post

Зближување и оддалечување на компаниите и земјата домаќин

Постојат голем број на фактори кои придонесуваат за зближување или оддалечување помеѓу една транснационална компанија и земјата домаќин. Поради лошото искуство, голем број луѓе во неразвиените земји сметаат дека деловните односи со транснационални компаниите се или нечесни (потплатени домашни политичари, образование или вработување на деца на политичари на сметка на компанијата и слично) или исклучително експлоатирачки и неповолни. Но, причината која ги тера на соработка со транснационална компанија, е тоа што преку нив се доаѓа до финансиски средства, се добива понапредна технологија, напреден менаџмент, се зголемува вработувањето, вработените се здобиваат со поголемо искуство преку праксата и слично.

Двете страни влегуваат во меѓусебна соработка, најчесто поради заеднички интереси и со добра волја договорените начела за работењето да бидат почитувани од двете страни.

Со текот на времето и двете страни можат да ги променат ставовите, интересите, апетитите, па да се создадат услови за конфронтација. Бидејќи знаеме дека транснационални компании одат во други земји за да ги искористат нивните ресурси (природни богаства, енергија, човечки потенцијал преку одлив на мозоци или ловење на таленти, користење на транспортните коридори, приближување до пазарите заради нивното полесно освојување и слично), во еден момент земјата домаќин може да констатира дека компанијата го максимизира искористување на тие ресурси, а за возврат малку дава.

Причини за судир од страна на земјата домаќин може да биде:

  • националното користољубие,
  • остварувањето екстремни профити на компанијата,
  • големите социокултуролошки разлики,
  • чувствството на подчинетост и експлоатација,
  • искористувањето на најдобрите домашни луѓе од страна на компанијата,
  • дејствување на компанијата спротивно на општествените обичаи и слично.

За спроведување на своите интереси, транснационалните компании се во состојба тајно или јавно да ги финансираат или на друг начин да ги подржуваат политичките опции, кои подоцна би се реванширале на компанијата со доделување на одредени концесии. Некогаш, митото кое се дава на локалните политичари се покрива со “божемните”, едукативни потреби. За да ги намалат можните загуби, компаниите најчесто се обезбедуваат со државни гаранции, дадени од својата или од државата со која влегуваат во соработка, па за нејзе ризикот во работењето е минимален.

Некогаш, во земјите каде постои ризик во работењето, се практикува пресметување на нереално високи цени, што се толкува како “премија за ризик”. Доколку не постојат експлоататорски договори, можно е негодувањето да биде помало, а со тоа и обидите за раскинување на договорите. Меѓународните корпорации, кај своите менаџери мора да развијат општествени и дипломатски вештини за да ги попречат можните судири, бидејќи секој судир е спротивен на интересите на компанијата, па тие мораат успешно да ги решаваат настанатите проблеми. Можните судири не се во интерес ниту на една страна, па на почетокот на договарањето се утврдуваат условите и начините за решавање на споровите. Доколку некој спор не може билатерално да се реши, можно е да се оди на арбитража и пред меѓународните судови, што и двете страни го одбегнуваат и се обидуваат самостојно да ги решават споровите.

post

Вработување во меѓународни компании

Во домашните и во транснационални компании, секогаш постои потреба за вработување на способни и образовани кадри.

Производството и другите облици на меѓународната соработка веќе не се врзуваат за бројноста на работната сила, туку за нејзиниот квалитет, способност и искуство. Обезбедувањето на кадри во транснационални компании, како и нивната обука, унапредување и иницирање на заедничко работење е покомплексно, бидејќи може да се работи за луѓе со различно образование, раса, вера, јазик, културни навики и слично.

Етноцентричен кадровски пристап

Етноцентричен кадровски пристап е политика на вработување на кадри од матичната држава на клучни менаџерски позиции. Тие менаџери имаат искуство и знаење за дејностите на компанијата и можат успешно да ја презентираат во светот.

Вакво вработување може да се примени, доколку во земјата домаќин нема доволно обучен кадровски потенцијал.

Одредени менаџери сметаат дека одењето во странство е штетно и неисплативо за нивната кариера, бидејќи се оддалечуваат од центарот на компанијата и од главните збиднувања.

Компании кои имаат голем број на вработени во странство, обезбедуваат претходна обука, со која се овозможува успех во работењето во странство, но и кога ќе се вратат им се помага во ресоцијализација. Менаџерите кои одат во странски експозитури на компанијата, се извршни менаџери.

Компаниите сметаат дека со примена на етноцентризмот, може најдобро да одржи унифицирана корпорацииска култура. Оваа политика оневозможува напредување на менаџерите од земјата домаќин, што може да педизвика незадоволство и непродуктивност кај домицилните менаџери, бидејќи се помалку платени и тука се разбива корпорациското единство. Увезените менаџери некогаш не се во состојба да ги разбераат карактеристиките на локалните вработени и купувачи.

Полицентричен кадровски пристап

Полицентричниот пристап во кадровската политика подразбира државјаните на земјата домаќин да управуваат со филијалите, додека со главното седиште на компанијата управуваат менаџери од матичната држава.

Компанијата ги вработува државјаните од земјата домаќин врз база на нивната способност или врз база на политичко или друго влијание, кое тие или нивните семејства го остваруваат во својата земја. Овие вработени се добро запознати со политичките, економските, културните и други вредности на својата земја и уживаат одреден углед и респект.

Компанијата доколку е потребно врши нивно техничко или друго усовршување. На овој начин компанијата подобро ги разбира културните разлики, а ова е и поевтин пристап во вработувањето.

Како недостаток се јавува можноста да се создаде јаз поради јазичното недоразбирање, поради националната лојалност, помеѓу централата и експозитурата. Поради недостаток на светско искуство, овие менаџери тешко можат да напредуват во центарот на компанијата, што може да предизвика незадоволство. На тој начин може во рамките на компанијата да се создаде одредена автономија, која би го пореметила работењето на глобално ниво и по некој период, компанијата би морала да вложува додатна енергија за да ја совлада развиената автономија на својата деловна единица.

Геоцентричен кадровски пристап

Геоцентричниот пристап, при екипирање ги користи најспособните луѓе за секоја позиција во компанијата, без оглед на националната припадност. Ова политика и овозможува на компанијата да го искористи најсилниот човечки потенцијал со кој располага. Оваа група на менаџери може да ја сочинуваат вработени од трета земја, кои своето искуство го стекнале во централата на компанијата или во другата земја, па се ставаат на располагање на компанијата да работат во било која земја, каде ќе се јави потреба за нивно работење.

Тие развиле флексибилно однесување и се прилагодливи за работење во било која земја. Со оваа политика се одбегнуваат културолошките грешки. Пример, еден производ или реклама не мора да доживее еднаков успех во сите земји.

Оваа политика може да биде ограничена од емигрантските закони, кои ги наметнуваат развиените земји, за да им дозволат на странските менаџери пристап на својата територија. Најчесто компанијата на овој начин ги вработува екстремно способните луѓе, па е во состојба да ја обезбеди потребната документација. Раководството на компанијата може да има проблем доколку локалните вработени се спротивстават против придојдените, па мора внимателно да се постапува.

При вработување во странство се случуваат неуспеси и менаџерите често се откажуваат поради:

  • неможноста на брачниот партнер да се прилагоди,
  • неможноста на менаџерот да се прилагоди (на клима, на луѓе),
  • други семејни проблеми (смрт во семејство, болест, деца, школување, спорт),
  • личната и емоционална стабилност на менаџерите,
  • неспособност да се справуваат со поголеми проблеми во странство и слично.

Заради овие проблеми и заради намалување на стресот кај своите луѓе, компанијата унапредува млади луѓе од сиромашните земји, кои без приговор ќе одат во било која странска експозитура. Доколку одбијат многу тешко ќе најдат слично вработување, а и нивните брачни партнери и деца најчесто одат на подобро место за живење и сите тоа го посакуваат. За нив дополнителен мотив претставува и остварување на добра заработувачка, доколку се докажат како експерти, со што можат да помогнат и на своето пошироко семејство, кое останало да живее најчесто во сиромашни услови.

На работа во странство не одат само врвните, туку одат и пониско рангирани менаџери, технички лица и слично, на кои не им се овозможуваат екстра добри услови за живеење и работење, па тие наидуваат на поголеми проблеми. За луѓето кои треба да работат во странство може да претставува проблем: јазикот, културните навики, создавањето на пријатели, лошата здравствена заштита, лошите сместувачки капацитети, негостољубивата клима, недостатокот на забава, небезбедност во одредени региони и слично.

За работа во странство, најчесто компаниите одбират технички добро подготвени вработени, додека помалку внимание обрнуваат кон културолошката и семејната оспособеност на вработените, што е често клучно за опстанокот на вработениот во новата средина. Се зависи и од должината на времето кое треба да се помине во странство. Доколку, времето е пократко, помали се и проблемите и дури некој ги гледа како одмор, но доколку се работи за подолг временски престој, тогаш проблемите излегуваат на виделина.

Менаџерот кој има стереотипни мислења за луѓето од одредена средина, секогаш ќе има проблем во комуникацијата, ќе влегува во конфронтации и проблеми со локалните вработени, се додека тоа стереотипно мислење не го измени или сокрие. Во развиените земји се повеќе ќе има потреба за високообразовен кадар и поради тоа се повеќе компании се впуштаат во лов на таленти и одлив на мозоци од неразвиените земји. Со тоа развиените ќе станат уште поразвиени, а неразвиените уште понеразвиени.

post

Да се сработи или да не се сработи?

Ви се случуваат ли ситуации кога треба да одлучите дали мора да сработите нешто или не во моментот?

Ова е веројатно една од најтешките одлуки која треба да ја донесете во вашиот работен ден.

Вие знаете дека постојат многу работи кои морате да ги сработите во еден ден, но работите едноставно се случуваат околу вас и без да ги планирате, па затоа и ќе се најдете во ситуација да треба да ја донесете таа тешка одлука. Ќе мора да се организирате, или поточно реорганизирате некако.

Понекогаш имате извонреден план, и “да направам” листа за денес, а ви се јавува партнерот кој ви кажува дека постои одлична можност за вашиот заеднички бизнис. Но, веќе ја имате “да направам” листата која ви го предвидува целиот ваш ден. Што ќе направите? Ќе оставите ли се и ќе скокнете во можностите за кои вашиот партнер ви се јавил?

Зошто ми се случува ова?

Еден едноставен одговор на ова прашање е дека вие сте личноста која овозможува да се случи вакво нешто. Доколку не добивте повик во моментот кога работите нешто нема да имате таква дилема.

Од друга страна, ако примањето на повици од вашиот партнер е нешто со најголем приоритет на вашите активности тогаш немате дилема, едноставно треба да прекинете со се и да го направите тоа што вашиот партнер ви го кажал.

Но, шта ако повикот е од други лица? Што ако добиете електронска пошта? Што ако добиете порака на Facebook?

Сето тоа е возможно бидејќи едноставно немате систем кој ќе ги елиминира сите можни одвлекувања на вниманието кога работите на вашата “да направам” листа, каде најверојатно (а би требало) да имате само важни работи за сработување денес.

Но, повторно постои и другата страна на тунелот. Доколку оставите се и едноставно се “фрлите” на нови приоритети, најверојатно вие немате високо-приоритетни задачи на вашата “да направам” листа.

Во било кој од случаиве ќе ви требаат промени во вашиот систем, мора да го подобрите.

Дали навистина треба да оставите се?

Првото прашање што логично треба да ви дојде на ум е прашањето: дали треба да оставите сè на што работите во моментот и да започнете со она другото кое е поприоритетно? Откако веќе нешто се случило, ќе треба да направите нешто. Треба да одлучите да направите нешто или да не правите ништо.

Решението на овој проблем е да се има способност за брза приоритизација што е следното нешто што треба да го направите. Со системот на приоритизација, ќе можете брзо да одлучите што е најдобро за вас.

Ако повикот од вашиот партнер е навистина висок приоритет и со поголем приоритет од сè друго на вашата “да направам” листа тогаш ќе можете едноставно да се одлучите да оставите се и да скокнете во нова насока на вршење на работите.

Понекогаш тоа може да биде многу неуредно за остатокот од вашиот работен ден, но повторно, вие сте лицето што овозможило да се случи ова.

Како да ја избегнете дилемата?

Ако одлучите да ги напуштите своите планови за денес, и почнете да правите нешто ново што доаѓа до вашиот ум без некакво планирање, навистина ќе ви создаде хаос во работата. Задачите закажани за денес ќе бидат одложени, се друго ќе доцни за постигнување. Ќе треба да останете повеќе на работа, ако сакате да го завршите она што било планирано за денес.

Наједноставно решение е да се избегне една таква ситуација. Но, прашањето е како?

Еве неколку идеи како може да се подобри и избегне дилемата за да се направи нешто или да не се направи.

  • Вашата “да направам” листа треба да има јасна разлика помеѓу задачи со висок приоритет и низок приоритет. Ако знаете што е висок приоритет за вас и започнете да работите на тие задачи ќе знаеш дека за сè друго нема потреба од вашето внимание.
  • Кога работите на задачите со висок приоритет елиминирајте го секое можно одвлекување на внимание кое може да се случи. Бидејќи што веќе знаете дека било што друго не смее да ви го одвлекува вниманието кога ќе работите на вашите задачи со висок приоритет можете едноставно да имплементирате систем со кој ќе елиминирате се што може или би можело да го одземе вашето внимание од работата. Тоа значи да се работи без телефони, без е-пошти, без социјалните медиуми, без можности за некој да влезе на вашата врата…
  • Кога ќе завршите со задачите или активности со висок приоритет тогаш ќе можете да ги проверите сите претходно исклучени одвлекување на внимание. Никогаш не е доцна да скокнете во друга високо приоритетна задача, но само откако ќе ја завршите секоја приоритетна задача закажана за денес. Ниско приоритетните задачи можеат да се завршат и утре, а најдобро е да како еден претприемач воопшто не се замарате со нив.
post

Зголеми ја продуктивноста со следниве 5 Google Chrome апликации

Денес нашата работа во голем дел се базира на компјутери. Но, сепак сакаме да ја зголеми продуктивноста вршејќи си ја нашата секојдневна работа.

Дел пак од работата на компјутер се базира на интернет. Со најновите случувања во cloud технологијата, целосно можеме да си ја работиме нашата работа во голем дел без десктоп апликации.

Поради тоа, кога треба да бидеме попродуктивни, можеме да искористиме некоја од повеќето алатки за продуктивност што можеат да ни помогнат во нашите напори.

Денес сакам да споменам пет Google Chrome апликации кои имаат потенцијал да ја одиграат улогата на зголемувачи на продуктивноста додека работиш на интернет.

1.  Google Popchrom

Google Popchrom

Доколку вашата работа се базира на пишување на текст во интернет прелистувачот можете да ја користите оваа алатка за да креирате сопствени кратенки за одредени секојдневни текст фрази кои ги користите. Секој пат кога ќе треба да се напише таа фраза, ќе можете да ја напишете кратенка, наместо целата фраза.

2. Read Later Fast (Веќе ја нема за Google Chrome)

Read Later Fast

Денес кога го користиме интернетот за да прочитаме многу нешта. Понекогаш може да се најде нешто вредно да се прочита, но едноставно немаме време. Едно од решенијата е да се има отворен посебно јазиче за страната која што сакате да ја прочитате подоцна кога ќе имате време за читање. На таков начин, можете да се најдете со еден куп на отворени страници за подоцнежно читање кои едноставно ја забавуваат работата.

Со ваква апликација можете да ги сочувате страниците за да ги прочитате подоцна онлајн, или офлајн избегнувајќи премногу отворени јазичиња.

Бидејќи за Google Chrome веќе ја нема апликацијава можете да пробате некои замени како што е Pocket или пак едноставно нешто што минатата година најмногу го користев Instapaper.

3. StayFocused

Stay Focused

Колку пати сте се нашле себе си да седнете на компјутерот да почне да работите, а во исто време, проверувате Facebook, Twitter, електронска пошта, вашиот RSS читач… Кога ќе станете свесни за примарната работа која што треба да ја направите, ќе видите дека веќе поминале неколку часа.

Оваа алатка за продуктивност е една екстензија на Google Chrome, која ќе ви помогне да останете фокусирани на она што треба да се направи, така што ја ограничува количината на времето која можете да го потрошите на сајтови кои што ќе ги определите како некои кои бесцелно ви го одземаат времето.

4.  HootSuite

Hootsuite

Ако сакате да останете фокусирани, да се организирате и да управувате со различни активности на различни социјални медиуми, ова апликација ќе ви помогне многу. Можете да ги ажурирате вашите статуси и да распоредите објави за во иднина.

5. Google Calendar Checker

Google Calendar Checker

Ако користите Google Calendar за да го организирате вашето време и активности, оваа апликација ќе ви помогне многу.

Со помош на оваа апликација можете лесно да го видите одбројувањето до вашиот следен ангажман директно од вашиот интернет прелистувач.

post

Менаџирање и функционирање на транснационални компании – Дел 3

Овој наслов претставува третиот дел од серијалот за транснационални компании. Првите два дела можете да го прочитате во насловите Менаџирање и функционирање на транснационални компании – Дел 1 и Менаџирање и функционирање на транснационални компании – Дел 2.

И понатаму останува состојбата транснационалните компании да бидат држава над држава. Поради ова се поставува прашањето: Дали оваа компанија може да влезе во рамноправен однос со други држави? Веројатно формално правно не, но во пракса секако да. За однесувањето на државата, главно влијание имаат гласачите, додека за однесување на компаниите главно влијание има профитот. Заеднички карактеристики на државата и транснационална компанија е долгорочното економско планирање и распределба на средствата – финансиите, човечките и природните ресурси од аспект на сопствениот интерес.

Планирањето на државата (барем официјално) има територијална рамка, додека планирањето на транснационална компанија нема територијални ограничувања. Овие компании формираат стратегија со која решаваат од каде ќе ги набават суровините, каде ќе градат фабрики или истражувачки лабаратории, во кои региони ќе ги сконцентрираат своите напори и слично. Доколку матичната држава на компанијата воведе санкции против определена држава која е богата со одредени ресурси, компанијата ќе се најде во неповолна состојба во однос на компанијата, чија држава не вовела санкции против таа држава. Со тоа компанијата станува помалку конкурентна, бидејќи воведува поскапи производи, затоа што до нив дошла потешко. Со тоа се намалува профитот, а со намалување на профитот доаѓа до намалување на издатоците за истражувања, давање донации, акционерите можат да префрлаат акции во други компании, кои нудат поголеми дивиденди и така се создава една негативна спирала. Заради тоа, транснационалните компании настојуваат да дејствуваат пред владата да донесе одредена, за нејзе можеби негативна одлука.

Кога една од транснационална компанија ќе навлезе на еден пазар (пример е ривалство на Coca Cola -Pepsi) другата компанија ќе побрза и таа да влезе на истиот пазар, за да го оневозможи создавањето на голема предност создадено со првичното влегување од страна на компанијата конкурент. Со отварање на филијали во странство, овие компании пренесуваат современа технологија во земјите каде владее недостиг на одредена технологија. Дополнителна поволност за овие земји е што тие немат ни доволно средства ни доволно знење за користење на вакви технологии. Филијалите на транснационални компании мора да ги почитуваат законите на други држави, па компанијата настојува да дојде до позитивни законски решенија во склад со своите интерси.

Влијанието на транснационална компанија во неразвиените земји може да се подели на три периоди. До 1960 година владеела потполна доминација на компаниите. Во периодот од 1960-1980 година доаѓа до голема конфронтација помеѓу земјите домаќини, поддржани од Советската држава и идеологија. Следува периодот по 1980 години кога сиромашните земји главно ги упропастуваат преземените или национализирани делови на транснационални компании и согледуваат дека без нив им е уште полошо, па пристапуваат кон постепено повторно отварање на пазарите и давање на големи овластувања на компаниите.

Национализацијата на имотите на големите транснационални компании се вршеше со цел капиталот да работи за доброто на народот, а не за приватен профит. Кај неразвиените земји во шеесетите години на минатиот век, постоеше дури и обид, преку здружување да се конкурира на транснационални компании. Највпечатлив пример е здружението ОПЕК, кој и покрај тоа што успеа да ја зголеми цената на нафтата, сепак не успеа да ги победи транснационалните компании кои работат во нафтениот сектор. Нафтените компании ја искористија лошата економска состојба во Венецуела, приморувајќи ја повеќе да произведува нафта, за да може да се раздолжи. Како таа повеќе произведуваше, така цената на нафтата на светските пазари повеќе паѓаше, па беше принудена уште повеќе да произведува за да достигне одредена парична вредност потребна да се исплатат кредитите. Сличен е и примерот на Дубаи, каде по објавување на веста дека се наоѓа во финансиска криза, поради мегаломанско трошење и спроведување на грандиозни проекти, цената на нафтата на светско ниво падна, бидејќи се очекува зголемување на производството за да се отплатат долговите.

На нападите од новоформираните држави, транснационалните компании не останаа со скрстени раце и возвратија со скратување на финансиската, техничката и други видови помош на земјите со кои влегоа во конфликт. Има и примери на извршени смени на влади од страна на овие компании, па дури и на предизвикување на воени конфликти и државни удари. По одреден период, владите на неразвиените земји востановиле дека без финансиска и технолошка подршка од овие компании, не може да постои квалитетен развој на државата, па почнуваат да влегуваат во соработка со компаниите. Од друга страна и транснационалните компании востановиле дека со соработка можат многу повеќе да постигнат, отколку со конфронтирање и на заеднички интерес почнуваат со повторна соработка. Меѓутоа сега компаниите се вооружени со дополнително искуство и знаење, па по секоја цена настојуваат да ги сокријат акциите кои би имале негативен публицитет. Промовираат одредени хуманитарни и јавни општествени акции, па за себе создаваат поубава слика, како за јавноста во матичната држава, така и за јавноста во државата домаќин. Јавноста во развиените држави покажува сожалување доколку компанијата ги приморува луѓето да работат во нехумани услови или доколку ги уништува природните богаства, бидејќи со тоа се уништува не само земјата домаќин, туку и целата планета.

Поради широката глобализација и одделни богати личности од неразвиените земји можат да бидат значајни акционери во транснационални компании. Овие компании може седиштето да го лоцираат и во неразвиените земји, но тие земји не можат да им овозможат соодветна заштита за нивните интереси. Овие земји немаат влијание врз меѓународните институции, па не се во состојба да го спречат донесувањето на одлуки од меѓународните тела, доколку се спротивни со интересите на компанијата, па остануваат со седиштата во моќните земји со што тие стануваат уште помоќни. Пример: со спроведување на законот за намалување на глобално затоплувањето на земјата, компаниите би морале да преземат одредени чекори кои се за нив финансиски штетни, па моќните државите (односно најголемите светски загадувачи САД и Кина) го одлагат потпишување на тие договори, за да нивните транснационални компании не мора да издвојуваат дополнителни финансиски средства за реализирање на овие проекти. Со развојот на индустриските капацитети, во суштина целиот свет станува повалкан, а со преземање на валканата технологија од страна на неразвиените земји и тие стануваат валкани и загадени.

Синдикатите можат многу да влијаат на глобализацијата, притискајки ги овие компании да поведат повеќе сметка за своите вработени. Но, мораме да констатиреме дека синдикализмот се наоѓа во криза и дека се наоѓа во службата на олигарсите. Тоа можеме да го подкрепиме со следниве факти:

  • Прво, 70 милиони вработени во светот се под целосна контрола на босовите на големите корпорации.
  • Второ, 100-150 милиони работници се перменентно невработени, а нивната сегашна и идна егзистенција е непосредно определена и зависна од програмите и пакетите на правните акти за решавање на нивниот социјален статус, за што постојано се договараат оние кои барат работа и оние кои можат да понудат работа, значи претставниците на корпорациите и претставниците на трудот, кои се најчесто продолжена рака на корпорациите.
  • Трето, најмалку 300 милиони работници се посредно вработени во големите корпорации или во нивните афилации кои се дисперзирани низ голем број на земјите. Заради тоа за нив е свето правило “не тумбај” подготвени се слепо да се покоруваат и ништо да не менуваат за да не ги загрозат своите позиции. Се помасовно тие го напуштат синдикатот но и синдикатот ги напушта нив служејќи им на интересите на корпорациите.

Овие податоци укажуваат дека нема синдикални движење, нема работнички организации, нема моќни унионистички сојузи, егзистенција на современиот работник е органски поврзана со егзистенцијата на големите гигантски компании. Тие ги контролираат работничките асоцијации во Југоисточната Азија со 90%, во Америка со 70%, во Европа околу 40-60%. Општ е трендот синдикалните лидери да бидат во служба на големите компании. Но и обичните работници не се мотивирани да се борат за свои права, зашто им е обезбеден “прав живот”, односно живот од кој тие се задоволни. Овие бенефиции ги користат милиони работници во развиените држави, а што е со други милиони работници од неразвиените држави? За нив не треба да се преговара бидејќи треба да се дели од “колачот”, а тие работници се контролирани, беспомошни и безопасни бидејќи се неорганизирани, па тешко доаѓаат и до можностите кои им се на дофат на раката. На мислење сме дека ќе пројде уште голем временски период за да се ублажат овие неправди.

post

Менаџирање и функционирање на транснационални компании – Дел 2

Овој наслов претставува вториот дел од серијалот за транснационални компании. Првиот дел можете да го прочитате во насловот Менаџирање и функционирање на транснационални компании – Дел 1.

Не постои орган кој го контролира и регулира работење на транснационални компании. Постоеше обид од страна на ОН да се усвои кодекс на однесување на компаниите. Под огромен притисок од страна на компаниите, во 1992 година центарот за транснационални компании при ОН или UNCTC ја губи самостојноста, а нивното работење 1993  година е сосема згаснато. Наместо тоа се основа Дивизија UNCTAD за транснационални компании и инвестиции, но не со цел да го регулира работењето на овие компании туку да го унапреди нивното работење, со промовирање на директни странски инвестиции. Додека од друга страна Меѓународна трговска комора во Париз (ICC), се занимава со заштита на интересите на овие компании. Транснациониот бизнис мора да го пратат транснационалните банки кои најчесто настануваат со фузија на националните банки, а поради глобализацијата почнува да доаѓа до фузија и на меѓународните банки.

Најголемите транснационални компании се наоѓаат во САД, Јапонија и ЕУ. По бројноста но и по големината најмногу ги има во САД. Најголем број на одлуките кои ги носат државите се под директна контрола на тие компании. Со тие одлуки се влијае на економскиот раст на одредени држави, региони па и континенти. Има радикални мислења дека транснационални компании се инструменти на империјалистичка доминација. Овој став особено го подржуваат бившите социјалистички и колонизирани земји. Но, заради неуспехот во нивната економија, тие се приморани широко да ги прифатат и дури да бидат благодарни доколку сакаат да соработуваат.

Основен интерес на транснационални компании е свет без граници, за нивните производи, услуги и пари. Со стекнувањето на огромна моќ, работењето на овие компании е под се помала контрола на државата, а се повеќе самостојно дејствуваат. Кој поседува финансиска моќ, поседува и моќ да одлучува по голем број на прашања, па овие компании се во можност да предизвикуваат добри но и лоши дела. Како добри дела може да се набројат развојот на: техниката и технологијата, вселенските истражувања, медицината, зголемување на понудата на поевтини и поквалитетни производи. Како лоши страни може да се набројат: гладот, преголемите исцрпувања на природните богаства, еколошките уништувања, глобалното затоплување и слично.

Широкиот спектар на интереси, доведе до преклопување на интересите на државата и транснационалната компанија, но некогаш предизвикува и судири. Овие компании ги гледаат само сопствените интереси. Нивна цел е остварување што поголеми дивиденди за своите акционери, а никако решавање на социјалните проблеми. Тие не покажуваат никаква лојалност ни кон матичната држава, но поради големите меѓусебни интереси тие настојуват секој спор да го решат на заедничко задоволство. На државата и треба јака транснационална компанија, но и на компанијата и треба јака држава. Доколку матичната држава ги зголеми даноците и другите давачки или воведе рестриктивни еколошки закони, тие ќе се обидат да го спречат тоа уште пред да се случи, но доколку не се во состојба, тогаш ќе ги дислоцираат своите капацитети надвор во трети земји, каде нивните инвестиции би биле посигурни и би се оплодувале повеќе.

Влијанието на транснационалните компании во развиените држави е помало и доколку постои, тогаш е прикриено на софистициран начин, додека влијанието на овие компании во неразвиените земји е поголемо, подиректно и побрутално. Развиените земји се бранат од вијанието на овие компании преку рестриктивно законодавство, голема контрола на власта, подобра економска состојба во државата и мала корупција. Колку поголем приход зема државата од компаниите, толку нејзината самостојност и сувереност е помала, а доколку не зема ќе ја загрози својата благосостојба. Притоа, државите балансират помеѓу одржување на одредено ниво на сувереност, но и на одржување на одредено ниво на приходите.

При своето работење транснационалните компании ги одбегнуваат судирите со законот или создавањето на негативен публицитет кај луѓето, поради своите интереси. Сепак државите сеуште располагаат со механизми со кои можат да и наштетат на интересите на транснационална компанија, доколку се обиде да се конфронтира. Но и луѓето, доколку имаат негативни сознанија за компанијата, можат да го одбегнуваат купувањето на производите од таа компанија, па и тоа може да и предизвика сериозни штети на компанијата.

Доколку интересите на транснационална компанија во странство се загрозени, тогаш во нивна заштита влегува матичната држава и доаѓа до таканаречена трговска војна. Таа најчесто се води помеѓу САД, Европа, Јапонија, а во последно време и Кина, бидејќи другите земји не се моќни да им се спротивстават на овие сили. Пример, забрана за увоз на хормонски третирано месо од САД, во земјите од ЕУ.

Транснационална компанија прво се стекнува со економска моќ, па со медиумска, а понатаму со политичка. Одлуките на оделните компании, имаат поголемо влијание за квалитетот на живеење во одделни земји, отколку одлуките на владата или парламентот во истите. Транснационална компанија дава големи донации на одредени политичари или политички партии, а често се случува да даваат пари и на спротивставените политички опции, па која и да победи на изборите, должна е да се оддолжи на овие компании. Друг начин на кој транснационална компанија врши притисок на државата е што вработува голем број на луѓе кои се и директни гласачи, па со лошо промовирање кај вработените на одредена политичка партија или со големи отпуштања, компанијата може да предизвика социјални немири и со тоа да ја собори владата.

Доколку треба да се донесе определена одлука, компаниите лобираат кај политичарите, објаснувајќи им “зошто се или зошто не се” против определена одлука, што е сосема дозволено. Но, некогаш компаниите можат да се послужат и со недозволени средства како: подмитување, закани, воена интервенција. Влијанието на политичарите може да се искористи и за добивање на работи каде државата се јавува како купувач. Пример, јавни набавки, воени услуги и слично.

post

Менаџирање и функционирање на транснационални компании – Дел 1

Транснационалните компании се јавуваат како нов моќен субјект во маѓународните односи.

Првите транснационални компании се основани во 16 век, а нивниот голем подем се случува во 19 век. За почетно работење на компанијата, дозвола за работење давал владетелот и работењето на овие компании било под контрола на владетел. Работењето на овие компании први го овозможиле Велика Британија потоа Франција, Холандија, Белгија, кои и денес се силни економски држави. Du Pont во доцните 1800 години првпат влегува во прекуграничната работа купувајќи неколку канадски барутни фабрики и Edison во тој период ја основал General Electric.

Не мора компанијата да биде огромна за да се вклучи во меѓународно работење. Во меѓународното работење можат да учествуват и малите и средните компании и многу да заработат. Транснационалните компании контролираат 25 % на светското производство, 2/3 од светската трговија и се најголеми носители на меѓународниот трансфер на технологијата. Тие се најзначаен фактор на трансфер на капиталот и доминираат со светското стопанство.

Транснационалните компании во голема мерка ги контролираат секторите: банкарство, каде се во оптек околу 4500 милијарди долара, автомобилска и металопреработувачка индустрија со 2700 милијарди долара, авионско-ракетна индустрија со 7000 милијарди долара, хемиско фармецевтска индустрија со 1800 милијарди долара, информатичка индустрија со 1900 милијарди долара,  информативна и забавна медиумска индустрија 1700 милијарди долара. Бидејќи располагат со толкав капитал тие се во состојба да создадат економски рај но и да создадат економски колапс.

Транснационалните компании се најголеми сопственици на технолошките патенти во светот и многу вложуват во истражување и развој. Најсофистицираната технологија и понатаму не се извезува, а главно се извезува валкана, помалку профитабилна или застарена технологија. Тие се глобално ефикасни, способни се да стимулираат иновации и учење во целата компанија. Фокусирани се на сличноста и разликите во одделните земји и ориентирани се на креирање на производите спрема побарувањето на пазарот, а на светот гледаат као на еден голем пазар.

Од 100 најголеми стопански субјекти во светот 51 се компании, а 49 држави. Најголемите транснационални компании имаат продажба поголема од општествениот производ во преку 150 држави. Транснационалните компании одат во земјите во развој, за да обезбедат суровини, да ја искористат евтината работна сила, но одат и во развиените земји за да го комплетираат и осамостојат производствениот процес, за да го прошират пазарот и да ги користат предностите на економијата на обемот, да ги истиснат конкурентите, да ги заобиколат царински бариери и слично.

Всушност во прашање е намерата да се обезбеди подобро и посигурно зголемување на капиталот и максимизирање на профитот. Транснационална компанија компанијата мора да ги намалува трошоците на секое место. Тоа подразбира набавка на суровини по најниски цени, да обезбеди најевтини енергенси, да ангажира најквалитетна и најевтина работна сила, да врши најефикасни истражувања за да може да пласира нови техники и технологии, да може да пристапи до квалитетен пазар со најмали царини и да работи во држави со најмали даноци или со други бенефиции. Кога ова ќе се исполни и кога компанијата дополнително ќе се врзе во мрежата со други компании со исти интерси, тогаш на таквата компанија никој не може да и се спротивстави. Дури во една или повеќе држави да доживее национализација или плаќање на казни, приходите од други држави ќе го надополнат тој губиток, се додека не се реши настанатиот проблем во одредената држава или регион.

Продолжува:

post

Зошто не можете да се организирате?

Колку пати сте се обиделе да се организирате, а резултатите не се разликуваат многу од претходното искуство?

Сте си кажале ли некогаш: “Кога само би можел да се организирам?”. Веројатно, одговорот е: многу пати. Тогаш зошто не можете, или едноставно сакате да го избегнете организирањето на вистински начин?

Оваа реченица, само ако успееме да се организираме ќе постигнеме се што сакаме да постигнеме е постојано околу нас. Но, имаме премногу одвлекување на вниманието, премногу неочекувани работи, премногу различни начини за решавање на проблеми, премногу различни пристапи, премногу различни работи …

Организираните луѓе се попродуктивни луѓе, бидејќи тие знаат што треба да направат, зошто тоа треба да го направат и како треба да го направат. Тоа знаење ќе им овозможи да го направат она што треба да го направат побрзо отколку лицата кои не знаат што треба да направат, зошто треба да направат и како треба да го направат тоа нешто.

Тука, сакам да споделам една од моите листи со 33 причини (изговори) зошто понекогаш едноставно не можеме да се организираме.

  1. Немате доволно време за да се организирате.
  2. Имате премногу работи кои треба да ги направите пред да почнете да се организирате.
  3. Вие не може да си дозволите да бидете организиран.
  4. Има премногу неочекувани работи што ќе ја уништат мојата организација.
  5. Вие сте природно неорганизирани и немате желба за промени.
  6. Вие не знаете што сакате.
  7. Не знаете од каде да почнете.
  8. Сакате да останете во удобноста на сегашната статус кво ситуација.
  9. Оддолговлекувате, или едноставно си велите ќе се организирате утре.
  10. Ќе се организирате подоцна.
  11. Не знаете кои се инпутите за посакуваните резултати.
  12. Не знате какви треба да бидат резултатите.
  13. Не знаете што треба да направите.
  14. Се плашите да се организирате и да ја завршите работата.
  15. Не сте фокусирани доволно.
  16. Не сте го работеле тоа порано.
  17. Немате знаење.
  18. Не знаете за што имате пасија.
  19. Подобар сте во размислување отколку во спроведување.
  20. Премногу е тешко.
  21. На никого нема да му е гајле.
  22. Вашата средина не е подготвена да слушне за тоа.
  23. Вашето семејство нема да дозволи да се организирате.
  24. Нема повраток на инвестиција.
  25. Не е доволно важно.
  26. Не сте подготвени за успех.
  27. Доколку успеете, вашата одговорност ќе се промени.
  28. Неможете доволно да се посветите во моментов.
  29. Не сакате да се обврзете со распоред.
  30. Веќе сте се обиделе, и ништо.
  31. Немате соодветна просторија за вашата работа.
  32. Не можете да престанете да го правите она што го правите во моментов.
  33. Сè е совршено онака како што е сега.

Некои од речениците во листата можат да се гледаат како вистинска реалност, но тие не се тоа, и неможат да се користат како оправдување за нашите неуспешни обиди при организирање.

Дали имате некои од овие причини за избегнување од својата организираност?

post

Глобализација или нов светски поредок – Дел 3

Овој наслов е третиот дел од серијалот за глобализација или нов светски поредок. Првите два дела можете да ги прочитате:

Најголеми противници на глобализацијата во развиените земји се вработените, кои поради селење на производствените капацитети, во за нив поповолни локации, остануваат без работните места. Со тоа во развиените земји расте бројот на невработени луѓе. Високоплатените работни места се задржуваат, за што е потребно поседување на одредени специјализации, додека другите работни места се отстапуваат на луѓе од неразвиените земји.

Противниците на глобализацијата велат дека со глобализацијата се губат работните места, а приврзаниците на глобализацијата велат: да, но само во секторите каде не се исплатува производството. Во развиените земји тоа е текстилната индустрија. Со увозот на текстил, односно гардероба од Кина, на граѓаните ќе им останат повеќе средства кои ќе можат да ги искористат за подобрување на својот стандард. Од друга страна со продажбата на текстил, Кина ќе има средства да купува компјутери, авиони и други технички достигнувања од западот, со што уште повеќе ќе допринесе за развој на западните економии.

Во развиените држави, луѓето кои останале без работа, државата ги смирува со делење на силни социјални пакети, стимулирање на дополнително образование и обука, но сепак останува горчливиот вкус од несигурното работно место, а со тоа и иднина. Не можат сите вработени во западната економија да бидат “супермени” и постојано да се префрлаат од едно работно место на друго, при што мора да ги прошируваат и надоградуваат своите знања, за да можат да добијат соодветно вработување. Доколку би настојувале сето тоа да го остварат секако дека би го нарушиле својот приватен живот, а има и луѓе кои тоа не би можеле ни психофизички да го издржат.

Бидејќи на современите компании се повеќе им се потребни образувани луѓе, а поради релативна унификација на образование низ целиот свет, тие се принудени да увезуваат таков кадар. Тие луѓе веројатно ќе имаат подобра позиција и подобра плата од голем број на домицилни вработени, кои се со помали способности и образование. При тоа се создава незадоволство кај домашните вработени, затоа што поради процесот на глобализацијата и селењето на производствените капацитети, некој им ги зема работните места и добрите плати. Од овие причини, во западните земји доаѓа до насилни демонстации против процесот на глобализацијата. Точно е дека државата во развиените земји дели социјални пакети на вакви категории, но самиот факт дека некој ќе остане без вработување, создава едно големо незадоволство. Во неразвиените земји расте вработеноста, но профитите остануваат мали.

Противниците на глобализацијата во неразвиените држави протестираат против зголеменото загадување, против прекумерното исцрпување на природните богатства, како и против експлоатирање на евтината работна сила. Регистриран е голем број на угледни меѓународни компании, кои во неразвиените земји исплатуваат ниски дневници, вработуваат малолетна работна сила или имаат лоши работни услови. Без оглед на прокламираните позитивни ефекти во светската економија, процесот на глобализацијата создава поголем јаз помеѓу богатите и сиромашните земји. Пример: Доколку треба да се изврши операција во вредност од 200.000 долари, секако дека вработените со плата од 1,5 долари на ден или околу 50 долари месечно, никогаш не ќе можат да ги соберат тие средства за да си ја платат операцијата.

Поради несоодветната распределба на богаствата од една страна и прекумерната беда од друга страна, можно е да дојде до активирање на социјална бомба, што по мислење на Харвардскиот професор Самјуел Хантингтон, може да предизвика и “Судир на цивилизациите”. Но, други автори сметаат дека, непријателите секогаш се дома и дека попрво би дошло до меѓусебни судири во рамките на една држава (помеѓу богати и сиромашни, една политичка опција против друга и слично), отколку да дојде до пошироки судири.

Без оглед на голем број на противници на глобализацијата, кои се гласни како во развиените така и во неразвиените земји, процесот на глобализацијата незапирливо оди напред па компаниите и државите треба да и се прилагодат, за да се искористи дел од економскиот колач. Глобализацијата доведува до различни неправди, но сепак иднината и мирот на цивилизациите зависи од разбирањето и соработката меѓу политичките, духовните и интелектуалните водачи на важните светските цивилизации и корпорации.

Ова е светот во кој живееме, па луѓето и во развиените и во неразвиените земји треба да вршат притисок, процесот на глобализацијата да не биде до таа мерка ниту суров ниту експлоатирачки, туку да се потенцираат и развиваат, колку е тоа можно, добрите страни на глобализацијата.

И капитализмот беше премногу критикуван во својот почеток, но сега голем број на капиталистички земји станаа синоним за добар живот и напредок, како и пожелна дестинација за живот на голем број на луѓе низ целиот свет. Затоа се надеваме дека и глобализацијата ќе ја надмине сегашната груба фаза, а факторите кои одлучуват за процесот на глобализацијата во своето работење ќе ги инкорпорираат добрите придобивки од глобализацијата. Но, доколку се продолжи со праксата на некои врвни компании, да исплатуваат дневници и плати на граница на физичкиот максимум, при што не се обезбедуваат добри услови за работење: работниците работат без соодветни заштити од хемиски или други агенси и слично, не се дозволува боледување или други видови на одмор, веднаш се даваат откази, се работи 10 и повеќе часови дневно со користење на труд на малолетни лица и со слични свирепи методи во работење со зголемено загадување на водите, воздухот, почвата; тогаш противниците на глобализацијата и на позитивните ефекти од глобализацијата на светското ниво, можат да кажат “не благодарам”.

Во развиените земји се развива свест за проблемите кои ги имаат луѓето во неразвиените земји, па се солидаризираат со нивните проблеми. Пример: Кога излезе во јавноста информацијата за нехумано однесување на компанија “NIKE” кон вработените во Азија, каде се практикувало вработување на малолетни лица, работење во лоши услови, премали дневници и слично, тогаш голем број на универзитети во САД ги раскинаа спонзорските договори со оваа компанија и ја принудија да ги подобри условите за работење во тие земји. На сиромашните земји, многу им е подобро да се потпрат на сопствените капацитети, почитувајќи го правото и строго казнувајќи ги економските и политичките криминалци, кои ги уништуваат економските капацитети на земјата, бидејќи без економска слобода не постои ниту лична слобода.

Треба да се напомне дека со развојот на глобалниот пазар се јавува и глобализација на криминалот, што достигнува загрижувачки размери и против што треба да се борат сите земји.

post

Идентификација на најверојатните прични на проблемите

Проблеми имало и ќе има во бизнисите. Задачата на претприемачот е да ги открие и да ги отстрани. Но, освен откривање и отстранување на проблемите претприемачот мора да обрне внимание и на нивно превентивно отстранување, што значи веќе никогаш да не се појават.

Една од честите грешки кои што ги забележувам кај претприемачите претставува и површно решавање на проблемот.

Што значи тоа површно решавање на проблемот? Одговорот е во следниве искази:

  • Делумно решавање на проблемот.
  • Решавање на проблемот без отстранување на причините за негово појавување.
  • Препознавање на причини кои не се суштински за појава на тој проблем.
  • Недостаток претприемачот процесот на решавање на проблеми да го гледа како процес на подобрување на бизнисот.

Како да се избегнат ваквите несакани активности во бизнисот?

Одговорот е едноставен, преку соодветна анализа на проблемот, препознавање на суштинските причини за појава и отстранување на тие причини со што ќе се обезбеди таков проблем повторно да не се појави.

Меѓу различните алатки за една ваква анализа претставува и дијаграмот на причини и последици, познат уште и како дијаграм на рибина коска или Ishikawa дијаграм.

Овој пост ќе биде дел од серијал на постови во кои ќе обработуваме различни алатки или техники кои им стојат на располагање на претприемачите во однос на различни активности во нивните бизниси.

Што претставува дијаграм на причини и последици?

Овој дијаграм е развиен од страна на професор Kaoru Ishikawa, пионер од областа на управување со квалитетот од 60-тите години на минатиот век.

Дијаграмот уште се нарекува и како дијаграм на рибина коска бидејќу конечниот изглед на истиот ќе биде во облик на рибина коска.

Иако основата на развојот на дијаграмот била во подобрување на квалитет, сепак оваа техника може да ви помогне во анализа на различни постапки во бизнисот како што се откривање на причини на проблеми, откривање на “тесни грла” во производствениот процес, подобрување на разни процеси…

Техниката е добра затоа што на еден уникатен начин овозможува креативно размислување на проблемите и разглобување на причините до најситни детали како би се дошло до вистинското решение.

Користење на алатката

За да се користи оваа алатка мора да постои проблем. А, во бизнисот кога нема проблеми? Само кога нема да постои тој бизнис.

Да ги опфатиме чекорите за наједноставен начин на примена на оваа алатка.

Чекор 1: Идентификација на проблемот.

Прво што треба да направите е да го идентификувате проблемот кој што сакате да го анализирате. Добро е дескриптивно да се опише проблемот за тоа што предизвикува, кои се последиците од него, каде се појавил и во кој оддел или под чија одговорност се појавил.

Откако ќе го дефинирате проблемот започнувате со конструкција на дијаграмот како на сликата подолу.

Дијаграм на последици и причини

Чекор 2: Идентификација на главните причини за проблемот

Во овој случај проблемот е последица на причините и поради тоа во вториот чекор мора да ги идентификувате сите можни прични за појава на тој проблем.

Кога станува збор за бизнис проблеми, најдобро е да се почне со чинителите кои може да бидат причина за тој проблем. Тие чинители може да бидат луѓе, процедури, материјали, вештини, системи, опрема…

Добро е проблемот да го набљудувате како дел од процесот и при тоа да ги идентификувате сите системи кои го сочинуваат тој процес каде се појавил проблемот. Бидејќи секој процес има влез, елементи (системи) кои го сочинуваат процесот и излез кој заради проблемот не е онаков каков што треба, сите тие составни елементи на процесот може да бидат потенцијални причини за проблемот или субјекти кои влијаат на излезот кој е проблематичен.

Задачата на овој чекор е да се бреинстормираат колку што може повеќе потенцијални причини за проблемот.

Откако ќе ги идентификувате можете да ги нанесете на дијаграмот како на сликата подолу.

Дијаграм рибина коска

Чекор 3: Идентификација на можни причини во секоја главна причина

Бидејќи веќе ги имате главните причини, секоја од тие причини е последица на некоја подпричина. Секогаш на прашањето зошто ќе има повеќе одговори затоа. На пример, доколку една од главните причини за проблем кој е доцна испорака претставува производствениот процес може да  ги имате следниве подпричини:

  • Подготвитело-завршно време
  • Layout во погонот
  • Норми
  • Грешки во производство
  • Планирање…

За секоја од овие причини ќе има сигурно дополнителни причини, кои е добро да ги расчлените во дијаграмот. На пример, доколку земеме грешки во производството може да бидат следниве причини:

  • Обука на вработените
  • Репроматеријал
  • Одржување на техничко-технолошка опрема…

Откако за секоја главна причина ќе ги идентификувате подпричините до најситен детал од расчленувањето внесете ги во дијаграмот кој го конструирате како на сликата подолу.

Ishikawa дијаграм

Чекор 4: Анализа на дијаграмот

Откако ќе завршите со претходниот чекор веќе ќе имате комплетен дијаграм кој ги прикажува сите можни причини за појава на проблемот до најситното расчленување на истиот. Ваквиот начин овозможува да обезбедите различни проблеми кон појава на проблемот преку идентификација на повеќе од само една причини. Во бизнисот само една причина за некој проблем не е вообичаен случај. Проблемите се комплексни и бараат покомплексни решенија.

Затоа во овој чекор ќе вршите анализа на дијаграмот. Анализата ќе бара подетално разгледување на секоја причина преку снимање на состојбата на терен, разговори со одговрните лица, интервјуирања, состаноци…

Целта на анализата е да се подготви проект со конкретни чекори за решавање на проблемот и отстранување на сите можни причини за појава на таков проблем во блиска иднина.