати.

На крајот од неделата ќе треба да имаш една драфт верзија за бизнис модел како што е  прикажана на сликата подолу.

Развој на бизнис модел - Прва драфт верзија

Сподели го твоето искуство со нас, можеби ќе обезбедиме заеднички добри насоки за идниот развој.

post

Теорија на бизнис идеи: Хипотеза 1 – Постои проблем

Да продолжиме со развојот на теорија за бизнис идеи. Во претходниот пост насловен како бизнис модел во стартап фаза покажавме дека бизнис моделот е подобар избор во однос на бизнис планот за да започнеме со тестирање на хипотезите поставени пред бизнис идеите. Избравме и специфичен начин односно модел на дизајнирање на таков бизнис модел, а тоа е претставената методологија во Business Model Generation од Alexander Osterwalder и Yves Pigneur.

Сега треба да започнеме со првата хипотеза, односно работиме на докажување дека постои проблем кој нашата бизнис идеја може да го реши.

Значи, нашиот дијаграм е во следнава фаза и ние се наоѓаме во процесот на тестирање на поставените хипотези.

Теорија на бизнис идеи - Валидација на хипотези 1

Сепак се одлучивме да го избереме бизнис моделот како алатка која ќе ја користиме во процесот на тестирање на хипотезите. Затоа и ќе работиме на активностите кои треба да ги спроведеме заради дизајнирање на бизнис моделот и секако тестирање на хипотезите.

Теорија на бизнис идеи - Валидација на хипотези

Кога станува збор за првата хипотеза, односно постоење на проблем на пазарот следниот дијаграм ги опфаќа главните прашања преку кои треба да се размислува поставувањето на хипотезите. Мора да се започне со дизајнирање на одреден логичен редослед, а потоа истиот да се префрли во самиот дизајн на бизнис моделот.

Хипотеза 1

#1 Кој има таков проблем?

Првото прашање на кое треба да одговорите е кој се би можело да има таков проблем. Иако една бизнис идеја е резултат од препознавање на проблем од страна на претприемачот, кој всушност и лично го почувствувал проблемот, сепак не можеме да се базираме на лични искуства и на една таква претпоставка, бидејќи не е доволно да ни докаже дека проблемот освен кај претприемачот ќе постои и кај други луѓе на пазарот.

Затоа, добар пристап е да започнеме со бреинстормирање на сегментите на пазарот кај што мислиме дека ќе постои таков проблем.

При самото дефинирање на сегментите добро е да ги дефинираме и демографските, психографските и социографските карактеристики на секој од сегментите. Затоа мора да ги имаме на хартија описите на сегментите со нивните специфични карактеристики. Се што ќе направиме тука повеќе, ќе ни се најде во наредните фази.

#2 Кој би можел да има таков проблем?

Кога веќе размислуваме за сегментите кои го имаат тој проблем, не е лошо да размислиме и за потенцијалните сегменти, односно потенцијални купувачи кои во моментов немаат таков проблем, а би можело, односно имаат потенцијал да го имаат во иднина.

Целта на еден ваков пристап е да успееме да изградиме бизнис модел, кој како што ќе видите подолу во овој пост ќе служи како модел за сегашноста и иднината на нашиот бизнис. Од него ќе произлезат многу активности кои ќе треба да ги направиме, и колку поинформативна биде таа една страна толку подобро ќе можеме да се организираме самите нас, како и нашите ресурси кога ќе го развиваме нашиот бизнис.

#3 Решенија кои постојат во моментов?

Ние сме во фаза на проверка на хипотези, но и во фаза на дизајнирање на бизнис модел кој ќе биде предмет на тестирање. При самото дефинирање на сегментите преку првото прашање, веќе доаѓаме до некои докази дека постои проблем на пазарот. Бидејќи без да кажеме дека постои проблем не можеме ни да ги дефинираме сегментите. Значи веќе сме биле поттикнати да размислуваме во насока на докажување на првата хипотеза. Сепак тоа не е доволно, за да ја прифатиме хипотезата како доказ. Може да постои голем субјективизам во овој приод и фаза во која се наоѓаме.

Затоа треба да преминеме и кон една анализа на решенијата кои во моментов постојат на пазарот. Мора да се одговорат следниве прашања:

  • Какви решенија постојат?
  • Кој ги нуди?
  • Има ли интерес за тие решенија?
  • Кои се предности и слабости на тие решенија?
  • Какви се односите со купувачите?
  • Кои канали се користат од страна на тие решенија?

Најверојатно како еден претприемач веќе ги знаеш одговорите на овие прашање и доволно е само да ги наведеш одговорите. Но, она што е многу важно при одговарање на овие прашања е дека ќе добиеме уште една потврда дека постои проблем. Зошто? Затоа што доколку веќе се нудат слични решенија и има забележителен интерес за тие решенија претставува доказ дека постои таков проблем на пазарот.

Значи, со овој пристап веќе ја зголемуваме веројатноста дека постои таков проблем на пазарот, иако сеуште немаме цврст доказ за хипотезата. Сепак, во овој процес ќе продолжиме понатаму со докажување (во некој од наредните постови), но мора да напоменеме дека веќе сме блиску до самата потврда.

Сега, кога веќе ги имаме одговорите на овие прашања можеме да ги сместиме во дизајнот на нашиот бизнис модел како на сликата подолу.

Развој на бизнис модел - Прва драфт верзија

Значи, го имаме нашето предлог решение, кое е во фаза на развој и сеуште непотврдено, ги имаме сегментите како и потенцијалните сегменти кои се основа за идниот развој на бизнисот и имаме потврдени решенија кои постојат во моментов на пазарот како и односи со купувачи и каналите на дистрибуција на сегашните решенија. Забележувате дека она што го наведов претходно со користење на различни бои добиваме една квалитетна визуелизација за бизнисот кој го дизајнираме.

Веќе имаме доволно информации поставено во бизнис моделот преку кои ќе можеме да ги извршиме и првите прилагодувања на нашата бизнис идеја. Така да, решенијата кои во моментов се нудат како и односите и каналите на сегашните решенија може да ни дадат доста информации за сегментите на пазарот како за нивно прилагодување, така и за нивното дообјаснување или дозапознавање.

Бизнис модел - Развоја на драфт верзија

Од друга страна решенијата кои се нудат на пазарот како и нивните предности и недостатоци може да ни дадат идеи за дополнителен развој на нашето решение. На пример, да ги содржи сите предности како и досегашните решенија, додека да ги елиминираме сите недостатоци од досегашните решенија.

Бизнис модел - Развој на драфт верзија

Забележувате дека еден ваков пристап е доста едноставен и овозможува брзо визуелно поставување на хипотезата 1 и секако можните правци за целосно докажување на истата. Ќе продолжиме понатаму со уште некои активности кои ќе треба да ги спроведеме заради целосно докажување дека постои проблем на пазарот.

post

Водич за поставување на бизнис цели

Поставување на бизнис цели Како еден претприемач сигурно имаш јасна визија за тоа што сакаш да постигнеш на деловен план. Веројатно имаш цели бидејќи знаеш што сакаш да постигнеш.

Но, проблемот не е во поставување на бизнис цели. Тој повеќе е во самиот процес на поставување на цели кои може да се постигнат и кои ќе бидат високо обврзувачки како за тебе така и за целиот твој тим.

Овој пост ќе биде како водич кој би те водел низ процесот за поставување на деловни цели, кои ќе бидат постигнати на крајот од периодот за кој се однесуваат.

Наједноставен начин за поставување на твоите цели е да започнеш со одговор на прашањето за тоа каде сакаш твојот бизнис да биде по одреден временски период и да го дефинираш патот за тоа како да стигнеш таму. Постојат повеќе насоки кои ќе ти помогнат да го однесеш бизнисот во посакуваната идна позиција, но тебе ти требаат вистинските насоки кои ќе ти помогнат да бидеш таму со оптимални напори и во најбрзо можно време.

#1 Започни со потребите за твојот бизнис

Прво првите работи. Ти треба јасна визија за тоа каде сакаш твојот бизнис да биде во иднината. Доколку не го знаеш одговорот не можеш да започнеш со поставување на цели за твојот бизнис.

Што ти треба? Што твојот бизнис има потреба за да постигне во иднина? Што сакаш?

Како што забележуваш во оваа ниво на поставување на бизнис цели ги користиш зборовите треба, сака, посакува, желба…

На пример, речениците би биле:

  • Треба да направам 200.000,00 денари профит.
  • Сакам да направам 200.000,00 денари профит.
  • Посакувам да направам 200.000,00 денари профит.

Твоите потреби, посакувања, ќелби ќе креираат јасна визија каде сакаш да бидеш во иднина.

#2 Трансформација на потребите во акциони елементи

Доколку погледнеш во речениците од претходниот чекор ќе забележиш дека тие не се акционо ориентирани, тие се само желби или твои соништа. Твоите цели мора да бидат акциони колку што може повеќе.

Потреби, желби, или посакувања може да бидат корисни, но тие се облигаторни само за тебе како еден претприемач за да ги оствариш. Многу е подобро да користиш изјава како ќе направам 200.000,00 денари профит. Така ќе бидеш многу повеќе поттикнат да работиш за остварување на таа цел.

#3 Направи колку што можеш помала листа

Може да имаш голема листа на твои соништа трансформирани во акциони елементи. Но, ти немаш потенцијал за постигнување на сите нив во ист временски период. Мора да одлучиш што ќе биде најприоритетно на таа листа.

Избери помеѓу 5 до 10 реченици како добра основа за твоите бизнис цели.

#4 Направи ја листата SMART

Твоите цели мора да бидат SMART цели.

  • Специфични. Целите мора да бидат колку што може повеќе специфични. Запрашај се себеси дали целите се специфични. На пример, ти треба специфична цел која ќе каже ќе направам профит од 200.000,000 денари наместо цел која ќе каже ќе направам профит без колку ќе изнесува тој профит.
  • Мерливи. Мора да бидат мерливи бидејќи само така ќе можеш да го мериш прогресот и го прилагодуваш она што го правиш за нивно остварување.
  • Остварливи. Целите мора да бидат нешто навистина остварливо. На пример, можеш ли да оствариш 200.000 денари профит? Доколку сметаш дека не можеш или претставува навистина нереално да се оствари, подобро смени ја целта.
  • Реални. Дали целите се реални? Сакаш да ја оствариш целта за остварување на профит од 200.000 денари, но дали ти и твојот бизнис сте подготвени за една таква цел? Дали бизнисот е на доволно голем пазар за да оствари таква цел?
  • Временски ограничени. Дали целите се временски ограничени? Доколку не ги направиш целите временски ограничени, едноставно ќе немаш ни цели. Нешто без ограничување кога треба да биде постигнато не може да биде цел. На пример, целта ќе биде нешто како следнава реченица: Ќе направам 200.000 денари профит во следните 12 месеци.

#5 Не заборавај на емоционални конекции

Еден од најголемите проблеми со целите дури да бидат SMART цели е недостаток на емоционални конекции помеѓу тебе – претприемачот и твоите цели. Може да ги имаш најдобрите цели, и тие може да бидат SMART цели, но тие се за иднината. Ги поставуваш денес и ќе ги користиш утре. Но, утрешницата може да донесе други можности или пак други активности кои ќе те оттргнат од твоите иницијални цели.

Откако ќе ги подготвиш целите до оваа ниво ќе треба да додадеш едно затоа што веднаш по нив. На пример, ќе направам 200.000 денари профит затоа што… Адговори ги следниве прашања за бреинстормирање на можни завршетоци на речениците за цели на твојот бизнис:

  • Зошто ќе ја оствариш таа цел?
  • Што ќе добиеш?
  • Што твоите купувачи ќе добијат од постигнување на таа цел?

#6 Напиши ги целите

Сега кога веќе ги имаш дефинирано твоите цели мора да ги направиш видливи, односно да седнеш и да ги напишеш на хартија. Целта на пишување на целите на хартија е да се зголеми твоето обврзување за остварување на само што дефинираните цели.

#7 Јавно покажи ја твојата листа на цели

Мора јавно да ги комуницираш твоите само што дефинирани цели доколку сакаш да го зголемиш обврзувањето и одговорноста за тебе како еден претприемач. Ти си одговорен за остварување на целите.

Разговарај за нив со твоите вработени, потрошувачи или деловни партнери. Доколку кажеш нешто за твоите цели со важни личности за твојот бизнис, ќе бидеш повеќе обврзан за остварување.

post

За правење на нешто вредно да се прави

Цитат кој вреди да се потенцира

Цитат кој вреди да се потенцира

За дваесет години од сега, ќе бидеш поразочаран за работите кои не си ги направил отколку за работите кои си ги направил. Затоа отфрли ги лесните патишта. Исплови од безбедното пристаниште. Фати ги брзите ветришта со твоите едра. Истражувај. Сонувај. Откривај. ~ Mark Twain

Како човечки суштества стравуваме од нешто ново, неочекувано или непознато за денешницата.

Но, можеме ли како претприемачи да се дозволиме да престанеме да правиме нешто ново, неочекувано или непознато само затоа што стравуваме од тоа?

Ова е неприфатливо, особено за претприемачите. претприемачи се личности што креираат нешто од ништо. Тие креираат нешто неочекувано на пазарот. Креираат нови потреби, ново знаење, нов начин на размислување и гледање во светот во кој живееме. Тие наоѓаат нешто непознато и го правот познато за многу луѓе на планетава.

Знам дека status quo е нешто безбедно. Но, ти си и сакаш да бидеш претприемач. Не може да бидеш задоволен со status quo ситуација. Тоа не е дел од претприемнички живот. Размисли за тоа и доколку сметаш дека сакаш безбедност, тогаш претприемништвото не е за тебе. Обиди се со нешто друго.

Доколку не преземеш нешто сега и ја преземеш сопствената судбина во свои раце во иднина ќе бидеш разочаран затоа што не си ги искористил можностите да направиш некоја промена во твоето опкружување.

Промените ќе се случат, со тебе или без тебе. Може да иницираш промени и да станеш лидер, или пак може да ги следиш и да бидеш дел о процесот на промени. Но, не може да си дозволиш да бидеш отпорен или пак да ги игнорираш промените, тие нема да бараат твое одобрување, едноставно стануваат твоја реалност.

Не дозволувај ти како еден претприемач да станеш тивок посматрач на она што се случува околу тебе. Биди креатор на иднината, биди дел од таа иднина. Ти може да го промениш светот. Ние можеме да го промениме светот.

post

Бизнис модел во стартап фаза

Во тек на досегашниот развој на теоријата за бизнис идеи знаеме дека за да се прифати една бизнис идеа за понатамошен зарвој таа мора да се тестира, односно да се проверат основните хипотези во однос на пазарот во однос на постоење на проблем, потребата од решавање на тој проблем и критична маса на самиот пазар кој ќе сака решение за тој проблем. Оваа е претставено на дијаграмот на сликата.

Теорија на бизнис идеи

Во постот насловен како бизнис план во стартап фаза ги презентиравме основите за користење на бизнис планот како средство за проверка на тие хипотези. Но, забележавме и доста недостатоци при користење на едно такво решение првин во однос на тоа дека многу работи предвидени во бизнис планот се непотребни за оваа фаза од развој на нашиот бизнис и секако тоа што развој на бизнис план ќе бара и време кое може да биде од неколку недели најмалку до неколку месеци, а сепак ќе се базира на непотврдени информации за донесување на одлука. Во секој случај во оваа фаза бизнисот се наоѓа во доста чувствителна позиција и не е добро одлуките да ги базираме на непотврдени информации и претпоставки. Тешко е, особено бидејќи се работи за нов бизнис. Кога станува збор за постоечки бизнис и иновации може да биде полесно бидејќи компанијата веќе има развиено и пазар и потрошувачи.

Од друга страна во претходниот пост насловен како што му треба на еден претприемач за успешно започнување на бизнис навлеговме во некои основи кои ни се потребни како што се повеќе бизнис можности, едноставно да развиеме потрошувчи за бизнисот, едноставен план и соодветни алатки и техники за анализа на информации базирани на факти заради донесување на квалитетни одлуки.

Да видиме како можеме да го користиме бизнис моделот.

Што е бизнис модел?

За целите на оваа теорија ќе започнам со користење на бизнис моделот и препораки за негово генерирање и користење дефинирани во книгата Business Model Generation од Alexander Osterwalder и Yves Pigneur. Тоа е едно капитално дело кое користи повеќе теории и практични истражувања за да се добие една алатка за генерирање на бизнис модел наречена како Business Model Canvas. Тие ја даваат следнава:

Бизнис модел опишува како една организација креира, испорачува и стекнува вредност.

Понатаму, нивните истражувања и анализи се насочуваат во градење на 9 блокови од кои е составен еден бизнис модел, а кои ги содржат четирите главни подрачја на бизнисот: купувачи, понуда, инфраструктура и финансиска одржливост.

Се чини дека тоа и нам ни е потребно, па затоа и се одлучив да го земам како основа овој модел, иако во текот на оваа година како што ќе ја развивам теоријата и самиот начин на дизајнирање на моделот ќе биде променет или барем за различни фази ќе користиме различни прикажувања на бизнис моделот со цел да имаме едноставна презентација на бизнис моделот која ќе ни каже многу за бизнисот. Тие 4 главни подрачја ќе не водат низ процесот на тестирање на нашите хипотези. Зошто?

  • Купувачи. Во бизнис моделот се дефинираат купувачите, односно сегментите на купувачите, а тоа значи дека постојат купувачи на пазарот кои имаат проблем каков што ќе го решава бизнисот. Но, сепак и дизајнот на бизнис модел се базира на претпоставки од страна на претприемачот. Затоа со дефинирање на купувачите, не може да заврши и оваа фаза.
  • Понуда. Преку дизајнирање на бизнис моделот ќе ја дефинираме понудата на бизнисот. Што е она што бизнисот ќе го понуди како вредност? Како ќе го понуди тоа нешто? Како ќе го испорача тоа нешто. Ова е веќе квалитетен сегмент на дизајнирање на бизнисот, сепак нам ни треба нешто што малку повеќе ќе навлезе во бизнис дизајнот со цел да можеме да тестираме, анализираме и менуваме, односно прилагодуваме.
  • Инфраструктура. За да се реализира понудата и достави до купувачите бизнисот мора да има сопствена инфраструктура. Тука се ресурсите и клучните активности кои ќе ги спроведува.
  • Финансиска одржливост. Од друга страна, и нас не интересира дали бизнис идејата ќе биде финансиски одржлива. Односно дали ќе обезбеди дизајн на профитабилен бизнис.

Како што напоменавме бизнис моделот предложен од страна на Alexander Osterwalder и Yves Pigneur се базира на Business Model Canvas како алатка за дизајнирање и тестирање на бизнис моделот. На сликата се дадени 9 основни сегменти од кои е составен бизнис моделот.

Бизнис модел

Ова е соновата на која што се гради еден бизнис модел. Понатаму, во текот на оваа година ќе работиме и на повеќе виртуелни примери за користењето, но тука сакам да ја напоменам едноставноста на овој начин на дизајнирање на еден бизнис. Имаме две половини:

  • десна страна е вредноста, испорака на вредноста, односи со купувачи и купувачи, а тоа се всушности и креаторите на приходи.
  • левата страна ја формираат инфраструктурата, преку клучни активности, ресурси и партнери, но и трошоците кои се прават за генерирање и испорака на вредноста.

Зошто бизнис модел наместо бизнис план

Кога станува збор за нашите проверки на хипотези, не можеме да кажеме дека и оваа алатка во целост може да ги задоволи нашите потреби. Но, морам да потенцирам дека сепак е добра основа на која можеме да градиме и тестираме, но и подобра од класичниот бизнис план. Зошто?

  • Првин, да бидеме начисто нам ни треба план дури и во оваа фаза. Но, не ни треба класичен бизнис план. Нам ни треба план кој ќе ни ја даде сликата за бизнисот кој сакаме да го дизајнираме, а бизнис моделот прикажан на овој начин е одлична алатка иако може да претрпи одредени редизајнирања за во оваа фаза..
  • Второ, ваков бизнис модел, односно дизајн ќе биде направен за еден ден, барем првата драфт верзија. Но, тоа и ни треба. Можеби одеднаш, а можеби и во неколку сесии, но сепак за еден ден. Што е многу пократко во однос на бизнис план за кој ќе ни треба од неколку недели до неколку месеци.
  • Трето, се наоѓа на една страна и овозможува лесно разбирање од секого во тимот.
  • Четврто, имаме неограничена визуелизација. Така да можеме да користиме една боја за потврдени хипотези, друга боја за непотврдени. Ова значи лесно снаоѓање на претприемачот и на тимот кој ќе работи на дизајн на бизнисот.
  • Пето, имаме добро претставени хипотези кои ни се потребни за докажување, но и произлегуваат и дополнителни хипотези кои ќе можеме да продолжиме да ги докажуваме и менуваме бизнис моделот во однос на тие информации.

Значи заклучокот е дека не треба да го усложнуваме процесот во оваа фаза, туку за еден ден да дизајнираме бизнис модел за нашата идеја и да работиме на проверка на хипотезите на кои ќе се базира тој бизнис модел. Во секој случај ќе продолжиме со развојот на оваа теорија кога и ќе презентираме повеќе идеи за користење на бизнис моделот.

post

[Видео] Разговор со Проф.Д-р Тодор Кралев

Пред новата година во просториите на Универзитетот за туризам и менаџмент во Скопје каде се наоѓа и факултетот за претприемачки бизнис снимивме разговор со Проф.Д-р Тодор Кралев во кој разговаравме за темите од претприемништвото.

Во овој пост се 4 делови од снимениот материјал.

post

Што му треба на еден претприемач за успешно започнување

Овој пост ќе претставува еден вид на вовед и едноставно нафрлување на идеи за она што му треба на еден претприемач за започнување кои што ќе продолжиме да ги користиме во теорија на бизнис идеи, и тоа не било какво започнување туку успешно и само успешно започнување. Во постот насловен како за започнување во 2012 ти треба, наведов дека е потребно бизнис идеја, бизнис модел и бизнис план.

Ова е точно и редоследот може да биде ваков во секој случај. Но, како што навлеговме малку во теоријата на бизнис идеи и графикот до кој стигнавме вчера во постот насловен како бизнис план во стартап фаза прикажан на сликата подолу може да се јават повеќе проблеми.

Теорија на бизнис идеи - потврдеи хипотези

 

Овие проблеми произлегуваат поради фактите кои што оваа теорија ни ги кажува, а тие факти се следниве:

  • Бизнис идеја не е статички ентитет во теоријата, туку треба да се потврдат основните хипотези, а доколку не се потврдат таа мора да биде предмет на менување. Е, сега тоа менување може да биде мало, средно или големо прилагодување на основната идеја при што ќе се повтори процесот на проверка, или пак во некои крајни случаи може да биде целосно менување на бизнис идејата во еден сосема друг правец. Затоа не може да се каже имам бизнис идеја, таа е конечна и одиме понатаму. 99% проверките ќе бараат одредени прилагодувања без разлика од каков вид на прилагодувања се.
  • Бизнис моделот исто така не е статичен елемент, туку подлежи и ќе подлежи на постојани промени. Мали варијации во елементите на бизнис моделот ќе предизвикаат понекогаш и драстични промени во самиот дизајн на моделот, што пак ќе бара промени во севкупните идни активности на процесот на започнување на бизнис. Од една страна самиот дизајн и иницијалните проверки на хипотезите преку бизнис моделот (за што ќе стане збор во еден од идните постови) може да предизвика промена на иницијалната бизнис идеја, но секако и промена на бизнис планот кој треба да следува од бизнис моделот.
  • Бизнис планот исто така не е статична категорија, нешто непроменливо, туку напротив претставува ентитет кој се менувал, се менува и ќе се менува постојано. Освен промените заради бизнис идејата и бизнис моделот како извори (причинители или сили) на промени на бизнис планот ќе се јават и други извори на промени. А, тоа се тековни информации од пазарот, односно поточно надворешноста на бизнисот. Затоа овие промени ќе бидат карактеристични и по започнување на бизнисот.
  • Време е еден од најдрагоцените ресурси во оваа фаза. Можеби не вложуваш пари, но твојот и на твоите партнери труд и потрошено време сигурно значат пари. Нема претприемач кој не сака колку што може побргу да ја мине оваа фаза, затоа што се исстражува, анализира и потврдува заради донесување на важни одлуки, а не се заработува. Сепак, оваа фаза е фаза која ја билда бизнис потенцијалната енергија на идниот бизнис. На пример, имаме бизнис идеја и сакаме да ги потврдиме хипотезите преку бизнис планот, и започнуваме со изработка на истиот. За колку време може да изработиме бизнис план? Една недела? Месец? Дава или пак три месеци? Можеме и за еден ден. Но прашањето е дали таков бизнис план ќе ни помогне во процесот на донесување на квалитетни одлуки. Дали истражување на пазарот може да се спроведе за еден ден или една недела? Го зедов примеро со истражување на пазарот бидејќи и од тука ќе бидат најпотребните информации за наша одлука во оваа фаза. Барање на постоечки информации, подготовка на прашалници, разделување на прашалници, собирање на информации од прашалници, подготовка за интервјуа, покани за интервјуа, реализација на интервјуа, анализа на реализираните интервјуа, анализа на конкуренција, анализа на податоци од индустријата… И ова е само еден дел кој треба да го завршиме за една недела. Сепак сакаме да имаме релевантни информации, релевантни анализи на кои ќе донесеме одлука за тоа дали иницијалната идеја ја бива или не ја бива и доколку ја бива да продолжиме со следните подготовки, а доколку не ја бива да се вратиме на нејзино прилагодување. За времето подетално ќе зборуваме во некој од наредните постови.

Најголемите проблеми во раѓањето на едне бизнис потекнуваат токму од овие три проблеми. Иако можеби во стартап фазата понекогаш може и да не се забележат, сепак ќе се појават од нивното скришно место и ќе предизвикаат огромна штета кога најмалку се надевате.

Што ни е најпотребното?

Па сега, што му треба на еден претприемач за започнување, односно стартување со еден бизнис? Прашање кое е постојано актуелно и секогаш ќе биде актуелно бидејќи се повеќе и се побргу околината во која опстојува еден бизнис се менува и ќе се менува се побргу. Затоа и старите навики и старите теории не може да ги дадат посакуваните резултати. Ајде да наведеме некои потреби кои треба да предизвикаат и промени од страна на претприемачите во однос на начинот на постапување до сега.

  1. Потенцијал за откривање на повеќе бизнис можности. Бидејќи идејата ќе биде прилагодлива мора да имаме колку што може повеќе потенцијал за откривање на бизнис можности. Бизнис можност претставува до половина потврдени хипотези за бизнис идеја. Овој потенцијал може во голем дел да го скрати времето за лансирање на бизнисот со производ или услуга кои ќе почнат да носат приходи со што ќе се намали и притисокот врз претпеиемачот.
  2. Развој на потрошувачи. Теоријата за развој на потрошувачи е развиена од страна на Steve Blank и презентирана во неговото капитално дело The Four Steps to the Epiphany. Идејата е да не се започнува бизнисот се додека не се развијат потрошувачите, а низ тоа и прилагоди самата бизнис идеја. Сепак бизнисот нема да биде за задоволување на твои потреби, туку на потреби на потрошувачите. Посебен пост ќе посветиме на оваа теорија во наредните постови од овој серијал.
  3. Моделирање на бизнисот кој ќе даде можност едноставно да се следи и менува согласно потребите од пазарот. Да, ни треба нешто едноставно што на една страна ќе ги покаже сите клучни елементи и нивните врски со што би можеле да вршиме едноставно прилагодувања кои сепак се и ќе бидат реалност и потреба. Прилагоди го бизнисот или остави го да умре.
  4. Бизнис план кој ќе го следи бизнис моделот и кој лесно и едноставно ќе обезбеди менување. Кога веќе се прави бизнис план, тој мора да го следи бизнис моделот, особено во делот на конкретни чекори за стартап фазата. Не ни треба за следните 5 години, па ни за следната година, па дури ни за следните 6 месеци. Работите се менуваат многу побргу и ќе се менуваат уште побргу. Повеќе од три месеци поглед во иднината во оваа фаза е комплетно губење на време затоа што ние тука потврдуваме хипотези, развиваме потрошувачи, градиме бизнис од самите темели. А при оваа градење постојано се прилагодуваме и не можеме да се базираме на неточни претпоставки за наредните 5 години. Важно е да ги преживееме првите три месеци, да научиме нешто од тоа преживување и да го примениме наученото во прилагодување на самата идеја, бизнис моделот и нормално бизнис планот за следните 3 месеци.
  5. Алатки и техники за анализа на податоци кои ќе обезбедат повеќестрани заклучоци за донесување на одлуки за промена на бизнис моделот. Бизнис планот традиционално користи повеќе алатки и техники. Но, проблемот е што повеќето од нив се базираат на податоци кои претставуваат или историски во комбинација на претпоставки и само претпоставки во стартап фазата поткрепени со некои индикаторски анализи. Од друга страна ако ги погледнете ќе забележите дека премногу се базирани на финансиски показатели кои веќе не се најважни кога станува збор за бизнис и особено стартап бизниси. Ова е поткрепено и со последниот развој на компаниски решенија од IT индустријата и секако business intelligence алатки и процеси. Освен тоа развојот на теориите за бизнис план и подготовка на истиот во голем дел се од минатиот век, кога информациите и достапноста на истите не биле на оваа ниво, па нормално било и да не се користат тие. Но, ние живееме во дваесет и првиот век и имаме и пристап и можности за многу повеќе информации заради анализа и тестирање. Но, ни треба процес. Од друга страна самата анализа и прикажување на резултатите од анализа може да предизвика голема забуна. Едни исти податоци прикажани на различен начин ќе доведат до различни заклучоци (посебен осврт ќе имаме и за овој проблем). Проблемот е уште поголем и поради тоа што имаме премногу информации од премногу извори во различна форма. На пример, како надополнување на податоци од продажба и трошоци кои се во нумеричка форма може да имаме и тектуална форма од интервјуа, од весници, од разговори, податоци од аналитика на веб сајт, од коментари, од социјални медиуми (додека бев во Царина како дел од тимот за разузнавање работев токму на развој на такви аналитички алатки кои колку што може повеќе ќе ми дадат трендови за донесување на квалитетни одлуки и знам дека можностите се огромни)… Затоа и ни треба еден сосема нов систем како за прибирање, така и за анализа и прикажување на тие резултати заради донесување на брзи и квалитетни одлуки.

Ова се основните 5 работи кои ни требаат. Дел сеуште не се развиени до степенот до кој ни се потребите, дел ќе ги развиеме ние, дал од нив веќе се развиени.

Цела оваа година главната тема ќе ни биде токму развојот на оваа теорија со цел барем малку да влијаеме на потребната целосна промена на парадигма кога станува збор започнување на бизнис.

post

10 Најголеми претприемачи во 2011 [Инфографик]

Да одиме малку поопуштено без теории, докази или хипотези.

Денес можностите се секаде околу нас.

Нашите животи стануваат се повеќе базирани на технологија. Нашите одлуки се базираат на информации во вистинско време. Постојано сме во потрага по други видови на социјализација, нови можности за комуникација и споделување на моменти од животот. Продуктивноста е попотребна од кога и да е порано. Поради новиот начин на живот, постојат многу повеќе потреби за нешто ново, нешто подобро и нешто извонредно.

Времето во кое живееме ни дава многу идеи, многу можности и многу средства за започнување и водење на извонредни нови видови на бизниси.

Млади луѓе стануваат млади претприемачи кои брзо го менуваат изгледот на светот кој го знаеме.

Погледајте го овој инфографик за 10 најголеми претприемачи во 2011. Разгледајте ги индустриите и пазарите на кои се насочени овие бизниси, сепак тоа ќе бидат пазари со најголем потенцијален раст. Што можеме да очекуваме во 2012? Кој веќе може да претпостави?

10 Biggest Entrepreneurs of 2011
From: Business MBA

post

Бизнис план во стартап фаза

Прво нешто што традиционално се користи за намалување на една таква висока неизвесност и секако за тестирање на овие три хипотези произлезени од теорија на бизнис идеи претставува бизнис планот. Забележувате дека во однос на постот насловен како започнување на бизнис во 2012 и она што ќе ти треба го заборавивме бизнис моделот, но не е заборавен едноставно го скокнувам за да се преслика практична состојба која најчесто се применува. Ќе се навратиме на бизнис моделот со посебен пост. Сепак ова е серијал кој ќе трае цела година и од кој ќе произлезат сосема нови теории и сосема нови пристапи за започнување на бизнис. Следете не ќе биде многу забавно.

Вчера кога зборувавме за теорија на бизнис идеи стигнавме до еден основен дијаграм како на сликата подолу.

Теорија на бизнис идеи - основи

Теорија на бизнис идеи - основи

Овој дијаграм на теорија на бизнис идеи вели дека за да постои бизнис идеја мора да се проверат три претпоставки или хипотези и тоа:

  • Хипотеза 1: На пазарот постои проблем кој ќе се реши со бизнисот како резултат на една бизнис идеја
  • Хипотеза 2: Пазарот сака и има желба да го реши проблемот кој идниот бизнис како резултат на една бизнис идеја ќе понуди решение.
  • Хипотеза 3: Пазарот кој сака да го реши проблемот е доволно голем за да се обезбеди успешно започнување и развивање на бизнисот.

Кажавме дека пред да се започне со бизнисот, односно пред да се донесе одлука за започнување ќе мора да се потврдат хипотезите. Доколку хипотезите се потврдат како вистинити тогаш може да се оди со следниот чекор, а пак доколку се невистините се запира понатамошната постапка. Но, не кажавме што значи запирање на постапката.

Ќе продолжиме да градиме на истиот дијаграм. Првин, запирање значи враќање назад кај самиот претпиремач за да се прилагоди бизнис идејата од која ќе произлезат нови хипотези и повторно тестирање и проверка на истите. Овој циклус продолжува се додека не се дојде до бизнис идеја чии хипотези ќе се потврдат како точни или барем ќе се дојде до некој сигнал кој сепак ќе потврди дека може да поминат. Па, доколку го ажурираме дијаграмот на теорија на бизнис идеи ќе го добиеме следново:

Теорија на бизнис идеи - непотврдеи хипотези

До тука е јасно и секако и логично и теоретски потврдено. Останува сега уште една празнина во дијаграмот онаков каков што е, а тоа е празнината помеѓу хипотезите и доказ за потврдени или непотврдени хипотези / тестирање на хипотези. Токму оваа подрачје претставува и најважното подрачје кога станува збор за стартап, па затоа и ќе се насочиме на него, почнувајќи од овој пост. Со дополнување на дијаграмот ќе имаме:

Во делот на тестирање на хипотезите, она што најчесто се користи во пракса е бизнис планот. Првата и основната цел на бизнис планот не е она за што е наречен – планирање, туку за тестирање на основните хипотези произлезени од бизнис идејата. Во него вие едноставно од прифатената практика докажувате дека вашата бизнис идеја е издржана. Како? Ќе ги наведам основните принципи на кои се разгледува издржливоста на една бизнис идеја преку традиционалниот бизнис план малку подоцна, првин би навлегол во неколку детали за содржината на бизнис планот и мал коментар во однос на оваа фаза на започнување на бизнис во која се наоѓаме ние.

Да повториме, имаме бизнис идеја, имаме поставено хипотези дека има проблем, се бара решение и постои доволно голема критична маса за да го купи нашето решение. Во развојот на нашиот бизнис ние сме до тука, односно во ниво кога ги тестираме хипотезите. Одлучуваме тоа да го спроведеме со помош на бизнис план, така да водено и ќе анализирам и истражуваме и тестираме, но и ќе имаме документ наречен како бизнис план (можеби за во фиока, 🙂 но не е важно).

Бизнис планот кој ќе го работиме ако одиме согласно прирачникот за бизнис планирање на претприемач ќе ги има следниве елементи/наслови:

  1. Насловна Страна. За моменталните наши цели воопшто не е важно. Оваа страна содржи лого, име на бизнисот, слоган, наслов на документот (со големи букви: БИЗНИС ПЛАН), и контакт детали за оној кој го изготвува. Но, ние воопшто не знаеме дали хипотезите ќе поминат, затоа ниту можеме да размислуваме за име или пак лого за бизнисот. Не губи време скокни ја.
  2. Содржина и Резиме. И по “правилниците” овие елементи се наоѓаат први но се подготвуваат последни. Скокни ги иако резимето има за цел да покаже дека хипотезите се точни.
  3. Општо за Компанијата. Сеуште не сме во фаза да работиме на овој дел од бизнис планот, затоа што краткиот вовед, сопствеништво, правна форма и локација воопшто не се важни за фазата во која сега се наоѓаме. Можеби почетните трошоци и потребни инвестиции би биле од корист, но напоменувам дека ние тестираме хипотези да видиме дали бизнис идејата решава проблем чие решение се бара од доволно голема критична маса за успех на бизнисот. Доколку бизнис идејата помине, потоа ќе размислуваме за можните трошоци и потребни инвестиции, бидејќи потврдени хипотези како што се поставени треба да гарантираат успех. Затоа и ова претставува губење на време, скокај.
  4. Производи и/или Услуги. Овој дел навистина ни е потребен, но не во преголемо навлегување за точно дефинирање на производите или услугите и нивната иднина за наредни 5 или 10 години туку доволна ни е вредноста која ќе произлегува од тие производи или услуги за купувачите, односно оние кои се дел од таа критична маса и кои имаат и сакаат да го решат проблемот.
  5. Дефинирање и редефинирање на бизнис моделот. За целите на оваа упатство на претприемач го вметнав овој наслов како посебен за да успеам барем колку толку пристапот на процесот да го направам подинамичен. Посебно ќе стане збор и за бизнис модел како опција за тестирање на хипотезите, но тука треба да напоменам дека ова е можеби и она најпотребното во оваа фаза. Зошто? Затоа што преку дизајнирање на бизнис моделот ќе ги дефинираме и вредностите (опис на производ или услуга), пазарот (точните сегменти), канали на комуникација и дистрибуција, ресурси, клучните активности, партенти со кои ќе соработуваме, трошоците и приходите.
  6. Анализа на пазарот и индустријата. Овој дел е секогаш потребен во оваа фаза, но и нормално најтежок. Сеуште немаме производ, имаме само идеја и хипотези кои сакаме да ги докажеме. Можеби идејата е толку напредна да воопшто и не постои индустрија која би ја анализирале. Постоењето на пазарот треба да го докажеме, а токму таа анализа ќе ни каже дали постои пазар со таков проблем и дали е доволно голем за да го поддржи растот и развојот на бизнисот кој планираме да го почнеме. Добро, со овој пост сме во фаза на навлегување на основните принципи на теоријата, но сакам да напоменам дека во изминативе 10-12 месеци работев токму на развивање на еден процес за брза анализа и повратни информации заради тестирање на овие хипотези пред некои поголеми вложувања од страна на претприемачот кои во моментов ги користам само за клиентите за кои работам, сепак нешто е во план да се разработи тука, а поголемиот дел ќе биде презентиран како посебен модул на премиум претприемач.
  7. SWOT Анализа. SWOT анализа може да биде доста корисна алатка за проверка на хипотезите па затоа ќе биде и дел од посебно разгледување во однос на развој на оваа теорија.
  8. Ризик и менаџирање со ризикот. Едно нешто е јасно, ризикот секогаш ќе постои, а нашата цел со оваа теорија е да го сведеме на минимално ниво. Затоа е добро да се знаат најризичните точки во однос на бизнис идејата.
  9. Онлајн Стратегија. Иако можеби изгледа дека е сосема непотребна, сепак може да даде доста добра анализа и тестирање на хипотезите. Иако поголемиот број на урнеци не го содржат овој наслов сепак јас го имам вметнато со последната верзија на упатството затоа што оние кои не го ставаат не се ни свесни какви информации пропуштаат.
  10. План за социјални медиуми. Истото како за онлајн стратегија се однесува и планот за социјални медиуми. Сепак живееме во време во кое не смееме да ги игнорираме ниту социјалните медиуми ниту онлајн настапот без разлика дали идејата ќе преживее или не.
  11. Маркетинг Стратегија и Имплементација. Маркетинг како анализа да, но во некои делови и маркетинг како привлекување на луѓе кон идејата заради тестирање може да биде од корист.
  12. Продажна Стратегија и Имплементација. Освен начинот на кој ќе се изведува продажбата кој го дефинира бизнис моделот не треба во оваа фаза да навлегуваме премногу во однос на продажната стратегија и имплементација на истата.
  13. Менаџмент. Во оваа фаза менаџментот воопшто не е важен. Овој дел се занимава и со проекции на продажба, но како ќе ги поставиме кога сеуште не знаеме ниту дали постои пазар. Дали ќе гу лупнеме така од “ѓутуре”. Не, не го препорачувам ова, иако некој кој би го бодувал твојот бизнис план би сакал да види шарени графикони. Слободно можеме да го прескокнеме.
  14. Финансии. Морам да кажам дека финансиите иако се важни, сепак не се најважни во оваа фаза. Но, доколку некој од економско гледно стојалиште го прашате ќе ви каже дека се најважни. Но, ние не зборуваме за пари сеуште. Не зборуваме за потребни инвестиции, за трошоци до најситни детали, биланси на состојба… Ние сеуште немаме доволно информации дали вреди или не вреди нашата идеја. ние зборуваме за инженеринг на еден бизнис. За систематско градење на бизнис од ништо во нешто.
  15. Анекси. Воопшто не ни треба за оваа фаза.

Она што можам да го кажам како заклучок е дека бизнис планот може и има потенцијал да се користи за проверка на хипотези, сепак еден добар дел ќе претставува губење на време. Ние зборуваме за претприемач. Човек кој секогаш брза. Човек кој сака да знае што да одлучи колку што може побргу. За времето и брзината во некој од наредните постови во кој и ќе покажеме и докажеме зошто во оваа фаза не ти треба бизнис план, сепак сеуште сме само на почетокот. Цела година е пред нас, сега ги разгледуваме опциите кои ни стојат на располагање за тестирање на хипотезите. А, тоа е и целта на оваа теорија.

post

Теорија на бизнис идеи

Вчера пишував за започнување на бизнис во 2012 и она што ќе ти треба за да бидеш во состојба да го ставиш бизнисот на сопствени нозе барем донекаде. Стана збор за бизнис идеја како основа, бизнис модел базиран на таа бизнис идеја и бизнис план базиран на бизнис модел кој ќе се следи за имплементација.

Овој наслов прво го ставив како започнување на бизнис на “сигурно”. Но, сепак забележав дека ќе биде многу големо излагање или изнесување на мои идеи и теории па го сменив во теорија на бизнисот, а со останатите делови ќе продолжиме преку други постови, сепак најавив дека оваа година ќе биде година на започнување на бизнис и процес на бизнис планирање на претприемач. Првото прашање што ми доаѓа на ум е постои ли такво нешто. Постои ли сигурност во бизнисот во услови на огромна неизвесност, за што пишувавме повеќе пати, а особено во насловот што е карактеристично за секој претприемач и секој бизнис. Нема сигурност во ништо, па ни во бизнисот, но не смееме да се ставиме во позиција да не ја бараме сигурноста. Ова значи дека иако неизвесноста е голема мора постојано како еден претприемач да бараш информации и податоци на кои ќе ги носиш следните одлуки.

Една бизнис идеја доаѓа во состојба на висока креативност во која се наоѓаш. Можеби вреди, можеби не вреди. Но, едно е сигурно со секоја твоја бизнис идеја за која сметаш дека вреди постои висока емоционална поврзаност која може да биде кобна за твојот бизнис доколку се одлучиш да го стартуваш. Емоционалната поврзаност е нормална за се она што потекнува од тебе, за се она во што веруваш и за се она што сметаш дека е вредно. Но, сепак таа емоционална поврзаност те заслепува и ти оневозможува да ја погледнеш реалноста онаква каква што е.

Можеш и да го изградиш производот или услугата за што ќе вложиш и пари и труд, но и време. Сето тоа се категории кои лесно може да се изразат во парична единица. Можеш да го изнесеш производот на пазарот и да ги имаш првите повратни информации и сеуште твојата висока емоционална поврзаност да не ти дозволи да погледнеш во бројките и да го видиш она што ти не сакаш да го видиш.

Затоа ти треба еден пристап кој барем колку толку ќе ти овозможи да чекориш на цврста основа. Но, тој пристап треба да се базира на науката или комбинација на повеќе науки.

#1 Да зборувам малку за бизнис идеја

Да започнеме од бизнис идејата. Во услови на висока креативност ти доаѓаш до идеја за која сметаш или мислиш дека ќе биде одлична. Ова го гледам кај многумина потенцијални претприемачи. Кога ми зборуваат за нивната идеја им светат очите, тие се вљубени во нивната идеја. Очекуваат многу, иако воопшто не претпоставуваат дека ќе треба да вложат многу, не само пари, туку еден голем дел од самите себеси.

Што е бизнис идеја? Не сакам да бараме дефиниции од литература, туку би сакал едноставно да одговорам на прашањето. Бизнис идеја е нешто што можеби ќе реши некој проблем на пазарот.

Забележете дека велам можеби. Јас не сум сигурен 100%. Ни ти како еден иден претприемач не си сигурен 100%. Затоа бизнис идејата е претпоставка дека ќе реши проблем кој постои на пазарот.

#2 Следуваат хипотезите…

Самат бизнис идеја е претпоставка или хипотеза, но за да биде прифатлива мора да постојат уште некои претпоставки. Бидејќи бизнис идејата претставува претпоставка дека ќе реши некој проблем на пазарот таа претпоставка е силно поврзана со проблемот. Затоа и при започнување на бизнисот треба да се дефинираат хипотезите на кои ќе се базира една таква бизнис идеја:

  • Претпоставка дека ќе постои проблем. Без проблем вредноста на бизнис идејата е 0. Затоа што согласно дефиницијата која ја дадовме погоре бизнис идејата е цврсто поврзана со постоење на проблем на пазарот.
  • Претпоставка дека дел од пазарот сака да го реши проблемот. Кога веќе претпоставуваме за постоење на проблемот доаѓаме до втората претпоставка за една бизнис идеја доаѓаме до уште една важна претпоставка дека пазарот ќе сака да го реши токму тој проблем за кој е наменета бизнис идејата. Ова е многу важна претпоставка бидејќи доколку пазарот не бара или не му е потребно решение иако има проблем бизнисот нема да успее. Ти знаеш дека постои проблем, и пазарот може да знае дека постои проблем, но дали сака да го реши тој проблем или каде на листата на проблеми по важност се наоѓа токму тој проблем.
  • Претпоставка дека тој дел е доволно голем за да успее бизнисот. Освен што треба да има претпоставка за постоење на проблем и желба за решавање на тој проблем мора да постои и доволна критична маса за да успее бизнисот. Некои бизниси и некои индустрии може да имаат и мала критична маса за почеток која со самото започнување ќе ја развиваат и зголемуваат.

#3 Теорија на бизнис идеи

Овие претпоставки ја креираат таканаречената “теорија на бизнис идеи”. Ова е мое размислување и мое именување на една теорија која можеби постои но не е систематски обработена ниту научно образложена, а која во текот на оваа година ќе се обидеме да ја дефинираме и образложиме во поголеми детали тука на претприемач. Оваа теорија на бизнис идеи се базира на 3 хипотези кои ги дефиниравме погоре:

  • Хипотеза 1: На пазарот постои проблем кој ќе се реши со бизнисот како резултат на една бизнис идеја
  • Хипотеза 2: Пазарот сака и има желба да го реши проблемот кој идниот бизнис како резултат на една бизнис идеја ќе понуди решение.
  • Хипотеза 3: Пазарот кој сака да го реши проблемот е доволно голем за да се обезбеди успешно започнување и развивање на бизнисот.

Кога се започнува еден бизнис, уште пред конечната одлука еден претприемач мора на научна основа, врз база на точни податоци да се обиде да ги тестира овие хипотези.

Забележувате дека дотука се се работи на претпоставки, па затоа и голем дел од неизвесноста произлегува од тука. Таа неизвесност ни вели дека треба да застанеме, сеуште е рано за она вистинското започнување.

Ќе продолжиме со развојот на теоријата и секако стартап процесот. Сега засега дојдовме до дијаграмот за оваа теорија прикажан подолу и тој е основата на кој ќе градиме.

Теорија на бизнис идеи - основи

Теорија на бизнис идеи – основи